13K Mga Pangabit sa Mga Pangungusap at mga Sugnay
(Talaksan 13K/3)

{13K-501 }   Sugnay na pang-ibaba sa wikang Filipino at sa wikang pang-Europa

Sa wikang Filipino, ibinubukod kung may kaugnayang tanging pansemantika sa sugnay na itaas ang sugnay na ibaba o wala. Binubuo ang sugnay na pangatnig upang ihudyat ang kaugnayang ito. Kung wala, binubuo ang sugnay na makaangkop.

Sa wikang pang-Europa may sugnay na pangatnig at sugnay na pamanggit ('relative clause'). Magkakatulad ng sugnay na pamanggit ang Filipinong sugnay na makaangkop na may salitang kaugnay. Kung kulang ito, binubuo ang sugnay na pangatnig sa wikang pang-Europa. Kung kailangan pangatnig na halos walang nilalamang pansemantika ang ginagamit (halimbawa pangatnig na 'that' (hindi bilang panghalip na pamanggit!) sa Inggles, 'dass' sa Aleman). Dahil dito maaaring mayroon o walang kaugnayan sa sugnay na pang-itaas ang sugnay na pangatnig sa wikang pang-Europa.


{13K-5211}   Mga pangatnig

Salitang pangnilalaman ang pangatnig na bago, pagkatapos, para, samantala (at marahil na kahit). Mayroon itong susing {K/L}; maaaring magamit na salitang makatukoy ng panggitaga o maaaring may pang-angkop.

 
[1][a b c] atLumabas ang mansanas na may lason at kaagad na bumukas ang mata ni Busilak at napaupo siya at nabuhay. {W Busilak 3.16} {K}
[2]bago Karaniwan nasa kawatas ang pandiwa sa sugnay na may bago {13K-5233}.
[3]Bago mag-alas-dose. {7K-131 (6)}{K/L}
[4]... dahil ang ganitong mga bagay ay hindi na bago para sa akin. {W Madaling Araw 3.2} {U}
[5]bago angBago ang hatinggabi. = Bago dumating ang hatinggabi.(Sugnay na pinaikli ang mga yaring may bago ang.){K}
[6]dahil Dahil sawa na siya [uwak] sa pagiging isang itim na ibon, ... {W Aesop 3.2.1} {K}
[7]Nandito tayo ngayon dahil sama-sama tayong nanindigan at nagtiwala na may pag-asa. {W Aquino 2010 3.24}{K}
[8]Sabi ng hari, wala kaming karapatan sa lugar na iyon, dahil sakop iyon ng kaniyang pag-aari. {W Pagbabalik 3.3}{K}
[9]dahil (sa)[a] Naliligo na ako dahil (sa) may tubig. [b] Hindi na ako naliligo dahil (sa) walang tubig. (Madalang ang paggamit ng pangatnig na dahil kasama ang sa, karaniwang pang-ukol ang dahil sa [10].){K}
[10]dahil saDahil sa iyo.{L TK}
[11]dahilAno ang dahil ng kanilang pagparito? {N}
[12]habang Wala siyang kaimik-imik habang ako'y nagsasalita. {K}
[13]hanggạt Ngunit mananatili tayong pulubi hangga't hindi natin nailaplano ang edukasyong tungo sa pagpapalakas ng ating pambansang kakayahan. {W Almario 2007 3.7}{K}
[14]hanggạng saHanggang sa dulo. {L TK}
[15]hanggạngPupunta na ako sa Maynila dahil hanggang Sabado wala kaming pasok.{L.TK}
[16]kahitMinamahal mo ang aking buong pagkatao kahit alam kong kahapon na lamang ito pagdating ng bukang liwayway. {W Madaling Araw 3.8}{K}
[17]kahit na Kahit na ako ay lumaki sa hirap, hindi ko kailanman dinanas ang ganito kasaklap na buhay. {W Damaso 4.4} {K/L? TL?}
[18]kahit ...Kahit kailan umalis si Tony ay wala akong pakialam. {13-5.2.2} {K AN}
[19]kahit ...Kahit sino ang pumasok dito. {8-4.4.1} {HS(K HN)}
[20]kapạg
kapagk
pag
At kapag nakalabas na ako, at saka kita hahatakin palabas. {W Aesop 3.1.2}{K}
[21]Alam mo ba kung anong gagawin ko ngayon pag nakapulot ulit ako ng piso? {W Piso 3.6} {K}
[22]kasị Nahulog ang bata, kasi'y hindi mo inaalagaan.{K}
[23]Palatanong kasi si Joe at si Nimfa nama'y naghahanap nang makakausap ukol sa kanyang mga sinusulat. {13K-5213 Σ} (Iniiwasan ang kasi sa harapan ng pangungusap; kaya nga, hindi ito mahigpit na hutaga.) {K/HT}
[24]Ikaw kasi'y umakyat sa hagdan.{A/HT}
[25]kay Galit na galit ang reyna kaya nagpanggap siya na maglalako. {K}
[26]Kaya naman isang gabi isinagawa ko ang aking balak, ang paslangin ang asawa ko. {2K-251 Σ} {K}
[27]kundSino ang tutulong sa akin kundi ikaw?{K}
[28]kung Madalang na nasa pawatas ang pandiwa sa sugnay na may kung {13K-5233}.
[29]Walang lobong manloloko kung walang kambing na magpapaloko. {W Aesop 3.1.3} (Bumubuo ng pariralang pangkaroon lamang ang sugnay na may kung, wala itong pandiwa.){K}
[30]kung ...Kung sino ang papasok dito ay ayaw kong kausapin siya. {13-5.2.2} {HS(K HN)}
[31]manDi man kami nakapaguusap alam kong masaya din siya. {W Girl 3.9} (Hindi kataga ang di bilang anyong dinaglat ng hindi; maaaring gamitin bilang salitang makatukoy ng hutagang man. Palaging hutaga ang man.){K/HT}
[32]... man Kailanman makita niya ako ay nagagalit siya. {13-5.2.2}{HN.K)}
[33][a] Sino man ang pumasok dito. [b] Sinuman ang pumasok dito. {8-4.4.1} {HS(HN A)}
[34]Hindi ako nagbibigay ng tulong kailanman. {8-4.4.1}{A/AN.K}
[35]nang (1) Pangatnig na pamanahong may pawatas {13K-5212 (1 2)}. {K}
[36]nang (2)Pangatnig para sa pag-ulit {13K-5212 (3)}. {K} ?
[37]nangnang bilang pananda ng pariralang pang-umpog tingnan sa {5-3.3}. {T0}
[38]ngunitAalis ako ngunit babalik naman ako agad.{K}
[39]ni ... niNi ikaw ni ako ay hindi aalis.{K}
[40]oMatamis ba o maasim iyan?{K}
[41]pagkatapos Nasa pawatas ang pandiwa sa sugnay na may pagkatapos {13K-5231}.
[42]Pagkatapos mag-ikasampung-Mayo ... {7K-131 (6)}{K/L}
[43][a] Nagkamali siya, ngunit pagkatapos ay nagsisi. [b] Pagkatapos ng tatlong taon.{ND/G}
[44]para Pangatnig na may pawatas na para at iba pang paggamit nito {13K-5232}.
[45]... kaya ko nang magbigay ng malaking halaga para pagandahin ang bahay niya. {W Material Girl 3.11}{C/L}
[46]para huwạg Takpan mo ang pagkain para huwag dapuan ng langaw. {K AH}
[47]pero Maganda nga siya pero suplada naman.{K}
[48]samantala Samantala akong narito, dapat akong tumulong. (Maaaring ipalagay na pang-abay ang samantala {10K-2311}.) {K/L?A}
[49]Samantala, kailangang makita sa isang kayarian o konteksto ang salitang pangkayarian upang ... { Aganan 1999 p. 21} {K?A}
[50]sapagkạt
sapagkạ
Uuwi na ako sapagkat gabi na. {K}
[51]subali
subalit
Inantok siya, subalit hindi lubos na nakatulog. {K}
[52]tuw Ang kanyang ina, tuwing mamalengke ito ay madalas siyang isinasama. {W Unawa 3.3} (Palaging may pang-angkop ang tuwi.) {K}
[53]Hindi mo ba napansin na sa tuwing lulusong ako sa tubig ...? {W Madaling Araw 3.6} {4-4.3 (4)}
[54]Tuwing umaga. {10K-321 [24]}{A?U}
[55]upang Pangatnig na may pawatas {13K-5231}
[56]Dinala niya ang buto upang iuwi sa kanyang tirahan. {W Aesop 2} {K}
[57]yamang
yayamang
Yayamang ikaw ay pagod, dapat kang magpahinga. {K}
[58]Ang puno ng unggoy ay namatay, yamang ang sa pagong ay tumubo hanggang sa magbunga. {W Unggoy} {K}

{13K-5212}   Pangatnig na nang

Ginagamit ang pawatas sa sugnay na may pangatnig na nang (kung mayroon itong pandiwa) {13-5.2.3}.

 
(1) Sugnay na pangatnig na nang
[1]Naglalaro kami nang madapa ako.
[2]Dinala niya ang buto upang iuwi sa kanyang tirahan, ngunit nang siya ay malapit na, napadaan siya sa isang ilog. {W Aesop 2}
[3]Nang magbalik ang uwak sa kanyang mga kauri, ... {W Aesop 2}
[4]Kiling na ang araw sa kanluran nang sapitin ni Oden ang lungsod. {W Anak ng Lupa 3.1}
[5]Nagulat siya nang magsalita mula sa kanyang likuran si Chris ... {W Karla 5.201}
[6]Pauwi na ako ng bahay nang may mapansin ako. {W Piso 3.1}
[7]Nang mapadaan siya sa salaming nakasabit sa dingding, napatigil siyạ ... {W Pang-unawa 3.3}
[8]Humagulgol na parang bata si Rod at napatigil lamang siya nang maramdaman niya ang kamay na humaplos sa kanyang likuran. {W Suyuan 3.11}
(2) Sugnay na pangatnig na pinaikli na may nang
[9]... baka si Toryo'y umuwi na, baka hindi nagklase nang araw na iyon ... {W Anak ng Lupa 3.6}
[10]Gusto kong sabihin sa 'yo na hindi na tayo bata para matakot sa isang bagay na alam naman nating mangyayari rin nang gabing iyon. {W Madaling Araw 3.4}
[11]Nang mga sandaling iyon, bigla akong naguluhan sa nakita kong pag-aalala sa mga mata niya. {W Piso 3.4}
(3) nang bilang pangatnig para sa pag-ulit
[12]Umiyak na siya nang umiyak. {W Piso 3.4}
[13]Sa isang kaliwang kalye, pito nang pito ang matabang pulis ... {W Anak ng Lupa 3.5}

{13K-5213 Σ}   Pagsusuri ng pangungusap: Pangatnig na kasi at sugnay na may paniyak na magkasama

Palatanong kasi si Joe at si Nimfa nama'y naghahanap nang makakausap ukol sa kanyang mga sinusulat. {W Suyuan 5.5}
Palatanong kasi si Joe at si Nimfa naman
{S-TK/B/PT}
Palatanongkasisi Joe at si Nimfa naman
{P-P=P-D}K {P-T=P-N}

si Joe at si Nimfa nama'y naghahanap nang makakausap ukol ...
{S-0/L/TYP}
si Joe at si Nimfa naman ay naghahanap nang makakausap ukol ...
{P-T=P-N} {P-P=P-U}
palatanongkasisiJoeatsi Nimfanama'ynaghahanapnang makakausapukol ...
UKY/TaN/TaKY/TaN/Ta A.TPDT00/KA.TLDT01/HL

Karaniwang iniiwasan ang pangatnig na kasi sa harapan ng pangungusap; kaya ito'y katulad ng hutaga {13K-5211 [23]}.

Magkasabay na paniyak ng sugnay na pangatnig na iniuuna at ng sugnay na malayang inihuhuli ang pariralang si Joe at si Nimfa. Sa karaniwang ayos ang unang sugnay at sa di-karaniwang ayos ang pangalawa (sugnay na may paniyak na magkasama {13-5.3.3}).

Bahagi ng paniyak na magkasama ang pang-abay na hutagang naman. Kung kaya ito'y nasa harap ng panaguri ng pangalawang sugnay at ng pananda nitong pinaikling ay.

{13K-5231}   Mga pangatnig na palaging iniuugnay sa pawatas ng pandiwa

 
[1]nang Pangatnig na pamanahon {13K-5212 (1 2)}. {D../W}
[2]pagkatapos Pagkatapos niyang pukulan ito ng matalim na irap ... {W Karla 202} (Salitang makatukoy ng panggitaga ang pagkatapos; may pang-angkop.){DB/W}
[3]Pagkatapos hatiin kinuha na ni Unggoy ang kalahati na may dahon. {W Unggoy}{DB/W}
[4]Pagkatapos mag-ikasampung-Mayo ... {7K-131 (6)} {DT/W}
[5]para Pangatnig na may pawatas at iba pang mga paggamit ng para {13K-5232}.
[6]Di na nakababa si Ate Sally para saluhin ako sa ibaba ng bintana. {W Mumo 5}{DB/W}
[7]upangAgad namang tumakbo sa silid si Itay upang kumuha ng gamot. {W Tiya Margie 3.7} {DT/W}

{13K-5232}   Paggamit ng salitang para o parang

(1) Sa Pagtitipong Panggawaan sinuri ang paggamit ng para o parang. Halos parehong madalas nagagamit na pangatnig [1-3] (61 sa mga 183 pangungusap na may para , mga 35 %) at pang-ukol [4 5] (63 pangungusap, mga 35 %) ang para. Sa dalawang kalagayan galing sa 'para' na Espanyol. Maaaring salitang makatukoy ng pang-abay na hutaga ang pangatnig at pang-ukol na para [3 5]. Walang pang-angkop ang pangatnig at pang-ukol na para, pati sa yaring panggitaga.

 
Pangatning para na ginagamit sa sugnay na may pawatas ng pandiwa (61 pangungusap).
[1] Walang dahilan para paghambingin ko sila. {W Rica 5.2} (55 pangungusap.) {K .. D/W}
[2]May mga magulang na halos buhatin ang kanilang mga anak para huwag lang silang masaktan. {W Estranghera 3.6} (1 pangungusap na may para kasama ang pang-abay na pangmarahil na huwag.) {K AH .. D/W}
[3]... para naman magkaroon ng bata dito sa 'ting bahay. {W Mumu 3.8} (Sa 5 pangungusap, salitang makatukoy sa pang-abay na hutaga ang para.) {K A/HT .. D/W}
 
Pang-ukol na para (63 pangungusap) {4-2.3}.
[4]Para sa akin, isang malaking karangalan ang maging ninong ng anak nila. {W Angela 3.14} (59 pangungusap.){L TK ..}
[5]... para rin sa aking kapakanan. {W Estranghera 3.8} (Sa 4 pangungusap, salitang makatukoy ng pang-abay na hutaga ang pang-ukol na para.) {L A/HT TK ..}

(2) Mula sa pandiwang Espanyol na 'comparar' (ihambing), hinango ang pang-uri at pang-abay na para {* }. Alinsunod sa katuturan namin, pang-uri ito {10K-104 Θ [4]}. Kung kaya salitang pangnilalaman ito na malimit na nagagamit na pang-abay {10K-2311} (59 pangungusap na may para bilang pang-uri/pang-abay, mga 30 %). Palaging mayroon itong pang-angkop (bumubuo ng panlapag) at maaari itong magamit na salitang makatukoy ng panggitaga - katulad ng ibang pang-uri at pang-abay. Hindi ito maaaring magamit na panaguri. Karaniwan itong nasa unahan ng pangungusap ([6-16], sa [14] nasa unahan ng sugnay). Maaari itong magsaad ng buong pangungusap o ng panaguri na unang parirala; mas madalang, bahagi ng paniyak ito [17 18]. Mayroon ding iba pang mga yaring pampalaugnayan na may pariralang pangngalan [19-23]. Ipinapalagay itong paggamit na makaturing ng pang-uring para. Maaaring magamit na salitang makatukoy na hutaga ang para na ito [7 10 16] (8 pangungusap, panggitagang paniyak ang 6, kasama ng 53 na pangungusap).

{* } Sa mga talasalitaan, pang-uri { UPD para}, pang-abay { LJE para2} o pang-ukol { VCS para1 2.} ang para na ito.
 
Pang-abay o pang-uri na para. Sa unahan ng panaguri o sa harap nito (47 pangungusap).
[6]Parang 'di niya matanggap ang sabi ng ibang doktor ... {W Suyuan 3.8} (19 pangungusap.){A/U.TL P-D}
[7]Nararamdaman ko, para akong nasasakal sa paghihigpit ng aking mga magulang. {W Estranghera 3.1} (Salitang makatukoy ng panggitagang paniyak ang para.)
[8]Parang may kumurot sa kanyang puso. {W Pang-unawa 3.5} (12 pangungusap. Karaniwang ginagamit ang pandiwari sa pariralang pangkaroong may para.){A/U.TL P-K/D}
[9]Para bang may kinatatakutan. {W Angela 3.2} (Sa [9 21] itinuturing sa ba ang para.)
[10]Para naman may maiangkas ako sa 'king matuling bisikleta. {W Mumo 3.8} (Salitang makatukoy ng pang-abay na hutagang naman ang para. Walang pang-angkop ang para naman.)
[11]Parang ganu'n kami. {W Piso 3.5} (5 pangungusap.) {A/U.TL P-U}
[12]Parang sila ang hihintayin ng ... {W Karla 5.205} (2 pangungusap. Hindi panggitagang paniyak!){A/U?U.TL P-N}
[13]Parang sa salamin galing ang kanilang boses. {W Mumo 3.3} (1 pangungusap. Kawani ng pang-uring galing ang pandako.) {A/U.TL P-U}
[14]Habang binabasa niya ito ay parang pinupunit ang kanyang dibdib. {W Suyuan 5.14} (Kung hindi nasa unahan ng pangungusap ang panaguri kahit sa ayos na karaniwan, malimit na ginagamit ang ay sa harap ng para.)
[15]Isang tanghali, parang kabuteng sumulpot sa harapan ko ang batang iyon. {W Angela 3.7} (3 pangungusap. Panlapag na iniuuna ang pariralang may para.)
[16]Para akong kandilang itinulos sa kinatatayuan ko nang marinig ang pangalang Fernando Khan. {W Angela 3.12} (Panlapag na iniuuna ang pariralang may para. Salitang makatukoy ng panggitaga ang para.)

Pang-abay o pang-uring para. Nasa harap o nasa loob ng paniyak (3 pangungusap).
[17]Parang ang batang iyon sa buhay ko. {W Piso 3.6} (2 pangungusap. Pangungusap na di-batayang walang panaguri.) {A/U.TL P-T}
[18]Kayo ang parang magulang ko dito sa Boak. {W Boak 4.2} (1 pangungusap. Wikaing Boak Tagalog.){P-T(U.TL ..)}

Pang-uri o pang-abay na para sa pariralang panlapag o pang-umpog (9 pangungusap). {8-7.5 (2)}
[19]At nakangiti ito sa kanya na parang isang kaibigan, maamo ang mukhang tulad niya. {W Samadhi 4.2} (4 pangungusap. Panlapag na inihuhuli ang pariralang may para.){P-L(U.TL ..)}
[20]Binuhusan ko ng maligamgam na tubig ang nanlalamig kong katawan na parang walang pakiramdam. {W Damaso 4.5} (Maaaring ipalagay na sugnay na pinaikli ang na parang walang pakiramdam. Bahagi ng panaguri nito ang para katulad ng [8]. Sa [20] pangngalan ang salitang ubod ng pariralang pangkaroon (pandiwari sa [8].)
[21]Nagsusumiksik doon na para bang nais mong pasukin ang ano mang damdamin na natatago roon. {W Damaso 4.5} (Tingnan din sa [9].)
[22]Marahil, kagaya ni Nieva, nadala lang ako sa impluwensiya ng aking mga barkada, parang ibong malaya. {W Estranghera 3.9} (2 pangungusap. Katulad ng pariralang pangngalang pang-umpog ang pariralang may para.) {P-0?(U.TL ..)}
[23]Yun nga ang ikinainis ng mga anak ni Nimfa dahil kung mag-displey daw ang dalawang 'yan sa plaza noon ay parang mga tinedyer. {W Suyuan 5.3} (1 pangungusap. Marahil na hindi pananda ng panaguri ang ay {2K-213}.)

(3) Bukod dito may padamdam na Para! na hinango sa pandiwang Espanyol na |parar| (humintọ). Mayroon ding ang pangngalang parang (damuhạn).


{13K-5233}   Mga pangatnig na maaaring iugnay sa pawatas ng pandiwa

 
 bago Minamabuti ang pawatas sa sugnay na may pangatnig na bago [1-3], gayunman [4 5].
[1]Pustahan tayo, bago matapos ang kontrata mo, ... {W Rosas 4.4} {DT/W}
[2]Bago sila makalabas ng gate ay inakbayan ni Rod si Joe. {W Suyuan 5.6} (Salitang makatukoy ng panggitaga ang bago; walang pang-angkop.){DT/W}
[3]Bago mag-alas-dose. {7K-131 (6)}{DT/W}
[4]Pero bago sila natutong lumipad, marami rin silang napagdaanang hirap. {W Estranghera 3.4}{DT/D}
[5]Ginahasa si Marga bago pinatay. {W Krus 3.5} {DT/D}
 kung Maaaring gamitin ang pawatas sa sugnay na may kung [8].
[6]Kung sa Cebu namalagi si Legazpi, Sugbuanon sana ang batayan ng ating wikang pambansa. {W Almario 2007 3.4}{DT/D}
[7]... lalo pa't kung iyon pa ang magbibigay sa 'yo ng problema. {W Estranghera 3.8} {DT/H}
[8]Ngunit kung magbago ang isip mo, ... {W Arrivederci 3.2} {DT/W}

Maaaring ginagamit din ang iba pang pangatnig kasama ang pawatas {6-6.2.4 (1)}.


{13K-531}   Sugnay na makaangkop na may panaguri at paniyak

(1) Bukod sa tatlong pangungusap na {13-5.3 [1]} ay hindi maaaring buuin ang ikalawang pangungusap na di-karaniwan.

 
{13-5.3 [1d]}Naghihintay akong ang pupunta sa Manila ay siya. [--]{S-L/TYP}

(2) Iba pang mga halimbawa

 
[1a]Hayaan mo naman akong makita siya kahit sa huling sandali. [++] {W Suyuan 5.1} {13-5.3.1 [2]} {S-L/PTP}
[1b]Hayaan mo naman akong siya ang makita kahit sa huling sandali. (Yata di-makabalarila ang pangungusap na [1b 1c] dahil siya ang tagatiis at nawala ang tagaganap sa sugnay na makaangkop.) {S-L/PT}
[1c]Hayaan mo naman akong siya ay makita kahit sa huling sandali.{S-L/TYP}
 
[2a]Narinig mo ba ang tsismis na mahal niya si Maria? [++] {13-5.3.1 [4]} {S-L/PT}
[2b]Narinig mo ba ang tsismis na si Maria ang mahal niya? [+]{S-L/PT}
[2c]Narinig mo ba ang tsismis na si Maria ay mahal niya? [+]{S-L/TYP}
 
[3a]Binalak ni Miguel na bilhin ang kahit anong kotse. [0] (Halos di-tiyak ang paniyak na ang kahit anong kotse; dahil dito hindi magaling ang pangungusap. Tingnan din sa {13-5.3.1 [13b]}, doon walang ganitong kahirapan.){S-L/PTP}
[3b]Binalak ni Miguel na kahit anong kotse ang bilhin. [+] (Umiwas ang pangungusap na [3b] na maging paniyak ang kahit anong kotse.){S-L/PT}
[3c]Binalak ni Miguel na ang kahit anong kotse ay bilhin. [-] (Hindi magaling ang [3c] kaysa [3a].){S-L/TYP}
 
[4a]Iniisip mo bang talagang may pera ang kapatid ko? [++] {13-5.3.2 [5]} {S-L/PT}
[4b]Iniisip mo bang kapatid ko ang talagang may pera? [0]{S-L/PT}
[4c]Iniisip mo bang ang kapatid ko ay talagang may pera? [0]{S-L/TYP}
 
[5a]Alam ba ninyong kapatid ko ang nagpalayas ng magnanakaw? [++] {13-5.3.2 [6a]} {S-L/PT}
[5b]Alam ba ninyong nagpalayas ng magnanakaw ang kapatid ko? [++]{S-L/PT}
[5c]Alam ba ninyong ang kapatid ko ay nagpalayas ng magnanakaw? [0]{S-L/TYP}
[5d]Alam ba ninyong magnanakaw ang pinalayas ng kapatid ko? [++] {13-5.3.2 [6b]}{S-L/PT}
[5e]Alam ba ninyong pinalayas ng kapatid ko ang magnanakaw? [++]{S-L/PT}
[5f]Alam ba ninyong ang magnanakaw ay pinalayas ng kapatid ko? [0]{S-L/TYP}
 
[6a]At sino nga ba ang maniniwalang ang isang slim girl ay magiging isa nang kilala? [++] [{W Regine 3.5}] {13-5.3.2 [9]} {S-L/TYP}
[6b]At sino nga ba ang maniniwalang magiging isa nang kilala ang isang slim girl? [++] {S-L/PT}
 
[7a]Kailangan sina Ben ay magtanim ng gulay. [+/-] {10K-419 [1] Σ} {13-5.3.2 [10]} {S-L/TYP}
[7b]Kailangang magtanim ng gulay sina Ben. [++] {10K-419 [2]} {C-L/PT}
 
[8a]Ang tanging alam ko lamang ay malayo na ang loob niya sa akin. [++] {13-5.3.2 [14]} {S-L/PT}
[8b]Ang tanging alam ko lamang ay ang loob niya ay malayo na sa akin. [0]{S-L/TYP}
[8c]Ang tanging alam ko lamang ay loob niya ang malayo na sa akin. [-]{S-L/TYP}

Ibig banggitin na mas makabalarila ang mga pangungusap na may ayos na karaniwan (12 sa 13 ang may [++] o [+]) kaysa ayos na di-karaniwan (6 sa 8 ang may [0] o [-]); hindi tinasahan ang mga pangungusap na may kahirapan sa katiyakan ng paniyak.


{13K-5311 Σ}   Pagsusuri ng pangungusap: Sugnay na makaangkop

Umalis ako ng Kinaway na bitbit ang ilang damit at kaunting pera na pabaon ng Lola na talaga namang ayaw akong payagang umalis, ... {W Damaso 4.3}
[1] Umalis ako ng K. 
{S-0/L}
 [2] na bitbit ang ... pera
{S-L}
  [3] na pabaon ng Lola
{S-L}
   [4] na talagang ayaw akong payagang umalis
{S-L}

Pang-ibabang-baba ang sugnay na makaangkop na [2-4] sa sugnay na pang-itaas na [1].

Sa sugnay na [3 4] ay pinili ang anyong na ng pang-angkop kahit maaaring gamitin ang anyong -ng.

[1 2] Umalis ako ng Kinaway na bitbit ang ilang damit at kaunting pera ...
[1] umalis ako ng Kinaway  [2] na bitbit ang ilang damit at kaunting pera
{S-0/L/PTP} {S-L/PT}
umalis ng Kinawayako  bitbitang ilang damit at kaunting pera
{P-P=P-D} {P-T=P-N} {P-P=P-D}{P-T=P-N}
umalisakongKinaway nabitbitangilangdamitat kauntingpera
DT10/DHTTWN/TaTLX/DB10 TTU.TLNKU.TLN/Es

Madalang lamang may kayarian ng kawaning {DT10/fg|fn} ang pandiwang umalis {7-1.2 [12|13]}.

Pampalaugnayang pang-ibaba ang sugnay na makaangkop na [2]; pansemantikang halos singtaas (Umalis ako at bitbit ko.). Sa sugnay na makaangkop ay nawala ang pantuwid na ko sa pandiwang bitbit; hindi ito kailangan dahil ako sa sugnay na pang-itaas ang salitang kaugnay ng sugnay na makaangkop (kahit panghalip na ANG ang ako, samantalang panghalip na NG ang kinaltas na ko {13-5.4.3}.

bitbit ang ugat-salita sa halip ng anyong pandiwang binitbit ko ang damit {6-6.3}.

[3 4] ... na pabaon ng Lola na talaga namang ayaw akong payagang umalis, ...
[3] na pabaon ng Lola  [4] na talaga namang ayaw akong payagang umalis
{S-L/P0} {S-L/GTT}
pabaon ng Lola  talaga namangayaw payagang umalis ako
{P-P=P-N(N P-W)} {P-0=P-A}{P-P=P-D} {P-T=P-N}
ayaw akong payagang umalis
{GTT/AH|HT|DB}
napabaonngLola natalaganamangayawakongpayagang umalis
TLNTWNTLA/U A/HT.TLAHHT.TLDB/W.TLDT/W

Bukod sa pang-angkop ay panaguring baon ng Lola ang nag-iisang parirala ng sugnay na makaangkop na [3]. Hindi inuulit ang paniyak na ang pera.

Sa sugnay na [4] nababagay sa salitang kaugnay na Lola sa sugnay na pang-itaas na [3] ang kinaltas na niya (tagaakala-pantuwid kasama ang pang-abay na pangmarahil na ayaw).

Hindi maliwanag kung hindi ginagamit na
salitang makatukoy sa panggitagang pampaniyak ang pang-abay na talaga (talaga ako namang). Yata ipinapalagay itong pariralang pang-abay na malaya {11-6.1 (4)}. Maaari itong tutulan dahil may pang-angkop ang naman.

Dahil sa gawing makangalan
ng pang-abay na pangmarahil na ayaw maaaring ilawaran ang tagagawang pangmarahil na ako bilang paniyak.

Pandiwang nakakabit ang
payagang umalis {6-7.5}. Maaaring tukuyin ng tagagawang pangmarahil na ako ang dalawang pandiwa. Walang salungatan sa kayarian ng kawani; payak ang sugnay na [4] {13-5.5.2 (3)}.

{13K-5331 Σ}   Pagsusuri ng pangungusap: Sugnay na may magkasamang paniyak

Ambisyosa.. yan ang salitang karaniwan ay bukambibig ng mga taong nakapaligid sa akin. {W Material Girl 3.1}
Ambisyosayan ang salitang karaniwan
{S-0/L}{S-0/L/PT}
yan ang salitang karaniwan
{P-P=P-N}{P-T=P-N}

ang salitang karaniwan ay buk. ng mga taong nak. sa akin.
{S-T/TYP}
ang salitang karaniwan ay buk. ng mga taong nak. sa akin.
{P-T=P-N} {P-P=P-N}
ambisyosayanangsalitangkaraniwanay buk.ngmgataongnak.sa akin
U/EsHP/2TTN.TLUTP NTWY/MN.TLUTKTK.HT

Paniyak ng unang at pati ng pangalawang sugnay ang pariralang ang salitang karaniwan (sugnay na may magkasamang paniyak {13-5.3.3}). Nasa ayos na karaniwan ang unang sugnay samantalang di-karaniwan ang ayos ng pangalawang sugnay. Pansemantikang pang-ibaba ang pangalawang sugnay.

{13K-5332 Σ}   Pagsusuri ng pangungusap: Sugnay na may magkasamang paniyak; sugnay na walang panaguri

Sa buhay kong ito ano pa nga ba ang hihilingin ko kundi ang maging pinakamayamang tao sa buong bansa ... {W Material Girl 3.1}
Sa buhay kong ito ano pa nga ba ang hihilingin ko kundi ...
{S-0/L(S-0 S-T)} {S-K/L}
Sa buhay kong ito ang hihilingin ko
{S-0/PT}
Sa buhay kongito ang hihilingin ko
{P-K=P-N/L} {P-P=P-N} {P-T=P-D}

ano pa nga ba ang hihilingin ko
{S-T/PT}
ano pa nga ba ang hihilingin ko
{P-P=P-N} {P-T=P-D}

Sabuhaykongitoanopanga baanghihilinginko
TKNTW.HT.TLHPHNA/HTA/HT ANTTN/DB/HTW.HT

Di-karaniwan ang pagkakabit ng pariralang pandako sa pamamagitan ng pang-angkop na -ng {4-5.1}. Sa buhay ko, ito ... ang yaring karaniwan.

Hinahati sa harap ng paniyak na ang hihilingin ko ang unang sugnay upang isingit ang pangalawang sugnay. Ginagamit ang dalawang sugnay ang paniyak na magkapareho; dahil dito maaari itong ipalagay na sugnay na may magkasamang paniyak {13-5.3.3}.

ano pa nga ba ang hihilingin ko ang pangalawang sugnay.

Sugnay
na pangatnig ang sugnay na ito. Pinaikli ito dahil wala itong panaguri. Sana'y ako ang panaguri. Maaari itong kaltasin dahil ito'y nasa sugnay na inuuna bilang panghalip na NG na ko (kawani sa pandiwang hihilingin). Mapapansin ang pagkaltas ng panaguri kahit pantuwid sa inuunang sugnay ang panghalip na nababagay (ko at hindi ako).


Wikang Filipino ni Armin Möller   http://www.germanlipa.de/wika/ug_usap_3K.htm
07 Agusto 2006 / 27 Agosto 2013 *Ayos

Wikang Filipino - Wakas ng 13K Pangabit sa Mga Pangungusap (Talaksan 13K/3)

Simula ng pahina   13/1 13/2 13/3 13/4 13K/1 13K/2 13K/4   Palaugnayan

Pahinang pamagat na Filipino   Fisyntag