13 Mga Pangungusap at mga Sugnay
(Talaksan 13/3)

13-5 Mga sugnay

13-5.1 Sugnay na walang pagkakakabit

 
[1]Pupunta ako kasama ang pinsan ko sa palengke. {C-0/S}
[2]Ang masaklap, umalis ang kanyang nobyo nang walang paalam. {W Unawa 3.3} (Ito ang masaklap ...) {13-2.3.4}
[3][a] Walang ID, walang pasok. [++] [b] Kung walang ID, walang pasok. [0] {C-0?C-[C]}
[4]Paglabas ko ng banyo, isang matabang matandang lalaki ang naghihintay sa akin. {5A-321 Σ} {P-0=P-N/G}

13-5.2 Mga sugnay na pangatnig

 
[1]Kung sa Cebu namalagi si Legazpi, Sugbuanon sana ang batayan ng ating wikang pambansa. {W Almario 2007 3.4}
[2][a b] At saka pa lamang ako aalis dito sa lupa upang ibalita sa aming kaharian kung kanino at saan napunta ang kayamanan. {W Samadhi 4.3}

13-5.2.1 Pangatnig

(1)

(2)

 
[1]Di man kami nakapag-uusap alam kong masaya din siya. {W Material Girl 3.9}
[2]Palatanong kasi si Joe at si Nimfa nama'y naghahanap nang makakausap ukol sa kanyang mga sinusulat. {13K-5213 Σ}
[3]Sakaling dumating si Juan ay ibigay mo sa kanya ang librong ito.
[4]Bago siya umalis ay nagbigay ng malaking handaan.
Mga pangungusap na halimbawang may pangatnig {13K-5211}.

(3)

 
[5]Kung pinili lamang nila kahit ang Espanyol ay nagtatamasa sana tayo ng higit na matalik na ugnayan sa Espanya at mga bansa sa Amerika Latina. {W Almario 2007 3.2}
[6]Nagulat siya pati ang mga bata. {W Rosas 4.13}
[7]Sino ang tutulong sa akin kundi ikaw?
[8]... pagkat wala akong dala kahit na lumang litrato. {W Damaso 4.3}

13-5.2.2 Sugnay na pangatnig na may pananong

 
[1]Gusto kong alamin kung bakit siya umalis.
[2]Kung sino ang papasok dito ay ayaw kong kausapin siya.
[3]Kung kanino ang panyong ito ay matatalo.
[4]Anumang maging desisyon ay susundin ko.
[5]Bagaman hindi pa uso ang karaoke noon ay talagang naibigay ni Regine ang boses na tunay. {W Regine 3.2}
Iba pang halimbawa {13-5.2 [2b]}.

13-5.2.3 Sugnay na pangatnig na may pawatas

(1)

 
[1]Dinala niya ang buto upang iuwi sa kanyang tirahan. {W Aesop 2} {VP/N}
[2]Prangka siya, kung magsalita. {W Estranghera 3.2} {VA/N}
[3]Patawarin mo ako kung hindi kita naunawaan. {W Arrivederci 3.9} {VP/A}

(2)

 
[4][a] Kailangan ko ang lapis mo upang isulat ko. [0] [b] Kailangan ko ang lapis mo na panulat ko. [++]
[5][a] Lagyan mo ng asin upang magpasarap ng pagkain. [0] [b] Lagyan mo ng asin na pangpasarap na pagkain. [++] [c] ... pampasarap ... [+]
[6][a] Kailangan ng halaman ang tubig upang lumaki. [0] [b] Kailangan ng halaman ang tubig na pampalaki. [++]

13-5.2.4 Sugnay na walang pangatnig

 
[1][a] Gabi na. [b] ..., gabi na. {C-1} {C-0?}
[2][a] ... kung umaga pa lang. [b] ... umaga pa lang. {6K-413 Σ} {C-C} {C-[C]?}

13-5.3 Sugnay na makaangkop

(1)

 
[1a]Naghihintay akong pupunta siya sa Maynila. [++] {C-L/PSP}
[1b]Naghihintay akong siya ang pupunta sa Maynila. [+] {C-L/PS}
[1c]Naghihintay akong siya ay pupunta sa Maynila. [+] {C-L/SYP}

(2)

13-5.3.1 Pandiwa sa simula ng sugnay na makaangkop

(1)

 
[1]Apat ang bilang ng magkakasaling bata na bumubuo ng isang grupo.
[2]Nasiglayan niya ang ilang batang tumatalon sa ilog mula sa sementadong pampang. {W Anak ng Lupa 3.1}
[3]Iniwasan niya ang suliraning ito sa pamamagitang hiniram ang pera ng kapitbahay.
[4]Narinig mo ba ang tsismis na mahal niya si Maria?
[5]Mabuting bigyan ng pera ang mga mahihirap.
[6]Para malaman ng mga kapitbahay natin na hindi kita sinasakal. {W Simo 3.3}
[7]Umalis ako ng Kinaway na bitbit ang ilang damit ... {13K-5311 Σ}
[8] ... pera na pabaon ng Lola ...
[9]... Lola na talaga namang ayaw akong payagang umalis, ... {13K-5311 Σ}
[10]Lima ang kinain ni Maria na mangga.
[11]Nakita ko kung saan siya pumunta.
Higit na maitim ang limbag = Pangankop at pandiwa ng sugnay na makaangkop. May salungguhit = Salitang kaugnay sa sugnay na makaangkop.

(2)

 
[12]Naghihintay akong pumunta siya sa Maynila. {13-5.3 [1]}
[13][a] Binalak ni Miguel na bumili ng kotse. [b] Binalak ni Miguel na bilhin ang kotse.
Higit na maitim ang limbag = Sugnay na makaangkop. May salungguhit = Pandiwa ng sugnay na pang-itaas.

13-5.3.2 Sugnay na makaangkop na di-karaniwan

(1)

(2)

 
[1]Alam kong si Bert ang doktor na nandito.{P-P=P-N(A/Na ..)}
[2]Ipinalalagay kong isa siyang taong may ganap na kakayahan.{P-P=P-N}
[3]Isda (Triciuriadae) na malaespada ang hugis. {UPD laing} {P-P=P-J}
[4]Sino ang bumanggit na marumi ang damit ko? {P-P=P-J}
[5]Iniisip mo bang talagang may pera ang kapatid ko? {13K-531 [4a]} {P-P=P-A/E}
[6a]Alam ba ninyong kapatid ko ang nagpalayas ng magnanakaw? {13K-531 [5a]} {P-P=P-N}
[6b]Alam ba ninyong magnanakaw ang pinalayas ng kapatid ko? {13K-531 [5d]} {P-P=P-N}
[7]... napagtanto kong ang pagkalinga ng magulang ang tunay kong hinahanap. {2K-252 Σ} {P-P=P-N(D/PC ..)}
Higit na maitim ang limbag = Pang-angkop at panaguri ng sugnay na makaangkop.

(3)

 
[8]At sino nga ba ang maniniwalang ang isang slim girl ay magiging isa nang kilala? [{W Regine 3.4}] {13K-531 [6a]}{P-S=P-N}
[9]Kailangang sina Ben ay magtanim ng gulay. [+/-] {10K-419 Σ} {13K-531 [7a]}{P-S=P-N}
[10]Alam ba ninyong ang kapatid ko ay nagpalayas ng magnanakaw? [0] {13K-531 [5c]} {P-S=P-N}
Iba pang mga pangungusap na halimbawa {13K-531} (mga pangungusap na may {C-L/SYP}).
Higit na maitim ang limbag = Pang-angkop at paniyak ng sugnay na makaangkop.

(4)

 
[11]Paglaruan ang tungki ng aking ilong ang tangi mo na lang nagawa upang ... {2K-495 Σ [2]} {P-P=C-L}
[12]Ang tangi mo na lang nagawa upang alisin ang tensiyon ay paglaruan ang tungki ng aking ilong. {2K-495 Σ [1]} {P-P=C-L}
[13]Ang tanging alam ko lamang ay malayo na ang loob niya sa akin. {2K-494 Σ} {13K-531 [8a]} {P-P=C-L}

(5)

 
[14]Hindi niya maintindihan kung natutuwa o nalulungkot siya sa kaalamang sa mga susunod na assignments niya ay maaaring hindi na niya kasama ito dahil promoted na ito. {6K-4211 Σ}
[15]Iniwasan niya ang suliraning ito sa pamamagitan ng hiniram ang pera ng kapitbahay. [++] {3-2.3 [6]}

13-5.3.3 Sugnay na may magkasamang paniyak

 
[1]Ambisyosa.. yan ang salitang karaniwan ay bukambibig ng mga taong nakapaligid sa akin. {13K-5331 Σ}
[2]Palatanong kasi si Joe at si Nimfa nama'y naghahanap nang makakausap ukol sa kanyang mga sinusulat. {13K-5213 Σ}
[3]Sa buhay kong ito ano pa nga ba ang hihilingin ko kundi ang maging pinakamayamang tao sa buong bansa. {13K-5332 Σ}
[4]Tulungan mo nga akong maglaba.

Wikang Filipino ni Armin Möller   http://www.germanlipa.de/wika/ug_usap_3.htm   14 Enero 2011

Palaugnayan ng Wikang Filipino - Wakas ng 13 Mga Pangungusap (Talaksan 13/3)

Simula ng talaksan   13/1 13/2 13/4 13K/1 13K/2 13K/3 13K/4   Palaugnayan
Pahinang pamagat na Filipino   Fisyntag