13 Mga Pangungusap at mga Sugnay
(Talaksan 13/2)

13-2 Pangungusap na payak (pagpapatuloy)

13-2.3 Θ Kayariang pampalaugnayan ng pangungusap na batayan

(1) Sa huli gusto naming talakayin ang pangkalahatang kayarian ng batayang pangungusap sa wikang Filipino. Dahil nagpapaliwanag kami ng panaguri at paniyak sa pamamagitan ng pananda nitong ay at ang, walang alinlangan na umiiral ang dalawang parirala sa wikang Filipino. Pagkakapasok ng di-karaniwang ang ay nakitang hindi nagkakaroon ng higit sa tig-isang panaguri at paniyak ang pangungusap na Filipino. Saka ipinapasiya na bahagi ng panaguri at paniyak ang iba pang parirala (lalo na pantuwid at pandako) {13K-241 Θ}. Bukod dito may pariralang hindi maaaring iugnay sa panaguri o paniyak na tinatawag na malaya sa pangungusap. Ilang uri ng pariralang lamang ang maaaring malaya {5-3 (2)}. Kung kaya, ito ang pagbuo ng pangungusap na Filipino:

[1]{P-P} {P-T} {P-../L}

Magaang unawain ang tungkulin at katangian ng pariralang malaya, dahil dito kinakaltas ito sa mga talakay na sumusunod. Kung gayon maaaring sabihin na may dalawang pangunahing salik ang pangungusap na Filipino na tinatawag na panaguri at paniyak:

[2]{P-P} {P-T}

(2) Hindi pa nagbigay kami ng katuturang puspusan ng panaguri at paniyak. Dahil sa pagpapalitan at pagkakapareho ng dalawa, halatang hindi lubhang magkaiba ang katangian nito. Waring may dalawang bahaging magkatulad ang pangungusap na Filipino {13K-242 }.

Sa kabilang dako, ibinubukod ng wikang Filipino nang mahigpit ang panaguri sa paniyak. Mahigpit ang alituntunin kung kailan dapat gamitin ang ang at ay; mahalaga ang paghuhudyat sa pamamagitan ng dalawang pananda at dahil dito nakalitaw na napagbubukod ang dalawang pangunahing salik ng pangungusap. Sa ibang salita, hindi namin alam kung ano ang "diwa" ng panaguri at paniyak, ngunit kayang sabihin kung alin ang panaguri at kung alin ang paniyak. Pinagmumulan ang kahirapang ito dahil sa maaaring maging paniyak ang halos na lahat ng pariralang maaaring panaguri sa binagong pangungusap, at sa kabaligtaran. Kung gayon hindi kayang tulungan ng kahit anong pag-uuri ng bahagi ng panalita upang ibukod ang panaguri sa paniyak.

Upang unawain nang mabuti ang pangungusap na Filipino, pagkakaiba ng panaguri sa paniyak ang dapat hanapin. Malinaw ang katangiang sarili ng paniyak:

Maaaring sundin ang kaparaanan na "kilala" ('known' kay { Lopez 1940 p. 117}) ang paniyak na may katiyakan. Ito'y iniuugnay sa panaguring "di-kilala" ('unknown'). Malamang na may tungkulin ng 'primus inter pares' ang panaguri. Ayon dito may dalawang magkaibang salik ang pangungusap na Filipino. Mas "pangunahin" at mas "di-kilala" ang una (panaguri) samantalang di-lubhang "pangunahin" at mas "kilala" ang iba (paniyak).

Marahil na mas mahalaga ang panaguri sa wikang Filipino kaysa paniyak. Maraming pangungusap na walang paniyak ngunit halos wala na walang panaguri. Pati sa dakong ito ang ayos na karaniwan kung saan nasa unahan ng pangungusap ang panaguri.

(3) Mapapansin ang pagkakaibang tangi ng paggamit ng panandang ay at ang. Batay sa katatayuan ng panaguri sa pangungusap lamang ang paggamit ng ay o wala. Iba ang kilos ng paniyak: Batay sa nilalaman nito lamang ang paggamit ng ang. Nagiging mahalaga ang pagkakaiba ng panaguri sa paniyak kung hindi nasa unahan ng pangungusap ang pariralang ito. May paniyak na hindi kailanman may ang (halimbawang panghalip) samantalang sa katatayuang tangi ay kahit anong panaguri ang may ay. Dahil dito may panggitagang paniyak at hindi maaari ang panggitagang panaguri. Sa pamamagitan ng panggitagang paniyak maaaring "itago" ang paniyak sa loob ng panaguri; walang yaring binaligtad.

(4) Nagpasok kami ang katawagang kawani para sa mga pandiwa kung panaguri o paniyak ang mga ito. Para sa pang-uri, maaari rin yatang ipasok ang kaparis na katawagan {13-2.2.3 (2) Θ}. Katulad nito, maaari ring gamitin ang katawagang kawani para sa pangalawang pangngalan kung dalawang pangngalan ang panaguri at paniyak. Magkakapareho ang gawi ng pandiwa, pang-uri at pangngalan kung ito'y panaguri o paniyak. Maaaring gamitin ang tandang {X} para sa kahit ano sa mga ito (salitang maaaring magkaroon ng kawani ang mga {X}). Kung tinatawag na {P-X} ang parirala nito, nakakakita kami ng dalawang anyo ng pangungusap na Filipino.

[3]{P-P} {P-T}
{P-X}
{X}
  Kawani 2   Kawani 3
 Kawani 1 na may katiyakan
 
 
[4]{P-P} {P-T}
Kawani 1 na walang katiyakang likas  {P-X}
{X}
  Kawani 2   Kawani 3

Madaling unawain ang anyong [3]: Pinipili ng "mas pangunahin, di-lubhang kilala" na {X} bilang panaguri ang isa sa kawani niya at inilalagay ang kawaning ito sa tabi niya bilang paniyak na "kilala". May "lugar para sa isang kawani lang" sa puwesto ng paniyak. Dahil dito, dapat manatili ang ibang kawani sa pitak ng "di-lubhang kilala" na panaguri. Mas mahirap na unawain ang anyong [4]: Hinahanap at nakikita ng isang "di-lubhang kilala" na kawani - ito'y naging panaguri - ang kanyang {X} at inilalagay ito sa tabi niya. Malapit sa {X} ang ibang mga kawani niya.

Sa patakarang nasa itaas, di-mahirap isama ang mga pangungusap na walang paniyak [5]. Hindi pumipili ang "mas pangunahin, di-lubhang kilala" na {X} ng kasamang inilalagay sa tabi niya. Malapit sa {X} ang mga kawani niya.

[5]{P-P} ---
{P-X}
{X}
  Kawani 1   Kawani 2
 ---

Sa patakarang ito, madali unawain kung bakit minamabuti ng wikang Filipino ang karaniwang ayos ("mas pangunahing" panaguri muna, tapos paniyak). Maliwanag pati dito ang kawalan ng kaibahan ng pangungusap na may pandiwa at walang pandiwa. Hindi mahalaga para sa pagkakaunawa ng kayarian ng pangungusap kung may katuturan ng bahagi ng panalita at kahit paano ang katuturang ito. Sinasadyang ginagamit namin ang tawag na "salitang maaaring magkaroon ng kawani" upang iwasan ang tawag na salitang pangnilalaman at ang mga suliraning kaugnay sa tawag na ito {15-5.1 (2)}.


13-2.2.1 Mga pangungusap na may pariralang pandiwa bilang panaguri o paniyak

Pinakamadalas sa wikang Filipino ang mga pangungusap na may pandiwa bilang panaguri o paniyak. May kabisaang pang-ubod ang pandiwa sa pangungusap; at may isa o higit sa isa itong kawani. Inilalagay sa fokus ng pandiwa ang isa sa mga kawani. Kung paniyak ang kawaning ito ay nagtatamo ito ng katiyakan; bahagi ng pariralang pandiwa ang ibang mga kawani na walang katiyakang likas. Iniangkop ang tularang {13-2.3 [3 4]}. Ito ang kayarian ng halimbawang [1].

{P-P} {P-T}
{P-D}
Pandiwa
  Kawani 2   Kawani 3
  Kawani 1 na nasa fokus at may katiyakan

Kung paniyak ang pandiwa, ang unang kawani ay ang panaguri (nasa fokus ng pandiwa pa, ngunit walang katiyakan); nananatiling bahagi ng pariralang pandiwa ang ibang mga kawani [2-4].

{P-P} {P-T}
Kawani 1 na nasa fokus at walang katiyakang likas  {P-D}
Pandiwa
  Kawani 2   Kawani 3

Sa karaniwang ayos (at pag pandiwa ang panaguri), nagpapahiwatig na sa unahan ng pangungusap ang pandiwa kung ano ang katungkulang pansemantika ng sumusunod na mga kawani - (mga) pantuwid, pandako at paniyak. Karaniwang sumusunod dito ang iba pang bahagi ng pariralang pandiwa at nasa hulihan ng pangungusap ang paniyak [1]; gayunman maaaring hatiin ng paniyak ang pariralang pandiwa {13-2.1.3}. Sa pamamagitan ng pagpapalitan ng panaguri at paniyak, maaaring maging paniyak ng pangungusap ang pariralang pandiwa; nasa gitna ng pangungusap na ang pandiwa [2] o sa hulihan nito [3]. Wala nang katiyakan ang panaguri, ngunit ito pa sa fokus ng pandiwa [3]. Halimbawa ang [4] kung paano binubuo ang pangungusap na pananong {12-4.2}.

 
[1]Naging pangunahing tungkulin ng saliksik ang paglikom ... {W Javier 2} {P-P=P-D}{P-T=P-N}
[2]'Yun nga ang ikinainis ng mga anak ni Nimfa. {W Suyuan 5.3} {P-P=P-N(HP)}{P-T=P-D}
[3]Kaunti lang ang nakita ko. {2-3.1 [6|7]}{P-P=P-U} {P-T=P-D}
[4]Ngunit ano ang aking gagawin? {W Dayuhan 3.19} {P-P=P-N(HN)}{P-T=P-D}
Higit na maitim na limbag = Panaguri (o salitang pang-ubod nito). May salunggugit = Paniyak (o salitang pang-ubod nito).

13-2.2.2 Mga pangungusap na may pariralang pangngalan bilang panaguri at paniyak

Kung dalawang pariralang pangngalan ang panaguri at paniyak ay may katiyakan ang paniyak ngunit walang katiyakang likas ang panaguri.

{P-P} {P-T}
{P-N}
Pangngalang walang katiyakang likas
  {P-N}
Pangngalang may katiyakan

Magkaiba ang dalasan ng pangungusap na may dalawang pariralang pangngalan bilang panaguri at paniyak. Sa kasulatan na pasalaysay mas madalang ang mga ito; mas madalas sa mga kasulatang pantalakay. Dito ring minamabuti ang karaniwang ayos; ngunit tinatangkilik ang di-karaniwang ayos ng makatiwirang paraan ng pag-iisip na galing sa isip na may katiyakan hanggang sa isip na walang katiyakan [2] {13-2.1.2 (5) Θ}. Pag pariralang pangngalan ang panaguri at pati ang paniyak, walang uring bago ng pangungusap pagkatapos ng pagpapalitan ng panaguri at paniyak; ngunit binabago ang semantika [3|4] (katiyakan ng paniyak {2-3.1}).

 
[1]... isang permanenteng proyekto ang diksiyonaryong ito. {W Javier 2} {P-P=P-N P-T=P-N}
[2]Ang saging ay halaman. { Lopez 1940} {P-T=P-N P-P=P-N}
[3]Pilipino ang mamang may maitim na buhok. {P-P=P-N P-T=P-N}
[4]Mamang may maitim na buhok ang Pilipino. {P-P=P-N P-T=P-N}
Higit na maitim na limbag = Panaguri (o salitang pang-ubod nito). May salunggugit = Paniyak (o salitang pang-ubod nito).

13-2.2.3 Mga pangungusap na may pang-uri bilang panaguri o paniyak

(1) Di-madalas ang mga pangungusap na may pang-uri bilang panaguri dahil sa sanhing pansemantika [1]. Bukod dito, iniwasan ang mga pangungusap na ito kung pandiwang panlagay ang maaaring gamitin [1|2] (tingnan sa {6-1 (6) Θ}). Walang pang-uri ang pangungusap na [3], anyong pinaikli ng pandiwa ang gutom (sa halip ng nagugutom). Karaniwang sa karaniwang ayos ang pangungusap na may pang-uri bilang panaguri [1]. Bukod sa panungusap na pananong [4] bihira ang pagpapalitan ng pang-uri sa paggamit bilang paniyak [8].

 
[1]Gutọm [gʊ'tɔm] na ako. {2-4.7} {P-P=P-U}
[2]Nagugutom na ako. {6-3.4.3}{P-P=P-D(DT00/fy/K)}
[3]Gutom ['gu:.tɔm] na ako. {6-6.3} {P-P=P-D(X/DT)}
[4]Sino ang marunong na sumulat? {P-T=P-U(U TL D)}
[5]Puno ng tubig ang baso. {9-4.1}{P-P=P-U(U P-W)}
[6]Sawa na ako sa iyong mga kalokohan. {9-4.2}{P-P=P-U(UK P-K)}
[7]Marunong na sumulat si Pepe. {9-4.4}{P-P=P-U(U TL D))}
[8]Ikaw na ang bahala sa mga iyan. {W Samadhi 4.4} {P-T=P-U(UK P-K)}
Higit na maitim na limbag = Unang kawani ng pang-uri. May salunggugit = Pangalawang kawani ng pang-uri.

(2) {Θ}  Nagpasok kami ng katawagang kawani para sa pandiwa {6-2.1}. Marahil na maaaring palawakin ang paggamit ng katawagang ito sa pang-uring ginagamit bilang panaguri. Karaniwang nagkakaroon ang pang-uri ng isang kawaning naglalarawan ng may-ari ng katangian [1]. Maaaring idinuduktong ang isa pang kawani upang ilarawan nang mas malinawag ang katangian [4-8].

Maaaring itayo ang sumusunod na patakaran para sa uri ng pangungusap na [1]:

{P-P} {P-T}
{P-U}
Pang-uri
  Kawani 1 na may katiyakan

Maaaring idagdag ang isa pang kawani [5-7]:

{P-P} {P-T}
{P-U}
Pang-uri
  Kawani 2
 Kawani 1 na may katiyakan

Katumbas nito ang yari katulad ng [4 8]:

{P-P} {P-T}
Kawani 1 na walang katiyakang likas {P-U}
Pang-uri
  Kawani 2

13-2.2.4 Mga pangungusap na may pariralang pangkaroon bilang panaguri o paniyak

Madalas din ang mga pangungusap na may pariralang pangkaroon bilang panaguri at di-lubha bilang paniyak. May karaniwang ayos ang mga ito [1]; ngunit maaari rin ang di-karaniwang ayos. Malimit ang pangungusap na di-batayang walang paniyak [2]. Paniyak ang pariralang pangkaroon sa [3].

 
[1]Pero, may katwiran din naman si Joe ... {W Suyuan 5.12} {P-P=P-KD}
[2]Walang dahilan para paghambingin ko sila. {W Rica 124} (Walang paniyak ang pang-itaas na sugnay na walang dahilan; nagtuturing sa dahilan ang sugnay na para paghambingin ko sila na walang pang-angkop.) {P-P=P-KD}
[3]Siya naman ang may kakayahang mag-utos sa kanyang mga alipin. {W Material Girl 3.3}{P-T=P-KD}
Higit na maitim na limbag = Panaguri. May salunggugit = Paniyak.

13-3 Mga parirala at mga pananda

(1) Sa wikang Filipino, karaniwang may pananda sa unahan ng parirala. Mabisa ito hindi lamang sa mga pariralang binubuo ang pangungusap, kundi pati sa mga pariralang pang-ibaba. Bunga nito, sinasalisi ang mga pananda at ibang mga salita sa pangungusap. Tuturuin namin ito sa sumusunod na pangungusap.

 
[1]Wala pa ring imik ang doktor na nakaupo lamang sa tabi ng ataol, katabi ang kapatid niyang si Diana na napatigil sa pag-aayos ng mga nagdatingang korona mula sa mga pinsan at dating katrabaho ng kanyang ina. {W Suyuan 5.2}

(2) May mga kataliwasan ng paraang ito. Walang pananda sa unahan ng parirala ang unang pulutong nito. Sumusunod ang mga ito sa halimbawang [1]:

 
[1a]Wala pa ring imik ang doktor na nakaupo lamang sa tabi ng ataol, katabi ang kapatid niyang si Diana na napatigil sa pag-aayos ng mga nagdatingang korona mula sa mga pinsan at dating katrabaho ng kanyang ina.

(3) Mas madalang ang mga kalagayan kung sumusunod nang kagyat ang iba pang pananda sa unang pananda (walang halimbawa sa [1]):


13-4 Θ Mga palakuruang pampalaugnayan at kabalarilaan

Hindi ang paksa ng akda namin ang pag-aangkop at paggamit ng makabagong palakuruang pampalaugnayan para sa wikang Filipino. Gayunman gusto naming ipaliwanag ang ilan sa mga katangian ng wikang Filipino na maaaring mahalaga sa paggamit ng mga palakuruang ito. Pangunahing papel dito ang 'Minimalist Program'; sa palakuruang ito, mga katangian ('feature' sa Inggles), mga pagpapatuloy na pili-kabit-lipat ('select-merge-move') at kabalarilaan ('grammaticality') ng anyong Σ (bunga ng 'derivation') ang napakahalagang bahagi.


13-4.1 Θ Mga katangian

Mula sa leksikong 'mental' (lahat ng leksem na nalalaman ng nagsasalita), pinipili ang mga leksem para sa pangungusap na bubuuin (pagpapatuloy ng 'numeration'). Halu-halo pa at hindi na inayos ang mga leksem ng leksikon ng pangungusap. Sa aming palagay, mayroon nang malaking antas ng paglalapi ng leksem (hindi ugat-salita lamang). Inilalarawan namin ang karamihan ng katangian ng leksem sa palasusian namin (baka hindi pa ganap) {16K}. Walang-katiyakan ang suliranin ng katuturan ng mga bahagi ng panalita sa wikang Filipino; gayunman bahagi ng panalita ang isa sa mahalagang mga katangian ng leksem dahil maaaring magkaroon ng higit sa isang bahagi ng panalita ang leksem na nasa leksikong 'mental'. Mahalaga rin ang pag-uuri sa bahagi ng panalita, dahil pantangi sa isang (o ilang) bahagi ng panalita ang karamihan ng katangian. Maaaring ayusin ang mga ito sa talahanayan; bagay ito sa katangiang mula sa leksikon ('interpretable features') ng pariralang nilalaman (paglalahad at mga halimbawa sa {13K-411 Θ}):

Bahagi ng panalitaKatangian (palagi)Katangian (di-palagi) Katangian (madalang)

PangngalanNgalan ng tao (oo/hindi)
Tungkulin (kung kawani)
Katiyakan
Kailanan
Kasarian
Panghalip na panaoPanauhan
Kailanan
Panghalip na pamatligPanauhan
PandiwaFokus
Kayarian ng kawani
Panahunan
Pagkauna (kung higit sa isang pandiwa)
Pang-uriKailananKayarian ng kawani
Pang-abayPanahunan
Kailanan

Sa tabi ng mga pananda, ang wikang Filipino ay may madalang na kataga na maaaring ipalagay na 'specifier'. Dahil dito, hindi mahalaga ang katagang ito para sa mga pagpapatuloy na pili-kabit-lipat. Hindi bagay sa isang tanging bahagi ng panalita ang pananda; dahil dito, hindi makabuluhang ipalagay ang mga itong 'specifier' ng pariralang pangnilalaman.

Dapat hindi magkasalungat nang pansemantika ang leksikon ng pangungusap (kasama ang lahat ng katangian ng mga leksem nito) upang iwasan na di-maaari ang pagbuo ng tamang pansemantikang pangungusap (halimbawa: Babae ang ama ko.).

Sa Palaugnayan namin, nauukol sa pariralang pangkayarian at sa pananda nito ang katangiang pambalarilang 'non-interpretable'. Hindi ginagamit namin ang sistemang kaukulan para dito {1K-521 Θ}.


13-4.2 Θ Mga alituntuning pampalaugnayan

(1) May katangiang kayarian ng kawani ang mga pandiwa {13K-421 Θ}. Sa pamamagitan nito, tinitiyak kung ilan at anong pariralang pangkayarian ang kailangan ng pandiwa. Habang pagpapatuloy na pili-kabit-lipat, binubuo ang kayarian ng mga pariralang pangkayarian; mga alituntuning para dito ang pangunahing bahagi ng palaugnayang Filipino. Isa pang batayang kailangan ang bisa ng alituntunin na panaguri at paniyak ang tanging ubod ng pangungusap na Filipino. Pati kinukuha sa leksikon ng pangungusap ang katangiang katungkulan ng kawani upang "tamang" ilagay sa pariralang pangkayarian ang mga leksem.

(2) Sa maraming wika, pangunahing papel ang pagpapatuloy na 'inflection'. Sa pamamagitan ng 'inflection', binubuo ang bagong mga anyo; at napakahalaga ang pakikibagay ('agreement' sa Inggles) nito para sa kabalarilaan ng pangungusap sa wikang ito. May kaunting 'inflection' lamang ang wikang Filipino. Nagkakaroon ng banghay sa panahunan ang mga pandiwa; ngunit pinapababa ang halaga nito dahil may pangungusap na walang pandiwa at - bunga nito - walang katangiang panahunan. Mayroon ding mga anyong pang-'inflection' sa kailanan ang isang klase ng pang-uri. Hindi malawakan ang 'inflection' sa wikang Filipino; dahil dito maagang unawain na hindi ito mahalagang papel (at ang pakikibagay sa anyong 'inflection') sa wikang Filipino. Kabaligtaran nito ang patakaran ng wikang Filipino. Sa halip ng pakikibagay, may patakaran ng pag-iisa ang wika. Minsan lamang sa pangungusap ang pagtatanda ng mga katangiang ito; walang pag-uulit ('redundancy') ng katangian {13K-422 Θ}. Maaaring kaltasin ang katangian (at parirala rin) kung hindi mahalaga para sa pag-unawang pansemantika. Maaaring sabihin na dito talagang 'minimalist' (walang sobra) ang wikang Filipino at mayroon itong malaking antas ng 'economy of derivation and representation'.

(3) "Paglilipat ng katangian" ang isa pang patakaran ng wikang Filipino. Maaaring "bawasan" ang leksem ng isang katangian at "dagdagan" ito sa ibang leksem. Halimbawa ang paggamit ng anyong maramihan ng pang-uri; nauukol sa pangngalan ang katangiang kailanan, ngunit maaari itong ilarawan sa pamamagitan ng anyong maramihan ng pang-uri.


13-4.3 Θ Kabalarilaan

Hinggil sa kayarian ng kawani, palaging may pagsisiyasat sa pakikibagay nito ('agreement check') upang maiwasang maging di-makabalarila ang pangungusap dahil sa kamalian ng pariralang pangkayarian. Mas mahalaga ang pag-unawang pansemantika kaysa sa kaganapang pampalaugnayan; tinatanggap ang pampalaugnayang di-ganap na mga pangungusap kung pansemantika itong "tama". Upang pagaanin ang pagsusuri ng Filipinong pangungusap sa palakuruang makabago, baka gustong punuin ng "lamạng-walạng-lamạn" ang mga puwang. Mayroon pang mga alinlangan kung ito'y angkop sa diwa ng wikang Filipino.

Sinisiyasat ang katangiang panahunan, malimit man walang katangiang panahunan (kung dapat gamitin ang pawatas ng pandiwa). Dahil sa kahinaan ng katangiang panahunan, kailanan at kasarian sa wikang Filipino, walang sanhi sa pagsisiyasat ng katangiang ito. Malimit na di-makabalarila ang mga pangungusap na may pag-uulit ng katangian at hindi ang pangungusap na may kulang. Bunga nito, hinggil sa mga katangian, 'efficient' at may paghaya ang wikang Filipino. Kaunti lamang ang mga suliranin ng kabalarilaan ng mga katangian.

Sa halip nito, mapamintas ang wikang Filipino hinggil sa pagkakasunud-sunod ng mga salita at parirala sa pangungusap. Karaniwang may ilang mapagpipilian ng palaugnayan at pagkakasunud-sunod ng mga parirala upang bumuo ng makabalarilang pangungusap. May mabisang alituntunin para sa kayarian at pagkakasunud-sunod ng mga pariralang pangkayarian {13-3}. Sanhi sa isa pang mahigpit na alituntunin ang gawing hutaga at mga katagang hutaga {11-3}. Kahit sa pagkakasunud-sunod ng mga hutaga mahigpit ang alituntunin {11-3.3}.

Dahil hindi namin ginagamit ang katawagang kaukulan, wala kaming katanungan ng pakikibagay kaukulan.



Wikang Filipino ni Armin Möller   http://www.germanlipa.de/wika/ug_usap_2.htm
14 Enero 2011 / 19 Agosto 2013 *Ayos

Palaugnayan ng Wikang Filipino - Wakas ng 13 Mga Pangungusap (Talaksan 13/2)

Simula ng talaksan   13/1 13/3 13/4 13K/1 13K/2 13K/3 13K/4   Palaugnayan
Pahinang pamagat na Filipino   Fisyntag