13K Mga Pangabit sa Mga Pangungusap at mga Sugnay
(Salansan 13K/1)

Bagong labas 2008: {13A-101}
Dating labas: {13A-2121} {13A-2122}

{13K-101 Σ}   Pagsusuri: Pangungusap na tambalan

 
[1a]Kasabay sa muling pagkaakit niya sa nakabibighaning mga kulay nito
[1b]ay hindi siya nagdalawang isip
[2]na sundan at hanapin agad ang dulo ng bahaghari,
[3]na ayon pa sa kuwento ng kanyang lolo ay lugar
[4]na kung saan maaaring matagpuan ang isang banga ng kayamanan
[5]ngunit tanging ang may mabubuting kalooban lamang ang maaaring makakuha nito. {W Samadhi 101}

          
[1a] Kasabay sa muling ... [1b] ay hindi siya ... [5] ngunit tanging ...
[2] na sundan ...
[3] na ayon pa ...
[4] na kung saan ...
[1a+1b] {C-0/I} [5] {C-C/I}
[1a] {P-D/I} [1b] {ICS/D|PP|V}
[2] {C-L}
[3] {C-L}
[4] {C-C?C-L}
Binubuo ng [1a+1b] ang sugnay na malaya; katabi nito ang sugnay [5].
Ipinapailalim nang ibaba-baba sa sugnay [1a+1b] ang mga sugnay [2-4].

[1a] Kasabay sa muling pagkaakit niya sa nakabibighaning mga kulay nito
kasabay sa muling pagkaakit niya sa nakabibighaning mga kulay nito
{P-D/I}
sa muling pagkaakit niya sa nakabibighaning mga kulay nito
{P-A=P-N}
mulingniya sa nakabibighaning mga kulay nito
{J} {P-C}{P-A=P-N}
kasabaysamulingpagkaakitniya sanakabibighaningmgakulaynito
D/JMAJ.LN/pagka-MC.PP/3SMA J/VA01/E.LA/PNMC.PD/3
Ang [1a] ay isang pariralang pang-abay na malaya na kasapi ng sugnay [1a+1b]. Isang pantabi ang tumuturing ng pang-abay na kasabay.
May tatlong panuring ang salitang pang-ubod ng pariralang pantabing pagkaakit, paunang pang-uring muli, sumusunod na pantuwid na paaring niya at isang pariralang pantabing may mga kulay bilang salitang pang-ubod at may panandang sa, dahil dito walang pang-angkop.

[1b] ay hindi siya nagdalawang isip
ayhindi siya nagdalawang isip
{ICS/D|PP|V}
ayhindisiyanagdalawangisip
MPDPP/3S VA00/A/mag+(dalawang isip)
Sa likod ng mahabang pariralang pang-abay na [1a] ay nasa harap ng salitang makatukoy ng panggitagang paniyak ang pananda ng panaguring ay.
Dahil sa hindi walang pang-angkop ang siya {10-5.4}.
Ipinapalagay na iisang kahulugan ang dalawang isip; sa pamamagitan ng mag- ay binubuo ang iisang pandiwa. Hindi panuring sa isip ang nagdalawang; walang hulugan ang pangungusap na Hindi siya isip.

[2] na sundan at hanapin agad ang dulo ng bahaghari
na sundanathanapin agad ang dulo ng bahaghari
{C-L/P0}C {C-L/PS}
nasundanathanapinagadang dulongbahaghari
LVP10CVP10/NDMSN MCN/cd
Ang sugnay na [2] ay binubuo ng dalawang bahagi na pinag-uugnay ng pangatnig na at. Nasa pawatas ang dalawang pandiwa ng panaguri; pandiwang pang-ibaba sa nagdalawang isip ang mga ito. Hindi pinaikli ang sugnay na pang-angkop.
Walang paniyak ang unang bahagi (pansemantikang hindi bagay sa sundan ang paniyak ng pangalawang bahaging ang dulo).
Hindi inuulit ang pang-angkop upang pasimulain ang sugnay na pang-angkop.
Kasapi ng pulutong na kanina ang pang-abay na agad; wala itong pang-angkop {10-3.2 (1)}.

[3] na ayon pa sa kuwento ng kanyang lolo ay lugar
naayon pa sa kuwento ng kanyang loloay lugar
{P-A/O/I} {P-P}
naayonpasakuwentong kanyangloloaylugar
LOD/ECMAN/EsMC MA.PP/3SN/EsMPN/Es
Pinaikli ang sugnay na pang-angkop; na ay lugar ang ubod nito. Kinaltas ang paniyak na ang bahaghari dahil ito ang salitang makatukoy ng sugnay na pang-angkop (sa hulihan ng sugnay na nauna).
Malaya ang pantabi dahil walang ay sa harap ng ayon (nasa harap ng lugar ang ay).

[4] na kung saan maaaring matagpuan ang isang banga ng kayamanan
kung saanmaaaring matagpuan ang isang banga ng kayamanan
{P-A/I} {P-P=P-V(DP V)} {P-S=P-N(.. P-C)}
nakungsaanmaaaringmatagpuanang isangbangangkayamanan
LCMA.PIDP.LVP10/NMS J.LNMCN
Inilagay sa harap ng pangatnig na kung ang pang-angkop na na upang idiin ang kaugnayan sa naunang lugar {13-5.2.2}.

[5] ngunit tanging ang may mabubuting kalooban lamang ang maaaring makakuha nito
Tingnan sa {2K-254 Σ} ang pagsusuri.

{13K-211}   Pampalabilangang pagsusuri ng pagkakasunud-sunod ng panaguri at paniyak

Nagsuri kami ng pagkakasunud-sunod ng panaguri at paniyak sa mga kasulatan ng pananalitang nakasulat (higit sa 1000 sugnay, tingnan ang ulat sa { W Stat P-S}). Nauuri ang kasulatan sa tatlong pangkat:

Uri ng kasulatanKaraniwan (PS) Di-karaniwan (SYP)
Pasalaysay82 % - 100 %0 % - 18 %
Pampantasan49 % - 96 %4 % - 51 %
Pampaaralan20 % - 76 %24 % - 80 %

Kapansin-pansin ang pagkakaiba ng tatlong pangkat, lalo na ang mga pagkakaibang nasa loob ng mga pangkat. Pagkatapos ng pagsusuring puspusan ay maaaring sabihin na kaunti lamang nagkakabisa ang balarila sa naturang bilang; mas malaki ang kalayaang piliin ng may-akda. Kung kaya, maaaring mauri ito sa tatlong pananalitang magkakaiba:

PananalitaKaraniwan (PS) Di-karaniwan (SYP)
PalasakHigit sa 85 %Hanggang sa 15 %
Tangi (sa ilang bahagi ng kasulatan lamang)75 % - 90 % 10 % - 25 %
KanluraninWala pang 75 %Higit sa 25 %

Nasa kasulatang pasalaysay ang pananalitang palasak (na may kakaunting pangungusap sa ayos na di-karaniwan), ngunit pananalitang tangi ang maaaring pinili ng may-akda kung natatangi ang gustong sabihin niya.

Kasalungat nito ang pananalitang tinatawag naming pananalitang kanluranin. Hindi ginagamit ang katawagang ito sa akdang Pilipino, doon ginagamit ang katawagang "pormal" o "opisyal" na pananalita {13-6.1}. Hindi nasa kasulatang pasalaysay ang pananalitang ito, maliban sa salinwika na pinapanatili ang kayarian ng pangungusap ng wikang pang-Europa. Dalawang kasulatang pampantasang walang pananalitang kanluranin ang nakita namin; katibayan ang mga ito na hindi kailangan ang pananalitang kanluranin upang maliwanag na mailahad ang bagay na makaagham. Malimit na ginagamit ang pananalitang kanluranin sa akdang pampantsang Pilipino. Hindi kataka-taka ito dahil sa pagdadako ng Pilipinong agham sa Estados Unidos. Talagang kapansin-pansin naman na halos lahat ng aklat na pampaaralan (kung nasa wikang Filipino) ay sinusulat sa pananalitang kanluranin. Kapansin-pansin din na nasa pananalitang palasak ang karamihan ng halimbawang pambalarila sa mga aklat na ito.

{13A-2121 Θ}   Anmerkung zu nichtkanonischer Reihenfolge

Als nichtkanonische Reihenfolge betrachten wir nur die Fälle, bei denen das Subjekt beabsichtigt vor das Prädikat gesetzt wird. Kommt z.B. das Subjekt auf Grund seines enklitischen Verhaltens vor das Prädikat zu stehen (Interklit), so zählen wir diese Sätze nicht zu Sätzen mit nichtkanonischer Reihenfolge, sondern bezeichnen sie als Nicht-Regelsätze.

{13A-2122}   Nichtkanonische Reihenfolge in besonderen Sätzen

Nachstehend haben wir drei Gruppen von Sätzen näher betrachtet, die im Allgemeinen ausschließlich in kanonischer Reihenfolge gebildet werden. Diese sind:

Aus diesen Gruppen haben wir Sätze mit kanonischer Reihenfolge in Sätze mit nichtkanonischer Reihenfolge umgeformt und diese bezüglich ihrer Grammatikalität bewertet. In allen Beispielen wird die kanonische Reihenfolge bevorzugt [..a], während die nichtkanonische Reihenfolge von [+] (gut) bis ungrammatikalisch reicht [..b ..c]. Imperativsätze mit nichtkanonischer Reihenfolge werden nicht mehr oder kaum noch als solche erkannt [5b 6b 7b 8b]. Der Vollständigkeit halber soll erwähnt werden, dass es auch einige wenige Konstruktionen gibt, die nahezu aussschließlich in nicht kanonischer Reihenfolge gebildet werden [11].

 
[1a]Sino ang tumitira sa bahay na iyon? Wer wohnt in diesem Haus?{C-1/Q/PS}
[1b]Ang tumitira sa bahay na iyon ay sino? [-] Wer wohnt in diesem Haus?{C-1/Q/SYP}
[2a]Kanino ibinigay ni Gina ang libro? Wem hat Gina das Buch gegeben? {C-1/Q/PS}
[2b]Ang libro ay kanino ibinigay ni Gina? [0] Wem hat Gina das Buch gegeben?{C-1/Q/SYP}
[3a]Saan ka nakatira? Wo wohnst du? {C-1/Q/IC}
[3b]Ikaw ay saan nakatira? [-] Wo wohnst du? {C-1/Q/SYP}
[4a]Sino ang may sabi sa iyo? Wer hat dir das gesagt? {C-1/Q/PS}
[4b]Ang may sabi sa iyo ay sino? Wer hat dir das gesagt?
[5a]Lumabas ka na. Geh jetzt hinaus.{C-1/M/PS}
[5b]Ikaw ay lumabas na. [0] Geh jetzt hinaus. {C-1/M/SYP}
[6a]Umalis na tayo. Lasst uns jetzt gehen. {C-1/M/PS}
[6b]Tayo ay umalis na. [-] Lasst uns jetzt gehen. {C-1/M/SYP}
[7a]Buksan mo ang pinto. Mach die Tür auf. {C-1/M/PS}
[7b]Ang pinto ay buksan mo. [+] Mach die Tür auf.{C-1/M/SYP}
[8a]Tahimik na kayo. Seid jetzt still. {C-1/M/PS}
[8b]Kayo ay tahimik na. Seid jetzt still.
[9a]Inaaral kong sulatin ang Griyego. Ich lerne griechisch schreiben.{C-0/I/PS(.. P-S(C-L))}
[9b]Ang sulatin ang Griyego ay inaaral ko. Ich lerne griechisch schreiben.
[9c]Ang sumulat ng Griyego ay inaaral ko.[+] Ich lerne griechisch schreiben.{C-0/I/SYP(MS P-S(C-L) ..)}
[10a]Nakita kong naglaro ang mga bata. Ich sah die Kinder spielen. {7A-752 Σ}{C-0/I/PS(.. P-S(C-L))}
[10b]Ang naglaro ang mga bata ay nakita ko. Ich sah die Kinder spielen.
[11]Ang sombrerong ito ay siyang binili ng lolo ko. Der Hut ist derjenige, den mein Großvater gekauft hat. {2A-213}{C-1/SYP}

{12K-2121 Θ} Pagpuna sa di-karaniwang ayos

Ipinapalagay naming di-karaniwang ayos ang mga pangungusap lamang kung sinasadyang inilalagay sa harap ng panaguri ang paniyak. Kung may gawing hutaga ang paniyak at kung ito ang sanhing para sa pag-una ng paniyak (panggitaga) ay hindi ibinibilang naming di-karaniwan ang ayos ng pangungusap; pangungusap na di-batayan ang mga ito.

{12K-2122} Di-karaniwang ayos sa ilang uri ng pangungusap

Tinatalakay ang ilang uri ng pangungusap kung maaaring gamitin ang di-karaniwang ayos ng panaguri at paniyak:

Mga halimbawa ng pangungusap na pananong na may ba: Tingnan sa {11K-401}.

Binuo namin ang mga pangungusap na may di-karaniwang ayos at tinaya ang kabaliralaan nito. Sa lahat ng halimbawa ay minamabuti ang karaniwang ayos [pangungusap na may bilang na gansal] at mula sa [+] (maigi) hanggang sa [--] (di-makabalarila) ang antas ng pangungusap na may di-karaniwang ayos [bilang na tukol]. Halos hindi maaaring makita ang pag-uutos na nasa pangungusap na [10 12 14 16].

 
[1]Sino ang tumitira sa bahay na iyon? {C-I/Q/PS}
[2]Ang tumitira sa bahay na iyon ay sino? [-] {C-I/Q/SYP}
[3]Kanino ibinigay ni Gina ang libro?{C-I/Q/PS}
[4]Ang libro ay kanino ibinigay ni Gina? [0]{C-I/Q/SYP}
[5]Saan ka nakatira?{C-I/Q/IC}
[6]Ikaw ay saan nakatira? [-]{C-I/Q/SYP}
[7]Sino ang may sabi sa iyo?{C-I/Q/PS}
[8]Ang may sabi sa iyo ay sino?{C-I/Q/SYP}
[9]Lumabas ka na.{C-I/M/PS}
[10]Ikaw ay lumabas na. [0]{C-I/M/SYP}
[11]Umalis na tayo.{C-I/M/PS}
[12]Tayo ay umalis na. [-]{C-I/M/SYP}
[13]Buksan mo ang pinto.{C-I/M/PS}
[14]Ang pinto ay buksan mo. [+]{C-I/M/SYP}
[15]Tahimik na kayo.{C-I/M/PS}
[16]Kayo ay tahimik na.{C-I/M/SYP}
[17]Inaaral kong sulatin ang Griyego.{P-S(C-L)}
[18]Ang sulatin ang Griyego ay inaaral ko.{P-S(C-L)}
[18a]Ang sumulat ng Griyego ay inaaral ko.[+]{P-S(C-L)}
[19]Nakita kong naglaro ang mga bata. {7K-643}{P-S(C-L)}
[20]Ang naglaro ang mga bata ay nakita ko.{P-P/SYP}

Upang maging ganap, gusto naming banggiting mayroon ring ilang kayariang palaging sa di-karaniwang ayos; halimbawa ang mga pangungusap na may siya (Ang sombrerong ito ay siyang binili ng lolo ko.).

{12K-2231 Θ} Mga kawani ng pang-uri

Nagpasok kami ng katawagang kawani para sa mga pandiwa {7-2.2}. Marahil na maaaring palawakin ang paggamit ng katawagang ito sa pang-uring ginagamit bilang panaguri. Karaniwang nagkakaroon ang pang-uri ng isang kawaning naglalarawang ng may-ari ng katangian. Maaaring idinuduktong ang isa pang kawani upang ilarawan nang mas malinawag ang katangian [1-4].

 
[1]Puno ng tubig ang baso. {8-4.1}{P-J{J P-C}
[2]Sawa na ako sa iyong mga kalokohan. {8-4.2}{P-J{J P-A}
[3]Marunong na sumulat si Pepe. {8-4.4}{P-J{J L V}
[4]Sino ang marunong na sumulat?{P-J{J L V}
Higit na maitim ang limbag = unang kawani ng pang-uri. May salungguhit = pangalawang kawani ng pang-uri.

Maaaring itayo ang sumusunod na patakaran para sa panungusap na [1-3]:

{P-P} {P-S}
{P-J}
Pang-uri   Kawani 2		 Kawani 1 na may katiyakan

At para sa pangungusap na [4]:

{P-P} {P-S}
Kawani 1 na walang katiyakan{P-J}
Pang-uri   Kawani 2

{12K-2321} Mga pangungusap na walang paniyak: Pangkalahatang paghahayag na tungkol sa panahon atbp.

 
[1]Umuulan na.
[2]Gabi na.
[3]Maaga pa.
[4]Mainit ngayon.
[5]Pasko na naman.

{12K-2322} Mga pangungusap na walang paniyak: Pangungusap na may tanging pandiwa

 
[1]Pakiabot ng bote. {7-7.9.2}
[2]Pabili ng kendi. {7-7.9.3}
[3]Bilisan mo.

{12K-2323} Mga pangungusap na walang paniyak: Mga damdamin, pambating panlipunan atbp.

 
[1]Kayganda nang tanawin sa dagat.
[2]Aray ko!
[3]Ate! (panawag)
[4]Tao po.
[5]Salamat.

{12K-2324} Sa pang-araw-araw na pananalita: Pagkaltas ng paniyak

Galing sa teksto sa wikaing Boak-Tagalog {W Boak}.

 
[1]Nawili ng nawili doon ay nagbukas na tuloy ng isang tindahan ng sarisari.
[2]... kung minsan at natamad yata ng pagsaing at kung walang ulam doon na lamang nakain sa amin.

{12K-2331} Mga katuturan: Pagsasalitang sinipi

Pagsasalitang sinipi ang tawag namin sa pagsipi ng di-nabago at di-pinaikling pagsasalita ng isang tao. Halimbawa:
 
[1] "Maliit pa ako", sabi ni Ana.

sabi ni Ana ang sugnay ng pagpapahayag. Nasa loob ng panipi ("...") ang pagsasalitang sinipi.

{12K-2332} Mga sugnay ng pagpapahayag ng pagsasalita ng balangkas

 
[1]aniya "Nay," aniya. {W Unawa 3.10} {D}
[2]anang "Sweetheart, mukhang pagod ka," anang babae habang pinupunasan ang pawis ng kasintahan nito. {W Karla 205} {?}
[3]pigil "Sandali lang,...", pigil ni Rod sabay kibit-balikat kay Joe. {W Suyuan 5.6}{X/VP?N}
[4]sagot "Hindi ngayon", sagot ko.{X/VP?N}
[5]sambit "Minsan nga parang hindi ako makapaniwala", sambit ni Regine. {W Regine 3.4} {X/VP}
[6]sisi "...," sisi naman ng isa. {W Unawa 3.5}{X/VP}
[7]tanong "Sasama ka ba?" tanong niya.{X/VP?N}
[8]untag "Bakit?" untag mo sa akin. {W Madaling araw 3.2}{X/VP?N}
[9]patuloy "...," patuloy ng kanyang ina. {W Unawa 3.9}{D/J}
[10]wika "Aalis na ako." wika ni Paola.{N}
[11]yaya "Bilisan mo", yaya ni Ate.{X/VP}

{12K-241 Θ} Batayang pangungusap na nasa wikang Filipino

Malapit sa akda nina { Aganan 1999 p.73 ff.} ang paglalahad namin. May kayariang sumusunod ang batayang pangungusap na Filipino:

{P-P} {P-S} {P-../I}

Lubos na ibang-iba ito sa batayang pangungusap na nasa wikang pang-Europa na may sumusunod na kayarian:

{Pandiwa}
{Mga kawani} {Mga pariralang malaya}

Karaniwang tinatawag na paniyak (subject) ang isa sa kawani; hindi kailangan ang katawagang panaguri (predicate). Sa Pilipinong lingguwistika, maraming pagkakahambing ng wikang Filipino sa mga wikang pang-Europa; dahil dito, mahalaga ang pagpunang ito { Paz 2003 p.73 ff.}.

{12K-411 Θ} Paglalahad at mga halimbawa sa mga katangian ng leksem

Ipinakita ang sumusunod na talahanayan na maaaring may antas ang isang katangian (halimbawa: may babaeng kasarian ang pangngalang ate), ngunit maaari ring walang antas ang katangian (halimbawa: walang antas ng kasarian ang pangngalang tao).

KatangianMay-ariMay antasWalang antas ..
FokusV/f../f0{7-3}
KatiyakanNmayroon walamadalas{2-3}
PanahunanV/A /E /F/N {7-6.2}
D/A /Fkaraniwan{10-1}
PanauhanPP PD/1 /2 /3hindi kailanman {5-4.1} {5-4.2}
KailananN/S /Pmadalas {5-3.2}
PP/S /Phindi kailanman{5-4.1}
KasarianNM Fhalos palagi{5-3.1}
Ngalan ng taoNmayroonmadalas{6-2.3}

 
Pangngalan: Ngalan ng tao {6-2.3}
May pantukoy ang pangngalan kung ngalan ng tao ito; wala kung hindi.
[1]lola {N}, masipag {J}Masipag ang lola.
[2]si Lola {A N/Na}, masipag {J}Masipag si Lola.
Pangngalan: Katiyakan {2-3}
Pangngalan: Tungkulin (kung kawani) {7-2.5}
[3]bata {N/fa}, bulaklak {N/fp}, ibigay{VPC11/A} Lola {N/Na/fb} Ibinigay ng bata kay Lola ang bulaklak.
Pangngalan: Kailanan {5-3.2}, Kasarian {5-3.1}
Pandiwa: Fokus {7-3}, Kayarian ng kawani {7-2.2}
Pandiwa: Panahunan {7-6}
Di-palagi ang katangiang panahunan sapagkat may sugnay na may pandiwang walang panahunan (mga halimbawa sa {7-6.2.5} at {7-6.3}). Bukod dito, hindi namin ipinapalagay na katangian ng leksem ang palaanyuan ng paglalapi ng panahunan. Dahil sa kaganapan at kapuspusan nito, maaari itong ipalagay na alituntuning makabalarila. Pati may tanging alituntunin na nagbabawal ng paggamit ng paturol; sa pagpapatuloy na pili-kabit-lipat, maaaring palitan ang paturol sa pawatas. Sa ilang pagkakataong inililipat sa ibang leksem ang katangiang panahunan [4|6].
Pandiwa: Pagkauna (kung higit sa isang pandiwa) {7-7.4}
Pang-uri: Kailanan May katangiang kailanan ang mga pamilang {9-6}
Pang-abay: Panahunan Maaaring magkaroon ng katangiang panahunan ang pang-abay na pamanahon; magkatulad ito at ang katangiang panahunan ng pandiwa [6]. Maaaring gamitin ang katangiang ito ng pang-abay kung di-makabalarila ang pagpapakita ng panahunan sa pandiwa.
[4]bilhin {V/A}, ...Binili ko na ang karne.
[5]gusto {DP}, bilhin {V/A}, ...Gusto kong binili ang karne, pero ...
[6]kanina {D}, gusto {DP}, bilhin {V/A}, ...Kanina gusto kong bilhin ang karne, pero ...

Hindi namin inilalarawang leksem ng leksikon ang pantukoy na mga dahil maaari itong palitan sa ibang pagtatanda ng maramihan habang mga pagtututloy na pili-kabit-lipat {13A-422 Θ [2b 3b]}.

{12K-421 Θ} Katangiang kayarian ng kawani

"May katangiang kayarian ng kawani ang mga pandiwa. Sa pamamagitan nito, tinitiyak kung ilan at anong pariralang pangkayarian ang kailangan ng pandiwa. Habang mga pagpapatuloy na pili-kabit-lipat, binubuo ang kayarian ng mga pariralang pangkayarian."

Nasa leksikon ng pangungusap, may katangiang kayarian ng kawani ang pandiwa [1-3]. Bukod dito, dapat na magkaroon ng katangiang tungkulin ang mga leksem ng kawani [4 5]. Maaari matagumpay lamang ang pagpapatuloy na ito kung tama ang bilang ng kawani sa leksikon. May paghaya dito ang wikang Filipino; maaaring kulang na sa leksikon ang mga leksem na di-mahalaga para sa semantika ng pangungusap at maaari may "puwang" ang kayarian ng palarila [3|6]. Sa Palaugnayang namin, ginagamit namin ang katawagang kayarian ng kawani para sa pandiwa lamang. Baka dapat itong palawakin sa iba pang bahagi ng panalita [7 8] {13-2.2.3}.

 
[1]bata {N}, tumayo {VA00} Tumayo ang bata.
[2]bahay {N}, lolo {N}, magtayo {VA10} Nagtayo ng bahay ang lolo.
[3]bata {N}, bulaklak {N}, ibigay {VPC11} Lola {N} Ibinigay ng bata kay Lola ang bulaklak.
[4]bata {N/fa}, bulaklak {N/fp}, ibigay {VPC11} Lola {N/fb} Ibinigay ng bata kay Lola ang bulaklak.
[5]bata {N/fb}, bulaklak {N/fp}, ibigay {VPC11} Lola {N/fa} Ibinigay ni Lola sa bata ang bulaklak.
[6]bulaklak {N}, ibigay {VPC11} Lola {N} Ibinigay kay Lola ang bulaklak.
[7]ako {PP/fa}, ayaw {N/11}, ikaw {PP/fp}Ayaw ko sa iyo.
[8]ako {PP/fp}, ayaw {N/11}, ikaw {PP/fa}Ayaw mo sa akin.

{12K-422 Θ} Katangiang maramihan (kailanan)

May tanging pagtatanda ng maramihan ang pangngalan, panghalip na panao at isang klase ng pang-uri {5-3.2}. Sa wikang Filipino, dapat ipakitang isang beses lang ang maramihan [1a 2a 2b 3a 3b 4a]; ngunit maaaring pag-uulit nito [2c 3c]. Madalang [1a] o di-makabalarila ang ilang pangungusap na may pagkakatugma hinggil sa kailanan (higit sa isang tanda ng maramihan) [1b 4b]. Sa gawaan namin nakita namin ang pitong pangungusap katulad ng [3b] {9A-2211 [1-7]} at tatlo lang katulad ng [3c] {9A-2211 [8-10]}. Halimbawa sa paglilipat ng katangian ang mga pangungusap na [2b 3b].

 
[1][a] Guru ang dalawa kong kapatid na babae. [b] Mga guru ang dalawa kong kapatid na babae. [0]
[2][a] Maganda ang mga bulaklak. [b] Magaganda ang bulaklak. [c] Magaganda ang mga bulaklak.
[3][a] Malaking mga aso. [b] Malalaking aso. [c] Mga malalaking aso.
[4][a] Lahat ng bata. [b] Lahat ng mga bata.
Higit na maitim na limbag = May pagpapakita ng maramihan. May salungguhit = Walang pagpapakita ng maramihan.

Wikang Filipino ni Armin Möller   http://www.germanlipa.de/wika/ug_usap_1K.htm   07 Agusto 2006

Wikang Filipino - Wakas ng 13K Pangabit sa Mga Pangungusap (Talaksan 13K/1)

Simula ng pahina   13/1 13/2 13/3 13/4 13K/2 13K/3 13K/4   Palaugnayan
Pahinang pamagat na Filipino   Mabuhay