11K Mga Pangabit sa Mga Kataga

{11K-401 }   Isa lamang pang-angkop

Sa paglalahad namin, isa lamang salik ang pang-angkop. Sa pamamagitan nito, maaaring magkabit ng parirala at pati ng sugnay. May isa lamang pang-angkop; makikita ito sa pagsanib ng parirala at sugnay (halimbawa: pandiwaring panuring at sugnay na makaangkop). Ipinapalagay naming alomorfem ang -ng at na dahil maliit ang pagkakaiba ng tungkulin sa paggamit ng dalawa.

Ibinubukod ni { Kroeger 1991 p. 210/253} sa 'complementizer na' ang 'linker -ng'; mayroon itong 'homomorphous allomorphs'.


{11K-611 Σ}   Pagsusuri ng pangungusap: Panuring sa loob ng pariralang pangngalang pang-umpog bilang salitang makatukoy ng panggitaga

Para akong kandilang itinulos sa kinatatayuan ko nang marinig ang pangalang Fernando Khan. {W Angela 3.12}
[1] para akong kandilang itinulos sa kinatatayuan ko [2] nang marinig ang pangalang Fernando Khan
{S-0/L}{S-K/B}

[1] Para akong kandilang itinulos sa kinatatayuan ko.
para kandila itinulos sa kinatatayuan koako
{P-0=P-N} {P-P=P-D}{P-T=P-N}
para akong kandila
{GTT/U|HT|DB}
paraakongkandilangitinulossa kinatatayuanko
U.LHT.LN.LDB01/NTKN TW.HT

Pang-uring may pang-angkop ang parang {13K-5232 (2)}. Maaaring magamit itong salitang makatukoy ng panggitaga.

Panggitaga ang para akong kandila. Kataliwasan ang paghahati ng pariralang pang-umpog upang isingit ang panghalip na ANG.
 
Pang-umpog ang parang kandila. Kataliwasan ang pang-angkop sa hulihan nito.

{11K-612 Σ}   Pagsusuri ng pangungusap: Pariralang pangngalang pang-umpog bilang salitang makatukoy ng panggitaga

[1] Ilang araw ko nang hindi nasasalamin ang isang larawang mahal sa akin. {W Uhaw 3.2}
ilang araw nahindi nasasalamin ko ang isang larawan
{P-0=P-N} {P-P=P-D}{P-T=P-N}
ilang araw ko nang hindi nasasalamin
{GTW/P-0|HT A/HT.L|A DB}
ilangarawkonanghindi nasasalaminangisanglarawan
U.LNHTA/HT.LA/UTDB10/D TTD.LN

Walang pang-angkop ang pariralang pangngalang pang-umpog na ilang araw [2]. Dahil sa panggitaga may pang-angkop ang huling hutaga nito [1] {5-3.5}.

 
[2]Ilang araw hindi nasasalamin ng kapatid ko ang isang larawang mahal sa kanya.

{11K-621 Σ}   Pagsusuri ng pangungusap: Paghahati ng pariralang pangngalang bumubuo ng paniyak na nasa pangungusap na pangkaroon

[1] Wala kaming permanenteng tirahan ni Ina. {W Material Girl 3.3}
wala kaming permanenteng tirahan ni Ina 
{S-1/GTD}
walang permanenteng tirahan kami ni Ina
{P-P=P-KD} {P-T=P-N(HT P-W)}
wala kaming permanenteng tirahan ni Ina
{GTD/TK/D|HT|P-N} {P-W}
walakamingpermanentengtirahan niina
TK/DHT.TLU/Es.TLNTW.Y/TaN

Bumubuo ng panggitagang pangkaroon ang paniyak na kami; inilalagay ito sa kauuna-unahang katatayuan. Hindi maaaring isama nito ang panuring ni Ina; dahil dito dapat hatiin ang paniyak at ang pariralang pangngalang bumubuo nito. Sumusunod ang pangalawang bahagi ng pariralang pangngalang ni Ina sa hulihan ng pangungusap sa likod ng panaguri.

 
Mapagpipiliang pangungusap:
[2]Walang permanenteng tirahan kami ni Ina. [+] (Walang panggitaga)
[3]Walang permanente kaming tirahan ni Ina. [0] (Panggitagang pangkaroong nasa loob ng pariralang pangngalan {11-6.7 (2)}.)

{11K-651}   Iba pang mga halimbawa ng panggitagang pantuwid

 
Kawani ng pandiwa ang pantuwid
[1][a] Agad kong nakita ang aking tita. [++] [b] Agad ko nakita ang aking tita. [+] [c] Agad nakita ko ang aking tita. [0]
[2]..., para di niya ako makasalubong sa hagdanan. {W Mumo 3.4}
[3]Mayroon akong naisip na paraan kung papaano nating gagawin iyon. {W Aesop 3.1.2} (Salitang makatukoy ang pang-abay na pananong na papaano.)
[4] "Tanga! Biente uno pa lamang tayo," pabiro kong sinabi sayo. {W Madaling Araw 3.4}
[5]Sa lolo niya lamang narinig ang kuwentong ito. {W Samadhi 4.1} (Binubuo ang panggitagang pantuwid, bagaman marahil hindi kawani ng pandiwang narinig ang pariralang sa lolo.)
[6]... pagkatapos niyang pukulan ito ng matalim na irap. {W Karla 5.202} (Binubuo ang panggitagang pantuwid, bagaman marahil hindi bahagi ng panaguri ang pangatnig na pagkatapos.)
[7][a] Noong Sabado nakita ko ang aking tita. [++] [b] Noong Sabado kong nakita ang aking tita. (Walang pagbuo ng panggitaga dahil malaya ang pariralang pang-abay na noong Sabado. Hindi maaaring umalis sa parirala nito (pananguri) ang pantuwid.)
Panuring sa pangngalan ang pantuwid
[8]Mahal kong kaibigan.
[9]Sa malaki naming bahay. {W Mumo 3.4}
[10]... lahat niyang damit. (Marahil pang-uri at panuring sa damit ang lahat {6K-241 (2)}.)

{11K-691 }   Hinggil sa palakuruan ng panggitaga

Sinabi ni { Kroeger 1991 p. 146 ff.} na maaaring "gumagalaw nang malaya" ang katagang panghalip ('pronominal argument') sa loob ng sugnay at kaya maaaring ilagay sa pangalawang katatayuan ng sugnay ('second element of the clause'). Kung kaya hinihinuha na hindi bahagi ng sugnay nito ang mga parirala na hindi maaaring "abutin" ng panghalip para sa panggitaga. Kami ang nagbubukod ng panghalip ng panggitaga na bahagi ng pariralang tangi sa panghalip ng panggitaga na maaaring "gumalaw nang malaya" sa sugnay {11-3.2 (2 3)}.


{11K-701}   Katagang na, ng, nang, nga at hulaping -ng

 
[1]na Pang-abay {10-2.1.1}. {A/HT}
[2]Pang-angkop {11-4.1}.{TL}
[3]ng {5-3.4}[nʌŋ] Pananda ng pariralang pantuwid {3-1}. {TW}
[4]-ngPang-angkop {11-4.1}.{TL}
[5]nang {5-3.4} Pangatnig {13K-5212}.{K}
[6]Pananda ng pariralang pang-umpog {5-3.3}.{T0}
[7]Pang-abay na na na may pang-angkop na -ng sa hulihan {10-2.1.1}. {A/na.TL/-ng}
[8]nga Pang-abay {10-2.1}. {A/HT}

Wikang Filipino ni Armin Möller   http://www.germanlipa.de/wika/ug_taga_1K.htm
17 Mayo 2007 / 25 Hunyo 2016

Wikang Filipino - Wakas ng 11K Pangabit sa Mga Kataga (Talaksan 11K/1)

Simula ng pahina   11/1   11/2   11K/2   Palaugnayan
Pahinang Pamagat na Filipino   Fisyntag