Palaugnayan ng Wikang Filipino - Mga Nilalaman
0 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16K 17K 18K 21 22 Sy Larawang buo

     
0 Buod: Bagong mga Kuru-kuro Tungkol sa Palaugnayang Filipino 0
0-1 Labas ng akda namin
     
1 Patakaran ng Palaugnayang Filipino 1K/1 1K/2
1-1 Pambungad: Wikang Filipino1/1
1-1.1 Aghamwika sa Pilipinas. 1-1.2 Pambansang wikang Filipino - pagsisikap ito. 1-1.3 Kasalukuyang paggamit ng wika sa Pilipinas. 1-1.4 Pambansang wikang Filipino. 1-1.5 Palaugnayan bilang paksa sa aming pagsusuri. 1-1.6 Mga pagkakabisang banyaga sa wikang Filipino. 1-1.7 Mga katawagang Filipino.
1-2 Mga pariralang nasa Filipinong pangungusap
1-3 Mga sangkap ng Patakaran1/2
1-4 Talahanayan ng Patakaran
1-5 Paliwanag ng Patakaran
1-5.1 Panaguri at paniyak. 1-5.2 Pariralang pantuwid at pandako. 1-5.3 Pariralang panlapag at pang-umpog. 1-5.4 Mga paraang karagdagan sa Patakaran. 1-5.5 Tanging kalagayan.
1-6 Mga pariralang pangkayarian at mga pariralang pangnilalaman
1-6.1 Pariralang pangkayarian at pananda. 1-6.2 Pariralang pangnilalaman. 1-6.3 Ibayong kadiwaan ng parirala.
1-7 Pamimintas ng Patakaran
1-8 Paghahalintulad ng pagkaunawa namin at ng ibang may-akda ↑ ↑
     
2 Panaguri at Paniyak 2K/1 2K/2
2-1 Pambungad 2/1
2-2 Katangian ng panaguri at paniyak
2-2.1 Panaguri. 2-2.2 Paniyak. 2-2.3 Pagpapalitan ng panaguri at paniyak. 2-2.4 Pagkakapareho ng panaguri at paniyak. 2-2.5 Di-karaniwang ang.
2-3 Fokus at katiyakan
2-3.1 Fokus at katiyakan ng paniyak. 2-3.2 Katiyakan ng panaguri. 2-3.3 Katiyakan ng pantuwid at pandako. 2-3.4 Mga pangungusap na walang pangngalang may fokus.
2-4 Mga bahagi ng pariralang panaguri at paniyak2/2
2-4.1 Pariralang pangngalan bilang paniyak. 2-4.2 Pariralang pangngalan bilang panaguri. 2-4.3 Kabisaang pang-ubod ng pandiwa. 2-4.4 Pariralang pandiwa bilang panaguri. 2-4.5 Pariralang pandiwa bilang paniyak. 2-4.6 Pariralang pandako bilang panaguri at paniyak. 2-4.7 Pang-uri bilang panaguri at paniyak. 2-4.8 Pang-abay bilang panaguri. 2-4.9 Sugnay bilang paniyak o panaguri.
2-5 Θ Panaguri at paniyak sa pananaw na pampalakuruan
 2-5.1 Θ Pariralang panaguri at paniyak ↑ ↑
     
3 Mga Pariralang Pantuwid  
3-1 Pambungad 3
3-2 Mga bahagi ng pariralang pantuwid
3-2.1 Pariralang pangngalan sa pantuwid. 3-2.2 Iba pang mga parirala bilang pantuwid. 3-2.3 Sugnay sa halip ng pantuwid.
3-3 Θ Pariralang pantuwid
3-4 Kakayahang pagpapalitan ng pantuwid at pandako
3-5 Paghahalintulad sa pantuwid at pandako ↑ ↑
     
4 Mga Pariralang Pandako 4K
4-1 Pambungad 4
4-2 sa at mga pang-ukol
4-2.1 Pariralang pandakong may panandang sa
4-2.2 Mga malapang-ukol
4-2.2.1 Malapang-ukol na nasa. 4-2.2.2 sa may at nasa may.
4-2.3 Mga pang-ukol
4-3 Mga pangkaroon at mga parirala nito
4-3.1 Pang-angkop sa pariralang pangkaroon
4-4 Mga bahagi ng pariralang pandako
4-4.1 Pariralang pangngalan sa pandako. 4-4.2 Mga pariralang SA-NG. 4-4.3 Pandiwari sa pariralang pangkaroon. 4-4.4 Sugnay sa halip ng pandako.
4-5 Paggamit ng pariralang pandako
4-5.1 Pariralang pandakong malaya sa pangungusap. 4-5.2 Θ Pariralang pandako. ↑ ↑
     
5 Mga Pariralang Panlapag at Pang-umpog 5K
5-1 Pambungad 5
5-2 Pariralang panlapag
5-2.1 Paggamit ng pariralang panlapag. 5-2.2 Mga panlapag walang pang-angkop.
5-3 Pariralang pang-umpog
5-3.1 Pariralang panggnalang pang-umpog. 5-3.2 Pariralang pangngaldiwa. 5-3.3 Panandang nang. 5-3.4 Iba't ibang salitang [nʌŋ]. 5-3.5 Pang-angkop at mga pang-umpog.
5-4 Θ Pariralang panlapag at pang-umpog ↑ ↑
     
6 Mga Pandiwa at mga Pariralang Pandiwa 6K/01 02 03 04 05 06 07 08
6-1 Pambungad 6/01
6-1.1 Θ Palakuruan ng katuturan ng mga pandiwa. 6-1.2 Θ Banghay na may-takda ng pandiwa.
6-2 Mga uring pampalaugnayan ng pandiwa
6-2.1 Tahasan at balintiyak. 6-2.2 Mga kawani ng pandiwa. 6-2.3 Kayarian ng kawani. 6-2.4 Pagsanib sa tahasan at balintiyak.
6-3 Fokus ng pandiwa at katungkulan ng kawani 6/02
6-3.1 Pangkalahatan
6-3.2 Isa-isang mga fokus at mga katungkulan
6-3.2.1 Pandiwang walang fokus. 6-3.2.2 Tagaganap, tagahimok, tagaakala at tagagawa. 6-3.2.3 Fokus sa panlagay. 6-3.2.4 Tagatiis.
6-3.2.5 Tagatanggap. 6-3.2.6 Lunan. 6-3.2.7 Sanhi. 6-3.2.8 Pagpalit. 6-3.2.9 Kagamitan. 6/03
6-3.3 Kayarian ng katungkulan
6-3.4 Tagaganap sa Filipinong pangungusap.
6-4 Mga panlapi ng pandiwa   Talahanayan 6/04
6-4.1 Θ Tungkulin ng panlaping makadiwa ("Palakuruang bayong")
6-4.2 Θ Palaanyuan ng pandiwa
6-4.2.1 Θ Paglalapi hinggil sa pagbabatay at banghay (Lb at Lp). 6-4.2.2 Θ Pangngaldiwa bilang kasapi ng paradigmang banghay. 6-4.2.3 Θ Panlaping p..- sa paglalaping Lb at Lp.
6-5 Pagkakabago ng pandiwa6/05
6-5.1 Pandiwa ng kakayahan
6-6 Banghay, pandiwari at pangngaldiwa
6-6.1 Mga paradigmang banghay
6-6.1.1 Pagbabago ng panlapi. 6-6.1.2 Pag-uulit ng pantig. 6-6.1.3 Diin. 6-6.1.4 Talahanayan.
6-6.2 Paggamit ng mga anyong pamanahon 6/06
6-6.2.1 Paggamit ng anyong pangnagdaan. 6-6.2.2 Paggamit ng anyong kasalukuyan. 6-6.2.3 Paggamit ng anyong panghinaharap. 6-6.2.4 Paggamit ng pawatas (pangkalahatan). 6-6.2.5 Pawatas bilang panahunan na "kahit kailan, palagi". 6-6.2.6 Θ Panahunan at pananaw
6-6.3 Gamit ng ugat-salita na walang panlapi
6-6.4 Mga pandiwari 6/07
6-6.4.1 Pandiwaring makaturing. 6-6.4.2 Pandiwaring makaabay. 6-6.4.3 Pandiwaring makangalan. 6-6.4.4 Panahunan at pananaw ng pandiwari. 6-6.4.5 Pandiwaring tangi.
6-6.5 Mga pangngaldiwa (pangngalang makadiwa)
6-6.5.1 Pangngaldiwang panganap. 6-6.5.2 Pangngaldiwang pang-ulit.
6-6.6 Katatapos
6-7 Mga pariralang pandiwa6/08
6-7.1 Pantuwid sa pariralang pandiwa. 6-7.2 Dalawa at higit na dalawang pantuwid bilang kawani. 6-7.3 Pandako sa pariralang pandiwa. 6-7.4 Panlapag sa pariralang pandiwa. 6-7.5 Mga pandiwang nakakabit. 6-7.6 Θ Pariralang pandiwa. ↑ ↑
     
7 Mga Isa-isang Uring Pampalaanyuan ng Pandiwa 7K/09 10 11 12 13 14
7-1 Mga pandiwang tahasang payak (ma-, mang-, -um- at mag-) 7/09
7-1.1 Pandiwang payak na may unlaping ma- at mang-. 7-1.2 Pandiwang may panlaping -um-. 7-1.3 Pandiwang may panlaping mag-.
7-2 Mga pandiwang balintiyak na payak (-in, -an at i-) 7/10
7-2.1 Mga uring {DB10}, {DB11} at {DB20}. 7-2.2 Pandiwang payak na may hulaping -in. 7-2.3 Pandiwang payak na may hulaping -an. 7-2.4 Pandiwang payak na may unlaping i-
7-2.4.1 Pandiwang di-tumbak na may unlaping i-
7-2.5 Pagkakaugnay ng pandiwang payak na tahasan at balintiyak
7-3 Mga pandiwang may unlaping ma-7/11
7-3.1 Pandiwang balintiyak na may di-dinidiinang unlaping ma-. 7-3.2 Pandiwang balintiyak na may di-dinidiinang unlaping ma--an. 7-3.3 Pandiwang balintiyak na may unlaping mai-. 7-3.4 Pandiwang tahasang may unlaping maka-.
7-3.5 Pandiwang may dinidiinang unlaping ma-
7-3.5.1 Pandiwang balintiyak na may dinidiinang unlaping ma-. 7-3.5.2 Pandiwang tahasang may dinidiinang unlaping maka-.
7-3.6 Pandiwang tahasang may unlaping ma--an
7-4 Mga pandiwa ng paghimok na may panlaping pa- 7/12
7-4.1 Mga uring magpa-, pa--an, pa--in at ipa-. 7-4.2 Pandiwang may panlaping makapagpa-, mapa-, mapa--an at maipa-. 7-4.3 Pandiwang dinaglat na may nag-iisang unlaping pa-.
7-5 Mga pandiwang may panlaping pag- 7/13
7-5.1 Pandiwang may panlaping pag--an. 7-5.2 Pandiwang may mga unlaping ipag-. 7-5.3 Pandiwang may panlaping pag--in. 7-5.4 Pandiwang may unlaping mapag-.
7-6 Mga pandiwang may panlaping pang-
7-6.1 Pandiwang may unlaping ipang- at maipang-. 7-6.2 Pandiwang may panlaping pang--an. 7-6.3 Pandiwang may panlaping pang--in.
7-7 Mga pandiwang may panlaping sa at ka 7/14
7-7.1 Pandiwang may isa- at magsa-. 7-7.2 Pandiwang may panlaping ka- at kang-.
7-8 Mga pandiwang may iba pang mga panlaping mag-
7-8.1 Pandiwang magka-. 7-8.2 Pandiwang mag--an, magka- at magkang-. 7-8.3 Pandiwang mag-um-. 7-8.4 Pandiwang magpaka-. 7-8.5 Pandiwang pangmaramihan.
7-9 Mga pandiwang maki- at anyong makadiwang paki-
7-9.1 Pandiwang maki-. 7-9.2 Anyong makadiwang paki-. 7-9.3 Anyong pa- bilang anyong dinaglat na paki-. ↑ ↑
     
8 Mga Ngalan at mga Pariralang Pangngalan 8K/1 8K/2
8-1 Pambungad at katuturan 8/1
8-2 Mga pangngalan
8-2.1 Mga panlaping bumubuo ng pangngalan. 8-2.2 Pangngalang tambalan. 8-2.3 Pandiwari at pang-uring may paggamit na makangalan. 8-2.4 Tanging mga pangngalan.
8-3 Kasarian at kailanan
8-3.1 Kasarian. 8-3.2 Kailanan.
8-4 Mga Panghalip
8-4.1 Mga panghalip na panao. 8-4.2 Mga panghalip na pamatlig. 8-4.3 Salitang kaugnay na pansemantika ng panghalip na panao at pamatlig.
8-4.4 Panghalip na panaklaw
8-4.4.1 kung, kahit at man. 8-4.4.2 Panghalip na panaklaw.
8-4.5 Panghalip na ANG. 8-4.6 Panghalip na NG. 8-4.7 Panghalip na SA. 8-4.8 Kaugnayang paari sa pamamagitan ng panghalip. 8-4.9 Pananda sa harap ng panghalip.
8-5 Talahanayan ng panghalip at pantukoy
8-6 Ubod ng pariralang pangngalan8/2
8-6.1 Pangngalan bilang salitang pang-ubod. 8-6.2 Panghalip bilang salitang pang-ubod. 8-6.3 Mga pantukoy.
8-7 Panlapag bilang panuring sa pariralang pangngalan
8-7.1 Pang-uri, pati na pamilang. 8-7.2 Pamilang na isa. 8-7.3 Panghalip na pamatlig bilang panuring. 8-7.4 Mga ngalan bilang panlapag. 8-7.5 Pang-abay bilang panuring. 8-7.6 Pandako bilang panlapag. 8-7.7 Sugnay na makaangkop na kaugnay sa pariralang pangngalan.
8-8 Pantuwid at pandako sa pariralang pangngalan
8-8.1 Pantuwid. 8-8.2 Pandako.
8-9 Paghahati ng pariralang pangngalan
8-10 Θ Pariralang pangngalan↑ ↑
     
9 Mga Pang-uri at mga Pariralang Pang-uri 9K
9-1 Pambungad 9
9-2 Pagbuo ng pang-uri
9-2.1 Pang-uring walang panlapi
9-2.2 Pang-uring may panlapi
9-2.2.1 Pang-uring ma-. 9-2.2.2 Pang-uring naka- at maka-
9-2.3 Pang-uring hango sa panghalip na pamatlig. 9-2.4 Pang-uring panaklaw. 9-2.5 Iba pang pang-uri. 9-2.6 Pang-uring ginagamit bilang pangngalan.
9-3 Kaantasan ng pang-uri
9-4 Mga bahagi ng pariralang pang-uri
9-4.1 Pantuwid sa pariralang pang-uri. 9-4.2 Pandako sa pariralang pang-uri. 9-4.3 Pariralang pangngalan sa pariralang pang-uri. 9-4.4 Panlapag sa pariralang pang-uri. 9-4.5 Pang-abay sa pariralang pang-uri.
9-5 Paggamit ng pariralang pang-uri
9-5.1 Θ Pariralang pang-uri
9-6 Mga pamilang
9-6.1 Pamilang na patakaran. 9-6.2 Pamilang na panunuran. 9-6.3 Pamilang na pamahagi. 9-6.4 Pamilang na Espanyol. 9-6.5 Pamilang na may panlapi. 9-6.6 Petsa at oras. 9-6.7 Pamparami. ↑ ↑
     
10 Mga Pang-abay at mga Pariralang Pang-abay 10K/1 2 3
10-1 Pambungad 10/1
10-2 Mga pang-abay   Talaan ng mga pang-abay
10-2.1 Pang-abay na hutaga
10-2.1.1 Pang-abay na pampananaw na na at pa. 10-2.1.2 Pang-abay na pamitagang po at ho.
10-2.2 Salitang pambukod na di-hutaga
10-2.3 Salitang pangnilalaman
10-2.3.1 Salitang-ugat. 10-2.3.2 Pang-abay na may panlapi. 10-2.3.3 Pang-abay na may pag-uulit. 10-2.3.4 Pang-abay na tambalan. 10-2.3.5 Pang-abay na panaklaw.
10-2.4 Pang-uri at pandiwaring nagagamit na pang-abay
10-3 Mga pariralang pang-abay
10-3.1 Pariralang pang-abay na pang-ibaba
10-3.1.1 Pariralang pang-abay na kaugnay sa pandiwa. 10-3.1.2 Pang-abay na hindi (lamang) kaugnay sa pandiwa.
10-3.2 Pariralang pang-abay na malaya sa pangungusap. 10-3.3 Θ Pariralang pang-abay.
10-4 Pang-abay na pangmarahil10/2
10-4.1 Pang-abay na pangmarahil sa pariralang pandiwa
10-4.1.1 Panggitahil. 10-4.1.2 Gawing makangalan. 10-4.1.3 Gawing di-makangalan.
10-4.2 Pang-abay na pangmarahil bilang pangngalan. 10-4.3 Pang-abay na pangmarahil bilang pang-uri at pang-abay. 10-4.4 Θ Palakuruang ng pang-abay na pangmarahil.
10-5 Pagtanggi 10/3
10-5.1 Pagtangging may hindi. 10-5.2 Pagtangging may wala. 10-5.3 Hangganan sa pagitan ng hindi at wala.
10-6 Salitang pang-usapan ↑ ↑
     
11 Mga Kataga 11K/1 11K/2
11-1 Pambungad 11/1
11-2 Mga untaga
11-2.1 Mga pananda. 11-2.2 Paghahalintulad ng mga pananda.
11-3 Mga hutaga at mga yari nito
11-3.1 Yaring hutagang payak at panggitaga
  11-3.1.1 Yaring hutagang payak. 11-3.1.2 Yaring panggitaga. 11-3.1.3 Kabuuran.
11-3.2 Katatayuan ng hutaga. 11-3.3 Pagkakasunud-sunod ng hutaga.
11-4 Pang-angkop
11-4.1 Palaanyuan ng pang-angkop. 11-4.2 Pagsasalubong ng pang-angkop at hutaga.
11-5 Iba pang mga kataga
11-6 Panggitaga 11/2
11-6.1 Mga salitang makatukoy ng panggitaga. 11-6.2 Mga kataga ng panggitaga. 11-6.3 Pang-angkop at panggitaga. 11-6.4 Panggitagang paniyak. 11-6.5 Panggitagang pantuwid. 11-6.6 Panggitagang pangmarahil. 11-6.7 Panggitagang pangkaroon. 11-6.8 Panggitagang pang-abay. 11-6.9 Θ Palakuruan ng panggitaga.
11-7 Talahanayan ng mga kataga
11-8 Paglundag sa paniyak↑ ↑
     
12 Pagtatanong 12K
12-1 Pambungad 12
12-2 Mga salitang pananong na pamparirala
12-2.1 Mga panghalip na pananong. 12-2.2 Mga pang-uring pananong. 12-2.3 Mga pang-abay na pananong. 12-2.4 Mga pandiwang pananong.
12-3 Mga tanong na pampasiya at ba
12-4 Mga pariralang maaaring itanong
12-4.1 Pangkalahatan. 12-4.2 Pagtatanong ng panaguri. 12-4.3 Pagtatanong ng paniyak. 12-4.4 Pagtatanong ng pantuwid. 12-4.5 Pagtatanong ng pandako at ng pariralang malaya. 12-4.6 Iba pang tanong na "ipinagbabawal". ↑ ↑
     
13 Mga Pangungusap at mga Sugnay 13K/1 2 3 4
13-1 Pambungad 13/1
13-1.1 Pagbubukod ng pangungusap na payak at tambalan
13-2 Pangungusap na payak
13-2.1 Pagkakasunud-sunod ng panaguri at paniyak
  13-2.1.1 Ayos na karaniwan. 13-2.1.2 Ayos na di-karaniwan. 13-2.1.3 Paghahati ng panaguri.
13-2.2 Mga pangungusap na batayan
  13-2.2.1 Mga pangungusap na may pariralang pandiwa bilang panaguri o paniyak. 13-2.2.2 Mga pangungusap na may pariralang pangngalan bilang panaguri at paniyak. 13-2.2.3 Mga pangungusap na may pang-uri bilang panaguri o paniyak. 13-2.2.4 Mga pangungusap na may pariralang pangkaroon bilang panaguri o paniyak. 13-2.2.5 Mga pangungusap na pang-utos.
13-2.3 Pangungusap na di-batayan 13/2
  13-2.3.1 Mga pangungusap na may panggitaga o panggitahil. 13-2.3.2 Mga pangungusap na walang paniyak. 13-2.3.3 Mga sugnay ng papapahayag ng pagsasalitang sinipi. 13-2.3.4 Mga pangungusap na walang panaguri. 13-2.3.5 Mga pangungusap na putol.
13-2.4 Θ Kayariang pampalaugnayan ng pangungusap na batayan
13-3 Mga parirala at mga pananda
13-4 Θ Mga palakuruan pampalaugnayan at kabalarilaan
13-4.1 Θ Mga katangian. 13-4.2 Θ Mga alituntuning pampalaugnayan. 13-4.3 Θ Kabalarilaan.
13-5 Mga sugnay 13/3
13-5.1 Sugnay na walang pagkakakabit
13-5.2 Sugnay na pangatnig
  13-5.2.1 Pangatnig   Talaan ng mga pangatnig. 13-5.2.2 Sugnay na pangatnig na may pananong. 13-5.2.3 Sugnay na pangatnig na may pawatas. 13-5.2.4 Sugnay na walang pangatnig.
13-5.3 Sugnay na makaangkop
  13-5.3.1 Pandiwa sa unahan ng sugnay na makaangkop. 13-5.3.2 Sugnay na makaangkop na di-karaniwan. 13-5.3.3 Sugnay na may magkasamang paniyak.
13-5.4 Sugnay na pinaikli 13/4
  13-5.4.1 Isinasaad ng paniyak na kinaltas ang paniyak. 13-5.4.2 Isinasaad ng paniyak na kinaltas ang pariralang hindi paniyak. 13-5.4.3 Hindi paniyak ang pariralang kinaltas.
13-5.5 Pangungusap na payak at tambalan na may pandiwang nakakabit
  13-5.5.1 Pangungusap na tambalang may pandiwang nakakabit. 13-5.5.2 Pangungusap na payak na may pandiwang nakakabit. 13-5.5.3 Θ Pang-abay na pangmarahil at pandiwang nakakabit.
13-6 Mga kasulatan
 13-6.1 Pananalitang kanluranin. 13-6.2 Taglish. 13-6.3 Mga pamagat. ↑ ↑
     
14 Palatunugan at Palabaybayan 14K/1 14K/2
14-1 Pambungad 14/1
14-2 Tunog, titik, pantig at salita
14-2.1 Tunog at titik
  14-2.1.1 Katinig. 14-2.1.2 Kumpol-katinig. 14-2.1.3 Patinig. 14-2.1.4 Kumpol-patinig.
14-2.2 Pantig at salita
14-2.2.1 Mga pantig. 14-2.2.2 Salitang isapantig. 14-2.2.3 Salitang dalapantig. 14-2.2.4 Damipantig na salitang-ugat.
14-2.3 Mga pantig sa ugat-salita
14-2.3.1 Patinig sa hulihan at sa unahan ng sumusunod na pantig. 14-2.3.2 Pagsasalubong ng katinig. 14-2.3.3 Katinig na sumusunod sa pailong. 14-2.3.4 Mga pantig na sunud-sunod. 14-2.3.5 o at u. 14-2.3.6 Katinig sa pantig na sunud-sunod.
14-2.4 Salitang hango14/2
14-2.4.1 Palatunugan ng panlapi. 14-2.4.2 Morfem, pantig na pansalita at pang-wika.
14-2.5 Pagbabago ng tunog sa salitang hango
14-2.5.1 Mula sa d hanggang r. 14-2.5.2 Mula sa [ ŋ ] hanggang m at n. 14-2.5.3 Pagpapahaba ng patinig sa halip ng Po. 14-2.5.4 Pagpapahaba ng patinig at pagdaragdag sa h sa hulihan ng parirala. 14-2.5.5 Mula sa o hanggang u. 14-2.5.6 Paghahati ng kumpol-patinig. 14-2.5.7 Anyong pangalawa. 14-2.5.8 Pagdaglat (14-2.5.8.1 Anyong dinaglat na may -an at -in, 14-2.5.8.2 Kataga, 14-2.5.8.3 Pang-angkop).
14-2.6 Pagbabagay na pampalatunugan ng salitang banyaga
14-2.7 Abakada at abacida
14-3 Diin
14-3.1 Haba ng patinig
14-4 Pag-uulit na pampalatunugan
14-5 Mga pagkakasalin
14-5.1 IPA. 14-5.2 Iba pang pagkakasalin.
14-5.3 Mga dagdag na pambaybay
14-5.3.1 Pagtutuldik na nakaugalian. 14-5.3.2 Aming mga dagdag na pambaybay. ↑ ↑
     
15 Palaanyuan 15K
15-1 Pambungad 15
15-2 Angkang-salita at pagbuo ng salita
15-2.1 Ugat-salita at salitang-ugat. 15-2.2 Angkang-salita at salitang hango. 15-2.3 Salitang walang angkang-salita. 15-2.4 Salitang hiram at banyaga. 15-2.5 Pagbabago ng kahulugan.
15-3 Paglalapi
15-3.1 Talaan ng mga panlaping napakadalas. 15-3.2 Unlaping ma-. 15-3.3 Mga hulaping -an at -in. 15-3.4 Mga panlaping may ka-. 15-3.5 Mga unlaping may pa-.
15-4 Pag-uulit ng pantig at ugat
15-5 Pag-uuri ng salita
15-5.1 Uring-salita (na pampalaugnayan). 15-5.2 Bahagi ng panalita (pampalaanyuan). ↑ ↑
     
16K Palasusian 
16K-1 Pambungad 16K
16K-2 Pangkaraniwan
16K-2.1 Daglat na pangkalahatan. 16K-2.2 Sa loob ng susi. 16K-2.3 Kabalarilaan.
16K-3 Mga isa-isang talahanayang
16K-3.1 Pangkaraniwan. 16K-3.2 Pandiwa. 16K-3.3 Pangngalan. 16K-3.4 Pang-uri at pang-abay. 16K-3.5 Panghalip. 16K-3.6 Mga iba pang bahagi ng panalita. 16K-3.7 Parirala. 16K-3.8 Sugnay. ↑ ↑
     
17K Talatawagan (Talaan ng mga katawagan) A-E F-N O-S T-Z 17K
18K Mga Sanggunian 18K
18K-1 Mga sangguniang pang-aghamwika. 18K-2 Iba pang mga sanggunian. 18K-3 Mga kasulatan sa Pagtitipong Panggawaan. 18K-4 Iba pang mga sanaysay sa wikang Aleman.
     
21 Wika at Lipunan sa Pilipinas 21
1 Pambungad
2 Mga wika sa panahong bago dumating ang Espanyol at sa panahong Espanyol
3 Mga wika sa Pilipinas sa panahon ng kapangyarihang Amerikano
  ↑ ↑
     
22 Mga Pagpuna sa Wikang Filipino 22
1.1 Bakit sariling wika para sa atin? 1.2 Mga katangian ng sariling wika natin. 14.1 Tungkol sa mga alpabetong Inggles, Tagalog at Filipino. 15.1 Mga bagong salita sa Filipino. ↑ ↑



0 Buod: Bagong mga Kuru-kuro Tungkol sa Palaugnayang Filipino

Kaugaliang sa pananaw ng wikang pang-Europa ay sinusuri at nauunawaan ang balarila ng wikang Filipino. Noon pinag-aralan at sinaliksik ng paring Espanyol ang wika sa Pilipinas (inihambing nila ito sa wika nila at sa Latin at Griyego) at ngayon nagkakabisa sa wikang Filipino ang Amerikanong Ingles. Ngunit hindi pang-Europa ang mga ugat ng Filipino; ito'y kasapi sa angkan ng wikang pang-Austronesia. Dahil dito, mahirap ang pag-unawa ng Filipino kung ginagamit lamang ang mga paraan ng wikang naiiba. Buhat kay Bloomfield (1917), halata ang suliranin ng bahagi ng panalita ('part of speech'). Ngayon mayroon pang saligang suliranin hinggil sa pagkakatugma ng mga wikang galing sa Silangan at Kanluran.

Dahil dito, pinapagtangkaan namin ang ibang pamamaraan. Sumunod kami sa paraang noon ginamit ni Martin Luther upang isalin ang Biblia sa Aleman. Iniaangkop namin ang sulat niya (1530):

"Huwag tanungin ang balarilang Espanyol o Ingles kung paano salitain nang mabuti ang Filipino. Kundi dapat tanungin si Inay sa bahay, ang mga bata sa kalsada, ang karaniwang tao sa palengke at pansinin ang bibig nila kung ano ang wika nila. Alinsunod dito dapat buuin ang balarilang Filipino; kung gayon, naiitindihan nila at nauunawaan nang mabuti ang wika nila."

Pumunta kami naman sa palengke at sa kalsada, pinansin namin ang bibig ng karaniwang tao, ngunit sinuri rin namin ang mga antas ng pananalitang nakasulat, mula sa mga tsismis sa Liwayway hanggang sa akda ng mga dalubhasa ng pantasan. Ano ang nakita namin?

Katangi-tangi ang pagkakasunud-sunod ng salita sa pangungusap na Filipino. Karaniwang may salitang maigsi sa harap ng salitang "mahalaga". Pinagsikip ang bilang ng salitang maigsing ito, anim lamang ang mga ito (ay, ang, ng, sa, -ng/na at nang). Tinatawag na 'pananda' ang mga ito, at 'parirala' ang tawag sa pagkasama ng salitang maigsi at mahalaga. Itong pananda ang mga tanda ng tungkuling pampalaugnayan ng parirala kahit nasaan ang mga ito sa pangungusap. Ginagamit namin ang kaugaliang katawagan na 'panaguri' para sa pariralang may panadang ay. Bago ang tawag na 'paniyak' sa pariralang ang (kaugaliang tinatawag na 'simuno' o 'paksa').

Kapansin-pansin ang katangian ng paniyak. Palaging mayroon itong mataas na antas ng katiyakan. Halimbawa ang sumusunod na pangungusap: Magaling ang Nakita ko ang pera ko. at Kaunti lamang ang nakita ko.; ngunit pangit ang sabi na Pera ko ang nakita ko. at Nakita ko ang kaunti lang. Dahilan nito ang katiyakan ng paniyak na Filipino; tiyak ang pera ko, ngunit di-tiyak ang kaunti lang. Ipinapakita ang isa pang katangian ng wikang Filipino sa halimbawang itaas: Maaaring magpalitan ang panaguri at paniyak. Kung hindi tiyak ang parirala, hindi maaari itong maging paniyak. Pagkatapos ng pagpapalitan ay panaguri ito, at lutas ang suliranin ng katiyakan ng paniyak.

Kaugaliang ipinapalagay na magkatulad ang mga pariralang may ng at sa. Ngunit may mahalagang kaibahan ang dalawa (isa sa mga halimbawa: Maaaring sabihin Sa guro ang aklat. at Aklat sa guro., ngunit hindi kailanman Ng guro ang aklat.). Dahil dito nagbigay kami ng bagong tawag sa dalawang pariralang ito: 'pantuwid' para sa pariralang may ng at 'pandako' sa pariralang sa. Bukod dito nagpasok kami ng dalawa pang parirala: 'panlapag' ang tawag sa pariralang may pang-angkop na -ng/na at 'pang-umpog' naman ito sa pariralang may panandang nang (o walang pananda).

Sa aming palagay, ito ang balangkas ng palaugnayan Filipino. Hanggang dito ay hindi ginagamit namin ang kaugaliang katawagang 'bahagi ng panalita'. Sa aming pag-unawa, ang pariralang may pananda ang tunay na 'bahagi' ng 'panalita' sa wikang Filipino. Ngunit hindi ganap at may kakulangan pa ang paglalarawan sa palaugnayang Filipino kung ginagamit lamang ng anim na magkakaibang salik. Dahil dito dapat ngayon - pagkatapos ipinasok ang parirala - ipasok din ang pag-uuri-uri ng mga salita, kawangis ng kaugaliang bahagi ng panalita. Mahalaga sa amin ang maliwanag na balangkas na pampalaugnayan na may parirala bago dumating ang di-maliwanag na bahagi ng panalita sa palaanyuang Filipino.

May paghihinuha ang paraan namin (hindi ito ayon sa amin, ngunit ayon sa likas na pagbuo ng wikang Filipino). Mahigpit ang paghihiwalay ng pariralang may pananda sa bahagi ng panalita. Maaaring magamit na panaguri at paniyak ang iba't ibang bahagi ng panalita. Sa wikang Filipino, hindi palagi pandiwa ang panaguri at hindi palagi pangngalan ang paniyak. Mahaba ang talaan ng halimbawang para dito, ibig ipakita ang ilang halimbawa lamang: Maliit ako. (pang-uri bilang panaguri), Ano ang ginagawa mo? (pandiwa bilang paniyak) at Basahin ang nasa likod. (pandako bilang paniyak).

Sa palaugnayan namin ay lutas na ang ilang suliranin sa kaugaliang balarila. Sa amin walang kailangan ng 'pandiwang pantulong' dahil maging panaguri ang iba't ibang bahagi ng panalita at hindi lamang ang mga pandiwa. Kung walang kailangan ng pandiwang pantulong, hindi dapat hanapin ito at hindi kataka-taka kung hindi matatagpuan ito. Isa pang tanong walang suliranang nakaugalian ang kayarian ng pangungusap na pananong. Sa palaugnayan namin, palaging may katiyakan ang paniyak. Hindi tiyak ang itatanong, dahil dito bawal itong maging paniyak. Dapat magpalitan ang panaguri at paniyak, at lutas ang suliranin. Magaling na sabi ang Sino ang kumain ng mangga? at hindi Ang sino ay kumain ng mangga?. Isa pang bunga ng pagsusuri namin ang pag-unawa ng ang at si. Sa amin, pananda ng paniyak ang ang, at kasama ng tanging uri ng pangngalan ang si. Palaging tiyak ang pangalan na may si, dahil dito hindi kailangan ng iba pang tanda ng katiyakan ang pangngalan. Kinakaltas ang ang sa harap nito. Wala kaming suliranin na hindi kinakaltas ang pananda ng paniyak sa yari tulad ng Nakita ko ang antok na si Ana.

Maaaring gamitin ang balangkas namin upang magsuri nang mabuti ng ibang katanungan sa balarilang Filipino. May pangungusap na walang pandiwa ang wikang Filipino. Sa kabilang banda, may tanging papel ang pandiwa pag panaguri (o paniyak). Kung ganito may 'kabisaang pang-ubod' ang pandiwa; may kabisaan ang pandiwa sa 'kawani' nito. Paniyak ang pangunahin kawani ng pandiwa (tinatawag na fokus ng pandiwa), ngunit pati kawani ang pantuwid at pandakong kaugnay sa pandiwa (tinatawag namin itong 'katungkulan ng parirala'). Halatang maaaring isa lamang na pandiwa na may kabisaang pang-ubod, at bumubukal ang iba pang tanong kung may higit sa isang pandiwa ang pangungusap. Sa paglalahad namin, ipinapasok namin ang ilang uri ng (o paggamit ng) pandiwang walang kabisaang pang-ubod. Ito ang mga 'pandiwari' ('participium') at ang 'pariralang pandiwang pang-ibaba', mga halimbawa: Nakita ko ang batang lumalakad. (pandiwari ang lumalakad, nakita ang pandiwang may kabisaang pang-ubod), Sinikap ng lobo ang tumalon upang makaahong palabas. (pandiwang pang-ibaba ang tumalon, sinikap ang pandiwang may kabisaang pang-ubod).

Dito ibig namin lamang ibigay ang maikling kabuuran ng kuru-kuro namin. Sa pangkat na sumusunod ay inilalarawan ang mga labas ng akda namin.


0-1 Labas ng akda namin

Palaugnayang Filipino ang inilahad namin sa wikang Aleman, sa akdang Syntax der filipinischen Sprache. Inilathala ang akda naming Syntax der filipinischen Sprache - Palaugnayan ng Wikang Filipino (sa wikang Aleman at Filipino) sa aklatan na pandigital na Qucosa ng Staats- und Universitätsbibliothek Dresden (SLUB, Saxon State Library - Regional and University Library Dresden, Germany). Maaaring kunin (para pagbasa at paglilimbag) sa URN (Uniform Resource Name) ng Deutsche Nationalbibliothek (German National Library) na http://nbn-resolving.de/urn:nbn:de:bsz:14-qucosa-127837. Inilathala noong 26 Nobyembre 2013, may laki ng 11.9 MB (1305 pahina) ang talaksan. Tingnan din sa { Möller 2013 SyUg}.

Nasa website na http://www.germanlipa.de/filipino/sy_titel.htm ang labas na on-line ng Syntax der filipinischen Sprache.   ***


Wikang Filipino ni Armin Möller   http://www.germanlipa.de/wika/ug_pamagat.htm
14 Hunyo 2007 / 05 Disyembre 2013

Wikang Filipino - Wakas ng Pahinang Pamagat

Simula ng talaksan   Larawang buo   Wikang Filipino   Fisyntag







Hindi makikita ang sumusunod na talaksan nang on-line. Huwag buksan ang pagkakaugnay nito.

ug_0 ug_1 ug_2 ug_3_4_5 ug_6_01_04 ug_6_05_08 ug_7_09_11 ug_7_12_14 ug_8 ug_9 ug_10 ug_11_12 ug_13 ug_14_15
ug_0K ug_1K ug_2K ug_4K_5K ug_6K ug_7_09K_11K ug_7_12K_14K ug_8K_9K ug_10K ug_11K_12K ug_13K ug_14K_15K ug_16K ug_17K ug_18K