7K Mga Pangabit sa Mga Pandiwa
(Talaksan 7K/13)
{7K-501}
Pandiwang pag--in, pag--an,
ipag- at pandiwang balintiyak na payak na katumbas
{7K-502}
Kabuuran ng pandiwang may mga panlaping pag-
| |
| | DT.. | ND | DB.. payak |
DT.. pag- |
|
| pag--an | Tingnan sa {7K-511} |
| ipag- | Tingnan sa {7K-521} |
| pag--in | Tingnan sa {7K-534} |
| mapạg- | Tingnan sa {7K-541} |
| makapag- | Tinatalakay sa
{7-3.4} ang pandiwang ito.
Dito panlaping (T) ang pag-
{7-1.3 (6) Θ}. |
| [1] | isạ | mag-isa |
pag-iisạ | isahịn | makapag-isạ |
{DT00/fg} |
| [2] | lingkọd |
maglingkọd | paglilingkọd |
--- | makapaglingkọd | {DT10/fg|fp} |
| [3] | aral | mag-aral |
pag-aaral | aralin | makapag-aral |
{DT10/fg|ft} |
| [4] | angạt |
mag-angạt | pag-aangạt | angatịn |
makapag-angạt | {DT10/fg|ft} |
| [5] | bayad |
magbayad | pagbabayad | bayaran ibayad |
makapagbayad | {DT10/fg|ft} |
| [6] | bilị |
mamilị bumili | pamimilị pagbilị |
bilhịn ibilị bilhạn |
| magbilị | pagbibilị |
| makapagbilị | {DT10/fg|ft} |
| [7] | sama |
sumama magsama | pagsama pagsasama |
samahan isama | makapagsama |
{DT10/fg|ft} |
| [8] | tindạ |
magtindạ | pagtitindạ |
itindạ | makapagtindạ | {DT10/fg|ft} |
| makapagpa- | Tinatalakay sa
{7-4.2} ang pandiwang ito.
Dito panlaping (K) ang pag-
{7-1.3 (6) Θ}. |
| [9] | tubig |
magtubig magpatubig |
pagpapatubig | itubig patubigan |
makapagpatubig | {DT10/fh|fn} |
| [10] | tahị |
manahị tumahị magtahị |
pananahị pagtahị pagtatahị |
tahiạn itahị |
makapagpatahị |
{DT10/fh|ft} |
| makipạg- at
makipạg--an Tinatalakay sa
{7-9.1} ang pandiwang ito.
Dito panlaping (K) ang pag-
{7-1.3 (6) Θ}. |
| [11] | away | mag-away |
pag-aaway | awayin | makipag-away |
{DT10/fg|fr} |
| [12] | agaw | umagaw |
[pag-aagawaan] | agawin agawan |
makipạg-agawan |
{DT10/fg|ft} |
| [13] | awit | umawit |
pag-awit | awitin | makipạg-awitan |
{DT10/fg|fr} |
| [14] | inọm | uminọm |
pag-inọm | inumịn | makipạg-inumạn |
{DT10/fg|fr} |
| [15] | tawa |
tumawa magtawa | pagtawa pagtatawa |
tawanan | makipạgtawanan |
{DT10/fg|ft} |
|
{7K-511} Pandiwang
may panlaping pag--an
May katangiang pagkakaisa ang angkang-salitang bumubuo ng pandiwang
pag--an:
- Karaniwang may pandiwang mag- ang angkang-salita; malimit na ito
ang iisang pandiwang tahasang payak. Saka may pangngaldiwang pag- na may pag-uulit
ng pantig.
- Sa tabi ng pandiwang pag--an, may pandiwang balintiyak na payak ang halos
lahatng angkang-salita; karaniwan itong pandiwang -in.
- May pulutong ng pandiwang pag--an na pansemantikang nagpapalakas ng
pandiwang -in at nananatili ng kayarian ng kawaning {DB10} [1-5].
- May fokus na A ang iba pang pulutong ng pandiwang pag--an.
Malitaw ang kaibahang pansemantika sa pandiwang -in [6-18].
| |
| Kabuuran |
| Ugat | DT.. payak | ND | DB.. payak |
DB.. pag- |
|
| [1] | aral | mag-aral |
pag-aaral | aralin | pag-aralan
mapạg-aralan | {DB10/ft|fg} {DB10/ft|fg} |
| [2] | isip | mag-isip |
pag-iisip |
ispipin | pag-isipan | {DB10/ft|fg} |
| [3] | kusa |
magkusa |
pagkusa {VCS}
pagkukusa {LJE} |
kusain | pagkusaan | {DB10/ft|fg} |
| [4] | larọ |
maglarọ |
paglalarọ | laruịn | paglaruạn |
{DB10/ft|fg} |
| [5] | tangkạ |
magtangkạ | | tangkaịn |
pagtangkaạn | {DB10/ft|fg} |
| [19] | kamalị |
magkamalị | pagkakamalị |
--- | mapagkamalạn |
{DB10/ft|fg} |
|
|
| [6] | lingkọd |
maglingkọd | paglilingkọd | --- |
paglingkurạn | {DB10/fp|fg} |
| [7] | salitạ |
magsalitạ | pagsasalitạ |
salitaịn | pagsalitaạn | {DB10/fp|fg} |
| [8] | ani | umani
{VCS}
mag-ani | pag-ani {VCS}
pag-aani | anihin anihan |
pag-anihan | {DB10/fn|fg} |
| [9] | tagpọ |
magtagpọ |
pagtatagpọ | tagpuịn | pagtagpuạn |
{DB10/fn|fg} |
| [10] | bigạy |
mamigạy magbigạy |
pamimigạy pagbibigạy |
ibigạy bigyạn |
pagbigyạn |
{DB20/fp|fg|ft} |
| [11] | bilị |
mamilị bumilị | pamimilị pagbilị |
bilhịn ibilị bilhạn |
| magbilị | pagbibilị |
| pagbilhạn mapạgbilhạn |
{DB20/fb|fg|ft} {DB20/fp|fg|ft} |
| [12] | sulit |
magsulit | pagsusulit | isulit |
pagsulitan |
{DB20/fp|fg|ft} |
| [13] | salin |
magsalin | pagsasalin |
isalin salinan | pagsalinan |
{DB20/fn|fg|ft} |
| [14] | takal |
tumakal magtakal | pagtakal pagtatakal |
takalin | pagtakalan |
{DB20/fm|fg|ft} |
| [15] | tapạt |
tumapạt | pagtapạt |
tapatịn itapạt tapatạn |
| magtapạt | pagtatapạt | |
pagtapatạn | {DB20/fp|fg|ft} |
| [16] | tulong |
tumulong magtulong | pagtulong pagtutulong |
tulungan | mapagtulungan | {DB10/fp|fg} |
| [17] | masịd |
magmasịd | pagmamasịd |
masdạn | pagmasdạn mapagmasdạn |
{DB10/fl|fa} {DB10/fn|fg} |
| [18] | bawal |
magbawal | pagbabawal |
--- | pagbawalan mapạgbawalan |
{DB20/fb|fg|ft} {DB20/fp|fg|ft} |
|
| |
| Mga pangungusap na halimbawa |
| [1] | aral |
[a] Pinag-aralan ko ang mga sining. | {DB10/ft|fg} |
| [b] Napag-aralan ko ang agham sa eskuwela. |
{DB10/ft|fg} |
| [2] | isip |
Matagal ko na ring pinag-iisipan kung ano ba talaga ang kulang sa buhay ko.
{W Damaso 4.1} |
{DB10/ft|fg} |
| [3] | kusa |
Pagkusaan mong aralin ang iyong asignatura. |
{DB10/ft|fg} |
| [7] | salitạ |
Pinagsalitaan ako ni Berto nang masakit (mabuti). |
{DB10/fb|fa} |
| [9] | tagpọ |
Pagtatagpuan nina Jose at Lita ang bagong parke. |
{DB10/fl|fa} |
| [10] | bigạy |
Kung gusto mo ng kiss pagbibigyan kita [ng kiss]
 | {DB20/fb|fg|ft} |
| [11] | bilị |
[a] Pinagbilhan ako ng tindera ng basag na itlog. |
{DB20/fb|fg|ft} |
| [b] Napagbilhan ako ng tindera ng murang damit. |
{DB20/fb|fg|ft} |
| [12] | sulit |
Pinagsulitan namin ng susi si Mang Isko. | {DB20/fb|fg|ft} |
| [13] | salin |
Pinagsalinan ko ng patis ang bote ng toyo. |
{DB20/fl|fg|ft} |
| [14] | takal |
Pinagtakalan ko ang lata ng bigas. | {DB20/fm|fg|ft} |
| [16] | tulong |
Napagtulungan akong awayin ng mga pinsan ko. |
{DB10/fb|fa} |
| [17] | masịd |
Napagmasdan ko nang mabuti ang artista. | {DB10/fl|fa} |
| [18] | bawal |
... nang pinagbawalan mo kaming magkita't magkausap.
{W Suyuan 5.1} |
{DB20/fb|fg|ft} |
| [19] | kamalị |
[a] Napagkamalan mo ang sinabi niya sa iyo. |
{DB10/fp|fg} |
| | |
[b] Napagkamalan akong prinsesa sa kaharian. |
{DB001/fp|P-L} |
|
{7K-521} Pandiwang
may panlaping ipag- und maipag-
Maaaring humalili ng pandiwang balintiyak na payak ang pandiwang ipag- [1 5]. In
Mayroon ding pandiwang -um- ang angkang-salita ng pandiwang ipag- [8 13].
| |
| Kabuuran |
| Ugat | DT.. | ND | DB.. payak |
DB.. ipag- |
|
| [1] | bawal |
magbawal | pagbabawal | --- | ipagbawal |
{DB10/ft|fg} |
| [3] | kailạ |
magkailạ | pagkakailạ |
ikailạ | ipagkailạ [pagkailaạn] |
{DB10/ft|fg} |
| [4] | palagạy |
magpalagạy | pagpapalagạy | --- |
ipagpalagạy | {DB10/ft|fg} |
| [5] | takạ |
magtakạ | pagtatakạ | --- |
ipagtakạ | {DB10/fs|fg} |
| [6] | pasalamat |
magpasalamat | pagpapasalamat | pasalamatan |
ipagpasalamat maipagpasalamat | {DB11/ft|fg|fp}
{DB10/fp|fg} |
| [8] | laban |
lumaban maglaban | paglaban paglalaban |
labanan ilaban |
ipaglaban | {DB10/fp|fg} |
| [9] | bayad |
magbayad | pagbabayad | bayaran ibayad |
ipagbayad | {DB20/fp|fg|ft} |
| [11] | luto |
magluto | pagluluto | lutuin
iluto | ipagluto |
{DB20/fp|fg|ft} |
| [13] | sigạw |
manigạw sumigạw | paninigạw pagsigạw |
isigạw sigawạn |
ipagsigawan | {DB10/fp|fg} |
| magsigạw |
pagsisigawan | | ipagsigawan |
{DB10/ft|fg} | |
| |
| Pangungusap na halimbawa |
| [1] | bawal |
Ipinagbabawal ng pulis ang pagtawid sa kalsada. |
{DB10/ft|fg} |
| [2] | Naipagbawal ng kanyang mga magulang ang
paninigarilyo. {6K-6112} |
{DB10/ft|fg} |
| [3] | kailạ |
Hindi pa rin maipagkakaila ang bawat galaw ng ating mga mata.
{W Madaling Araw 3.1} |
{DB00/ft} |
| [5] | takạ |
Ipinagtaka niya ang pagparito ko. | {DB10/fs|fg} |
| [6] | pasalamat |
Ipinagpasalamat mo sa doktor ang panggagamot sa iyo |
{DB11/ft|fg|fp} |
| [7] | Bumalik tayo bukas upang
maipagpasalamat ang kapatid ko. | {DB10/fb|fa} |
| [8] | laban | Ipaglaban
mo ang iyong karapatan. | {DB10/fn|fg} |
| [9] | bayad |
Ipagbayad mo siya ng utang. | {DB20/fp|fg|ft} |
| [10] | Naiipagbayad mo na ba siya ng utang. |
{DB20/fp|fg|ft} |
| [11] | luto |
Ipagluto mo si Tatay ng pang-ulam. | {DB20/fp|fg|ft} |
| [12] | Buksan mo ang kalan nang maipagluto
ko ang Tatay ng pagkain. | {DB20/fp|fg|ft} |
| [13] | sigạw |
Ano ang ipinagsisigawan mo? | {DB10/ft|fg} |
|
{7K-531 Θ}
Pagpapabago ng paghimok sa pandiwang pag--in
Verben
Paghahalintulad ng pandiwang pag--in at pa--in:
| |
| [1] | pag--in | Paghugasin | mo | ng plato |
ang bisita. | {DB20/fg|fh|ft} |
| Tagahimok | Tagatiis | Tagagawa |
| /fh | /ft | /fg |
| [2] | pa--in | Pinaluto | ko | si Ate |
ng pansit. | {DB20/fg|fh|ft} |
| Tagahimok | Tagagawa | Tagatiis |
| /fh | /fg | /ft |
|
{7K-532
} Anyong
papạg--in
(1) Sinisipi namin ang halimbawa mula sa talasalitaan ni V.C. Santos
{
VCS}.
| |
| [1] | sikịp |
pagsikipịn | 'to make tight, narrow, or crowded' |
| [2] | | papagsikipin | '1. to make tight or
tight-fitting' |
| [3] | | '2. to cause a place to become
overcrowded' | |
(2) Sa {
Schachter 1972 p. 327},
ang anyong papag--in ay pawatas ng pandiwang may fokus sa tagahimok na
katumbas ng pandiwang mag-. Sa panghinaharap ang pangungusap na halimbawang may
pag-uulit ng pantig ng ugat {7K-533 [9]}.
{7K-533}
Pangungusap na halimbawang may anyong
papạg--in
| |
| [1] | akyạt |
Papag-akyatin ko si Kuya ng puno. | {DB20/fg|fh|ft} |
| [2] | alab |
... upang muling papag-alabin ang buhay natin kay Kristo.
{W Katesismo 3.32}
(Isa-isang halimbawang may anyong papạg--in
sa Pagtitipong Panggawaan.) | {DB00/fg} |
| [3] | alaga |
Papag-alagain ko ng baboy ang Nanay. | {DB20/fg|fh|ft} |
| [4] | alịs |
Papag-alisin namin ng pako ang karpintero. |
{DB20/fg|fh|ft} |
| [5] | aral |
Papag-aralin ko ang bunso kong kapatid. | {DB10/fg|fh} |
| [6] | bati |
Papạgbatiịn ni Lola ang kanyang anak. |
{DB10/fg|fh} |
| [7] | luto |
Papaglutuin ko ng kanin si Ate. | {DB20/fg|fh|ft} |
| [8] | tanịm |
Papagtanimin ko ng gulay ang mga magsasaka. | {DB20/fg|fh|ft} |
| [9] | turo |
Papagtuturuin nila siya ng aritmetika sa
mga bata.{ Schachter 1972 p.
327} |
{DB21/fg|fh|ft|fp} | |
{7K-534}
Pandiwang may paglaping pag--in
Marahil na walang kaugnayan ng pagbuo ng pandiwang pag--in sa pag-iral ng
pandiwang payak na -in sa angkang-salita; karamihan ng halimbawa namin ang walang
katumbas na pandiwang -in Verb [1 4 5 6-8]. Walang pagkakabago ng paghimok ang
halimbawang [7 8].
| |
| Kabuuran |
| Ugat | DT.. | ND | DB.. payak |
DB.. pag--in |
|
| [1] | ipon | mag-ipon |
pag-iipon | ipunin | pag-ipunin |
{DB10/fg|fh} |
| [2] | hukay |
humukay maghukay | paghukay paghuhukay |
hukayin | paghukayin | {DB10/fg|fh} |
| [3] | salitạ |
magsalitạ | pag-sasalitạ |
salitaịn | pagsalitaịn | {DB10/fg|fh} |
| [4] | hain | maghain |
paghahain | ihain | paghainin |
{DB10/fg|fh} |
| [5] | hugas | maghugas |
paghuhugas | hugasan | paghugasin |
{DB20/fg|fh|ft} |
| [6] | salin |
magsalin | pagsasalin | isalin |
pagsalinin | {DB20/fg|fh|ft} |
| [7] | isạ | mag-isạ |
pag-iisạ | isahịn | pag-isahịn |
{DB10/ft|fg} |
| [8] | sama |
sumama magsama | pagsama pagsasama |
samahan isama | pagsamahin |
{DB10/ft|fg} | |
| |
| Mga pangungusap na halimbawa |
| [1] | ipon | Pag-ipunin mo
sa bangko ang Ate. | {DB10/fg|fh} |
| [2] | hukay | Paghukayin
mo sa lupa ang Kuya. | {DB10/fg|fh} |
| [3] | salitạ |
Pagsalitain natin sa entablado ang Pangulo. |
{DB10/fg|fh} |
| [4] | hain | Paghainin mo
ng pagkain si Nanay. | {DB20/fg|fh|ft} |
| [5] | hugas | Paghugasin
mo ng plato ang bisita. | {DB20/fg|fh|ft} |
| [6] | salin | Pagsalinin
mo ng tubig sa balde si Baldo. | {DB21/fg|fh|ft} |
| [7] | isạ | Pinag-isa
ang dalawang kumpanya. | {DB10/ft|fg} |
| [8] | sama | Pagsamahin
mo ang dalawa at dalawa. | {DB10/ft|fg} | |
Ipinapalagay naming pariralang malaya ang pandakong sa pangungusap na [1-3]. Mapapansin
man na may pandako ang tatlong pangungusap.
{7K-541} Pandiwang
may panlaping mapag-
| |
| Kabuuran |
| Ugat | DT.. | ND | DB.. payak |
DB.. mapạg- |
|
| [1] | abọt | umabọt
mag-abọt | pag-abọt pag-aabọt | abutịn
abutạn iabọt |
mapạg-abọt | {DB10/fg|fh} |
| [2] | bago |
bumago magbago | pagbago pagbabago |
baguhin | mapạgbago |
{DB20/fg|fh|ft} |
| [3] | timbạng |
manimbạng tumimbạng magtimbạng |
pagtimbạng pagtitimbạng |
timbangịn | mapạgtimbạng |
{DB20/fg|fh|ft} |
| [4] | buti |
bumuti
magbuti | pagbuti | |
mapạgbuti | {DB10/ft|fg} |
| [5] | kasiyạ |
magkasiyạ |
| | mapạgkasiyạ |
{DB10/ft|fg} |
|
| |
| Mga pangungusap na halimbawa |
| [1] | abọt |
Napag-abot ko ang dalawang bisita sa bahay. | {DB10/fg|fh} |
| [2] | bago |
Napagbago ko ng ugali si Lola. | {DB20/fg|fh|ft} |
| [3] | timbạng |
Napagtimbang ko ng baboy ang tamad na bata. | {DB20/fg|fh|ft} |
| [4] | buti |
Napagbuti ni Ate ang pagsagot sa eksamen. | {DB10/ft|fg} |
| [5] | kasiyạ |
Napagkasiya ko ang masikip na sapatos sa paa ko. |
{DB10/ft|fg} | |
{7K-611} Pandiwang
may panlaping ipang- at maipang-
| |
| Kabuuran |
| Ugat | DT.. einfach | ND | DB.. payak |
DB.. ipang- |
|
| [1] | abay | umabay |
pag-abay | abayan | ipang-abay |
{DB10/fm|fg} |
| [3] | bayad |
magbayad | pagbabayad | bayaran ibayad |
maipambayad | {DB10/fm|fg} |
| [5] | bigạy |
mamigạy magbigạy |
pamimigạy pagbibigạy | ibigạy
bigyạn | ipamigạy | {DB10/ft|fg} |
| [6] | gapos | |
| gapusin igapos | ipanggapos |
{DB10/fm|ft} |
| [8] | kuha |
kumuha | pagkuha | kunin ikuha |
ipangkuha | {DB20/fm|fg|ft} |
| [10] | luto |
magluto | pagluluto | lutuin
iluto | ipanluto | {DB20/fm|fg|ft} |
| [11] | sulat |
sumulat magsulat | pagsulat |
sulatin sulatan isulat | ipansulat |
{DB10/fm|fg} |
| [13] | tahị |
manahị tumahị magtahị |
pananahị pagtahị pagtatahị |
tahiạn itahi | ipanahị |
{DB20/fp|fg|ft} |
|
| |
| Mga pangungusap na halimbawa |
| [1] | abay |
Ipinang-abay ni Ate ang damit na hiniram sa kapitbahay. |
{DB10/fm|fg} |
| [2] | Naipang-abay ko ang bagong biling damit. |
{DB10/fm|fg} |
| [3] | bayad |
Naipambayad ko lahat ng pera sa utang ko. |
{DB10/fm|fg} |
| [4] | Naipangbayad ko sa tindera ang barya. |
{DB10/fm|fg} |
| [5] | bigạy |
Ipamigay mo ang mga pinggan sa mga kapatid mo. | {DB10/ft|fg} |
| [6] | gapos |
Ipinanggapos sa magnanakaw ang mahabang kadena. Der
Dieb wurde mit der langen Kette gefesselt. | {DB10/fm|ft} |
| [7] | Naipanggapos ng leon ang taling matibay. |
{DB10/fm|ft} |
| [8] | kuha |
Ipapangkuha ko ng manggaa ang mahabang kahoy. |
{DB20/fm|fg|ft} |
| [9] | Maipapangkuha ko ng mangga ang mahabang kahoy. |
{DB20/fm|fg|ft} |
| [10] | luto |
Ipinanluto ko ng turon ang pang-ipit. | {DB20/fm|fg|ft} |
| [11] | sulat |
Ipinansulat ko ang lapis mo sa makulay na papel. |
{DB10/fm|fg} |
| [12] | Naipansulat ko ang lapis mo sa makulay na papel. |
{DB10/fm|fg} |
| [13] | tahi |
Ipanahi mo si Pepeng ng damit. | {DB20/fp|fg|ft} |
|
{7K-621} Pandiwang
may panlaping pang--an
| |
| Kabuuran |
| Ugat | DT.. payak | N/G | DB.. payak |
DB.. pang--an |
|
| [1] | alaga |
mangalaga mag-alaga |
pag-aalaga |
alagaan | pangalagaan | {DB10/ft|fg} |
| [2] | hina |
manghina humina | panghihina
paghina | hinaan | panghinaan |
{DB10/ft|fg} |
| [3] | galing |
manggaling | --- | --- |
panggalingan | {DB10/fs|fg} |
| [4] | gitil |
manggitil | panggigitil | --- |
panggitilan | {DB10/fs|fg} |
| [5] | hinạw |
manghinạw maghinạw | paghihinạw |
hinawạn | panghinawạn | {DB20/fm|fg|ft} |
|
| |
| Mga pangungusap na halimbawa |
| [1] | alaga |
Pangalagaan mong mabuti ang iyong katawan. |
{DB10/ft|fg} |
| [2] | hina |
Pinanghinaan ng loob si Kuya nang makakita ng dugo. |
{DB10/ft|fg} |
| [3] | galing |
Papanggalingan ng sakit ang maruming tubig. | {DB10/fs|fg} |
| [4] | gitil |
Pinanggitilan ni Kuya ang tuta. |
{DB10/fs|fg} |
| [5] | hinạw |
Pinanghinawan ko ng madaming paa ang tubig. | {DB20/fm|fg|ft} |
|
{7K-631} Pandiwang
may panlaping pang--in
| |
| Kabuuran |
| Ugat | DT.. payak | N/G | DB.. payak |
DB.. pang--in |
|
| [1] | bahala |
mabahala mamahala |
pamamahala |
bahalain | pamahalain |
{DB01/ft|fg} |
| [2] | sagọt |
managọt sumagọt | pananagọt pagsagọt |
sagutịn sagutạn isagọt |
managutin | {DB01/fg|ft} |
| [3] | bulaklạk |
mamulaklạk | pamumulaklạk | --- |
pamulaklakịn | {DB10/fg|fh} |
| [4] | bilị | mamilị
bumilị | pamimilị pagbilị |
bilhịn ibilị bilhạn | pamilihịn |
{DB20/fp|fg|ft} |
|
| |
| Beispielsätze |
| [1] | bahala |
Pinamahala kay mayor ang palaro. | {DB01/ft|fg} |
| [2] | sagọt |
Pinanagot si Kuya sa krimen. | {DB01/fg|ft} |
| [3] | bulaklạk |
Pinamulaklak ko ang halaman. | {DB10/fg|fh} |
| [4] | bilị |
Pinamili natin ng malaking isda si Kuya. | {DB20/fp|fg|ft} |
|
Wikang Filipino - Wakas ng 7K Pangabit sa Mga Pandiwa (Talaksan 7K/13)