7K Mga Pangabit sa
Mga isa-isang uring pampalaanyuan ng pandiwa
(Talaksan 7K/12)

{7K-411}   Pandiwang may panlaping magpa-, pa--an, pa--in at ipa-

Pandiwang DTPandiwang DBPandiwang DB Pandiwang DB
magpa-pa--anpa--in ipa-
Fokus at katungkulan sa {7K-412}{7K-413} {7K-414} {7K-415}
ahitmagpaahit paahitanipaahit
alịs paalisịn
babạmagpababạ pababaịnipababạ
dalạmagpadalạ padalhạnipadalạ
dito paparituhin
galịngmagpagalịng pagalingịn
gamọtmagpagamọt pagamutạnipagamọt
gawạmagpagawạ ipagawạ
hatịdmagpahatịd ipahatịd
hirạmmagpahirạm pahiramịnipahirạm
hirapmagpahirap pahirapan
initmagpainit painitin
magpainịt
kainmagpakain pakanin
kasạlmagpakasạl pakasalạnipakasạl
kitamagpakita ipakita
kuhamagpakuha pakunanipakuha
luto magpalutopalutuin ipaluto
ngangạ pangangahịn
ngitị pangitiịn
sakạy magpasakạypasakyạnpasakayịn
takotmagpatakot
tawadmagpatawad patawarin
tihaya magpatihayapatihayain
tukạ magpatukạpatukaịn
usokmagpausok pausukan
uwị magpauwị

Ginagamit din ang mga pandiwa ng uring magpa- kung may paghimok ang ugat ng salita (halimbawa magpabaya {DT01/fg|ft}, pabayaan {DB10/fp?ft|fg}).

Hindi kasapi ng uring magpa- ang pandiwang hinango sa pangngalang may unlaping pa- (halimbawa magpasalamat |mag+pasalamat|, pasalamatan |pasalamat+an|.)

{7K-412}   Mga pangungusap na halimbawa sa pandiwang may panlaping magpa-

 
[1]ahit Nagpaahit siya kay Pedro.{DT00+01/fh|fg}
[2]Nagpaahit siya sa binti niya sa manikyurista. {DT01+01/fh|fg|fn}
[3]babạSino ang nagpababa ng watawat?{DT10/fh|ft}
[4]dalạ Nagpadala ako ng mga sulat sa kaibigan ko.{DT10/fh|ft}
[5]Nagpadala siya sa iyakan ng mga artista sa teleserye. {7K-418} {DT01/fh?fg|fs}
? {DT00+01/fh|fg}
[6]galịng Sino ang nagpagaling sa bata? (Sino ang naging magaling? Bata. {6K-3221}.) {DT00+01/fh|fg}
[7]Nagpagaling siya ng sugat sa doktora. {DT10+01/fh|ft|fg}
[8]gamọt Magpagamot ka sa mabuting doktor.{DT00+01/fh|fg}
[9]Nagpagamot si Lola ng kanyang sakit. {DT10/fh|ft}
[10]Nagpagamot si Lola sa kanyang sakit. [0] {DT01/fh|ft}
[11]Nagpagamot si Lola sa kanyang sakit sa doktor. [0] {DT01+01/fh|ft|fg}
[12]gawạ Nagpapagawa sila ng bahay.{DT10/fh|ft}
[13]hatịd Magpahatid ka sa kapatid mo.{DT00+01/fh|fg}
[14]hirạm Magpahiram ka ng libro sa akin.{DT10+01/fh|ft|fg}
[15]hirap Nagpapahirap ang bagyo.{DT00/fh?fg}
[16]init Nagpapainit siya ng tubig.{DT10/fh|ft}
[17]Nagpapainit siya. {7K-418} {DT00/fh?fg}
[18]kain Magpakain ka ng mga ibon. {7K-417} {DT00+10/fh|fg}
[19]kasạl Magpapakasal sila sa taong darating. {7K-418} {DT00/fh?fg}
[20]Magpapakasal sila ng kanilang anak na babae. {DT10/fh|ft}
[21]kitaNagpakita siya ng magandang halimbawa.{DT10/fh?fg/ft}
[22]kuha Magpakuha ka ng pagkain.{DT10/fh|ft}
[23]Magpakuha ka ng retrato ng sanggol. {DT20/fg?fh|ft|fn?}
[24]Magpakuha ka ng retrato sa sanggol. [0] {DT11/fg?fh|ft|fn?}
[25]luto Nagpaluto ako ng pansit kay Ate. {DT10+01/fh|ft|fg}
[26]sakạy Magpasakay ka ng matanda sa dulo (ng bus). {7K-417} (matanda ang tagaganap: Sino ang tagasakay? Matanda. {6K-3221}.){DT01+10/fh|fg|fn}
[27]takot Nagpatakot ako sa aso.{DT01/fh?fg|fs}
[28]tawadNagpatawad na ako ng kaaway ko.{DT10/fh?fg|ft}
[29]tihaya Nagpatihaya ng kalabaw ang hangin. {7K-417} {DT00+10/fh|fg}
[30]tukạ Magpatuka ka ng manok. {7K-417} (Linilinaw ang ugat na tuka na tagaganap ang mga manok (mayroon silang tuka). {6K-3221}.){DT00+10/fh|fg}
[31]usok Magpausok ka ng punong-mangga.{DT10/fh?fg|ft}
[32]Magpausok ka sa punong-mangga. [0] {DT01/fh?fg|ft}
[33]utangMalimit magpautang ng kuwarta si Juan kay Pedro. (kay Pedro ang tagaganap: Sino ang tagakuha ng utang? Si Pedro. {6K-3221}.){DT10+01/fh|ft|fg}
[34]uwị Magpapauwi si Nanay ng pagkain.{DT10/fh|ft}
[35]Magpapauwi na ang guro.{DT00/fh}

{7K-413}   Mga pangungusap na halimbawa sa pandiwang na may panlaping pa--an

 
[1]ahit Paahitan mo ang mga binti.{DB10/fn|fh}
[2]Paahitan mo ng balahibo ang mga binti. {DB20/fn|ft|fh}
[3]Paahitan mo ang balahibo ng mga binti. {DB10/ft|fh}
[4]dalạPinadalhan kita ng load.{DB20/fp|fh|ft}
[5]hirap Pinahihirapan siya ng sakit ng ulo.{DB10/ft|fh?fg}
[6]kasạlPinakasalan ni Jaime si Rosa.{DB10/ft|fg} ??
[7]kuhaPakunan mo ng retrato ang sanggol.{DB20/fn|fh?fg|ft}
[8]sakạyPasakyan mo ang bagong kotse.{DB10/fn?ft|fh}
[9]usokPausukan mo ang punong-mangga.{DB10/fn?ft|fh?fg}

{7K-414}   Mga pangungusap na halimbawa sa pandiwang may panlaping pa--in

 
[1]alịs Pinaalis ng tatay ang katulong.{DB10/fg|fh}
[2]babạPababain mo ang iyong boses.{DB10/fg|fh}
[3]ditoPaparituhin (mo) si Ana.{DB10/fg|fh}
[4]galịng Pagalingin mo ang bata.{DB10/fg|fh}
[5]hirạm Maaari mo ba akong pahiramin ng iyong bisikleta? {DB20/fg|fh|ft}
[6]initPainitin mo ang tubig.{DB10/fg|fh}
[7]iyạkHuwag mo naman akong paiyakin. [{W Laruang Krus 3.5}]{DB10/fg|fh}
[8]kainPakainin mo ang aso mo.{DB10/fg|fh}
[9]lutoPinaluto ko si Ate ng pansit.{DB20/fg|fh|ft}
[10]ngangạ Pangangahin mo ang bata.{DB10/fg|fh}
[11]ngitị Pangitiin mo ang bata upang maganda sa litrato. {DB10/fg|fh}
[12]sakạy Pasakyin mo ako sa bagong kotse. (ako ang tagagawa: Sino ang tagasakay? Ako. Tingnan sa {6K-3221}.){DB10/fg|fh}
[13]tawadPinatawad ko na ang kaaway ko.{DB10/fg|fh}
[14]tihaya Pinatihaya ng hangin ang kalabaw.{DB10/fg|fh}
[15]tukạ Patukain mo ang mga manok. (Sino ang tagatuka? Manok. Manok ang tagagawa, may tuka sila.){DB10/fg|fh}
[16]utang Malimit pautangin ni Juan ng kuwarta si Pedro. {DB20/fg|fh|ft}

{7K-415}   Mga pangungusap na halimbawa sa pandiwang may panlaping ipa-

 
[1]ahitIpaahit mo ang iyong bigote.{DB10/ft|fh}
[2]babạ Ipababa mo ang bandila.{DB10/ft|fh}
[3]Ipababa mo sa kuya ang maduming damit. {DB10+01/ft|fh|fg}
[4]akyạtIpaakyat mo sa bata ang pagkain.{DB10+01/ft|fh|fg}
[5]dalạ Ipinadala kay Leo ang mga libro.{DB01/ft|fp}
[6]Ipadadala ko ang pera sa pamamagitan ng isang tanging mensahero. {DB10/ft|fh}
[7]gamọt Ipinagamot ni Lola ang sugat ng kanyang apo.{DB10/ft|fh}
[8]gawạIpagawa mo ang relos.{DB10/ft|fh}
[9]hatịdIpinahatid ko ang bigas sa bahay ko.{DB11/ft|fh|fn}
[10]hirạm Ipahiram mo nga sa akin ang iyong lapis.{DB11/ft|fh|fp}
[11]kasạlIpinakasal nila ang kanilang anak na babae sa anak na lalaki ni Juan. {DB11/ft|fh|fp}
[12]kita Ipinakita sa amin ng bata ang kanyang mga manika. {DB10+01/ft|fh|fg}
[13]kuhaIpapakuha ni Juan ang damit.{DB10/ft|fh}
[14]lutoIpaluto mo sa kusinera ang gulay.{DB10+01/ft|fh|fg}

{7K-416}   Tagagawa sa pandiwa ng paghimok: Pandako

Sa pangungusap na may pandiwa ng paghimok ay maaaring idagdag ang tagagawa bilang pandako. Maaaring ipalagay itong tagatanggap ng utos; dahil dito ang gamit ng pandako. Galing sa pagkakabago ng pandiwa ang karagdagang pariralang pandakong ito at hindi galing sa ugat ng pandiwa; kung kaya maaaring kunin ng pandiwa ang isa pang pandako (marahil sa tabi ng pandakong galing sa ugat). Karaniwang walang kahirapan ng pagtalos kung inilalarawan ng pandako ang tagaganap o ang tagatanggap. Maaari namang gamitin ang mga pang-ukol upang ihiwalay ang tagaganap sa tagatanggap [8 9].

 
TagagawaUgat
[1]ahitNagpaahit siya kay Pedro.{P-K/fg}
[2]dalạIpinadala kay Leo ang mga libro.{P-K/fp}
[3]gamọtNagpagamot si Lola ng kanyang sakit sa doktor.{P-K/fg}
[4]kainMagpakain ka ng darak sa baboy. (Gayunman Magpakain ka ng baboy. {7K-417 [2]}.){P-K/fg}
[5]kitaIpinakita sa amin ng bata ang kanyang mga manika. (sa amin ang tagagawa: Sino ang tagakita? Kami. {6K-3221}.){P-K/fg}
[6]luto Nagpaluto ako ng pansit kay Ate.{P-K/fg}
[7]Ipinaluto ko kay Ate ang pansit. {P-K/fg}
[8]Nagpaluto ako kay Ate ng pansit para sa bisita. {P-K/fg}{P-KL}
[9]Pinaluto ko kay Ate ang pansit para sa bisita. {P-K/fg}{P-KL}
[10]takotNagpatakot ako sa aso.{P-K/fs}
[11]utangMalimit magpautang ng kuwarta si Juan kay Pedro. (kay Pedro ang tagagawa: Sino ang tagakuha ng utang? Si Pedro. {6K-3221}.){P-K/fg}

{7K-417}   Tagagawa sa pandiwa ng paghimok: Pantuwid

May mga pandiwang magpa- na naglalarawan ng tagaganap bilang pantuwid.

 
[1]kain Magpakain ka ng mga ibon. (Utusin mong kumain ang ibon.){DT00+10/fh|fg}
[2]Magpakain ka ng baboy. (Hindi maaaring idagdag ang tagagawa bilang pangalawang pantuwid pag ginagamit ang pantuwid upang ilarawan ang tagatiis {6-7.2 [6|7]}. Dahil dito dapat maging pandako ang tagagawa: Magpakain ka ng darak sa baboy. {7K-416 [4]}.){DT00+10/fh|fg}
[3]lihịs Isang kanal ang nagpapalihis ng tubig sa ilog patungo sa palayan. {7K-4171 Σ} {DT01+10/fh|fg|fn}
[4]sibọl Nagpapasibol ng mga binhi ang init at halumigmig. {DT00+10/fh|fg}
[5]tihaya Nagpatihaya ng kalabaw ang hangin.{DT00+10/fh|fg}
[6]tukạ Magpatuka ka ng manok.{DT00+10/fh|fg}

{7K-4171 Σ}   Pagsusuri ng pangungusap: Tagaganap bilang pantuwid

Isang kanal ang nagpapalihis ng tubig sa ilog patungo sa palayan.
isang kanalang nagpapalihis ng tubig sa ilog patungo sa palayan
{P-P=P-N} {P-T=P-D}{P-A/L}
nagpapalihisng tubig sa ilog
{DT01+10/fh|fg|fn} {P-W/fg}{P-K/fn}
isangkanalangnagpapalihis ngtubigsailogpatungosa palayan
UB.NLN/EsTTTWN TKNATKN
May tunay na pandakong sa ilog (galing sa ugat ng salita) ang pandiwang magpalihis at mayroon ding di-tumpak na pantuwid (inilalarawan ang tagagawa: Ano ang tagalihis? Tubig).
Pag ipinapalagay na pang-ukol ang patungo ay {P-K/L} ang susi ng pariralang ito.

{7K-418}   Pandiwang "pasarili" ng paghimok

 
[1]initNagpapainit siya. (Iniinit niya ang kanyang sarili.) {DT00/fh?fg}
[2]kasạl Magpapakasal sila sa taong darating.{DT00/fh?fg}
[3]tabạ Magpapataba si Nene.{DT00/fh?fg}

Sa kalagayang ganito, maaaring ibago sa magpati- ang panlaping magpa-. Mga halimbawa: magpatianọd, magpatihulog, magpatirapạ { VCS magpati-}. Madalang ang paggamit ng pandiwang ito.

May alinlangan kung may tunay na pandiwang pasarili ang wikang Filipino at kung nababagay ang katawagang "pasarili" ('reflexive').

{7K-421}   Mga panumbas na pampalaanyuang may magkaibang kayarian ng kawani

Halimbawa ang angkang-salitang may ugat na basa
Alinsunod sa talahanayan sa {7-4.2 (2)} may panumbas na pampalaanyuan [1], para naturang ugat ibasa ang panumbas [2]. Kung tinatalakay nang mabuti ang kayarian ng kawani at ng katungkulan (pati ang kaibahan ng tagaganap at tagahimok) [3], maaaring pansinin na hindi magkabagay nang pampalaugnayan at pansemantika ang mga pandiwang katumbas. May fokus sa tagaganggap ang ibasa at may fokus sa kagamitan ang maibasa, walang katungkulang ito ang pandiwang maipabasa. Sa [4|5] may kaibahang pampalaanyuan ang panumbas na pampalaugnayan at pansematika (mabasa - maipabasa).

 
Pandiwang payak
Kakayahan
Paghimok		Kakayahang
paghimok
[1]i-mai-ipa-maipa-
[2]ibasa
{7K-241 (7)}		 maibasa
{7K-331 [8]}		 maipabasa
{7K-422 [5]}
[3]{DB20/fp|fg|ft}{DB00/fm} {DB10+01/ft|fh|fg}
[4]basahin mabasa
{7K-311 [3]}		 pabasahinmaipabasa
[5]{DB10/ft|fg}{DB10/ft|fg}{DB20/fg|fh|ft} {DB10+01/ft|fh|fg}

{8A-422}   Pandiwang ma panlaping makapagpa-, mapa-, mapa--an und maipa-: Mga ugnayan sa ibang pandiwa at mga pangungusap na halimbawa

Mga ugnayan sa ibang pandiwa
 
Pandiwang payakKakayahanPaghimok Kakayahang paghimok
[19]manahị magpatahịmakapagpatahị
[21]magtubịg magpatubigmakapagpatubig
[3]alisịnmaalịs paalisịnmapaalịs
[17]sabihan masabihanpasabihanmapasabihan
[5]ibasamaibasa maipabasa {7K-421}

Mga pangungusap na halimbawa
 
[1]mapaahon Napaahon ko ang bata bago bumagyo.{DB10/fg|fh}
[2]maipaakyạt Naipaakyat ko sa mama ang puno. {DB10+01/ft|fh|fg}
[3]mapaalịs Napaalis ko nang maaga si Kuya.{DB10/fg|fh}
[4]maipabago Isang buwan ang itatagal bago maipabago ang buong bahay. {DB10/fp|fh}
[5]maipabasa Naipabasa ko sa bata ang kuwento.{DB10+01/ft|fh|fg}
[6]mapabilịNapabili ko ng tinapay ang bata bago pumasok sa paaralan. {DB20/fg|fh|ft}
[7]maipabuọ Siguraduhin mong kumpleto ang kagamitan upang maipabuo ang bisikleta.{DB10/ft|fh}
[8]mapabutiNapabuti ng sampalok ang pakiramdam ko.{DB10/ft|fh}
[9]mapagalịng Napagaling ng albularyo ang lla ko.{DB10/fg|fh}
[10]mapagalitan Napagalitan ako ni Tatay sa pag-uwi nang gabi. {DB10/ft|fg}
[11]maipagawạ Naipagawa ko ang relo ko sa murang halaga.{DB10/ft|fh}
[12]maipainọm Naipainom ang mapait na gamot sa kanya. {W Suyo 5.9}{DB00+01/ft|fg}
[13]maipakilalạ Pumunta ako sa radyo upang maipakilala ang nawawala. {DB10/ft|fh}
[14]mapakita Napakita ko sa bisita ang larawan bago masira. {DB10+01/ft|fh|fg}
[15]mapaligiran Napaligiran ng halaman ang bahay niya. {*} {DB10/fn|fg}
[16]mapapasok Napapasok ko sa eskuwelahan ang anak ko.{DB10/fg|fh}
[17]mapasabihan Napasabihan ko ang mga kamag-anak natin na dumalo sa kaarawan ko. {DB20/fp|fh|ft}
[18]maipasukat Naipasukat ko ang maling damit sa mamimili. {DB10+01/ft|fh|fg}
[19]makapagpatahị Nakapagpatahi akọ ng magarang damit. {DT10/fh|ft}
[20]mapatakas Napatakas ng bata ang manok bago katayin. (Tagatakas at dahil dito tagagawa ang manok. Sa sugnay na pangatnig na sumusunod, manok ang paniyak na kinaltas. Dahil sa pandiwang balintiyak na katayin, doon tagatiis ito {13-5.4.1 [8]}.) {DB10/fg|fh}
[21]makapagpatubig Nakapagpatubig ako sa bukid. {DT01/fh|fn}

{*}   Halata, maliit ang dami ng pandiwang mapa--an na "tunay". Marahil, may pandiwang mapa--an di-tumpak (halimbawa: mapaligiran |ma+paligid+an?|).

{7K-431}   Panlaping dinaglat na pa- sa halip ng magpa- sa pang-araw-araw na pananalita

 
[1]gamot [a] Magpagamot ka sa mabuting doktor. [b] Pagamot ka sa mabuting doktor. {DT00+01/fg|fh/W}
[2]hatịd [a] Magpahatid ka sa kapatid mo. [b] Pahatid ka sa kapatid ko. {DT00+01/fh|fg/W}
[3]hirạm [a] Magpahiram ka ng lapis mo. [b] Pahiram ka ng lapis. {DT10/fh|ft/W}
[4]uwị [a] Magpapauwi si Nanay ng pagkain. [b] Papauwi si Nanay ng pagkain.{DT10/fh|ft/H}
[5][a] Magpapauwi na ang guro. [b] Papauwi na ang guro. {DT00/fh/H}

Ginagamit ang panghinaharap sa pangungusap na [4 5] dahil nasa kinabukasan ang pagganap ng paggawa.

Hindi ginagamit ang anyong dinaglat na pa- sa pananalitang nakasulat.

{7K-432}   Panlaping dinaglat na pa- sa halip ng pa--an o ipa- sa pang-araw-araw na pananalita

 
[1]alịsPinaalis ng tatay ang katulong. (Hindi anyong dinaglat na pa-, ngunit pangnagdaan ng pandiwang pa--in.) {DB10/fg|fh/D}
[2]gamọt [a] Papagamutan ni Lola ang sakit niya. [b] Papagamot ni Lola ang sakit niya.{DB10/ft|fh/H}
[3]hatịd [a] Ipinahatid ko ang bigas sa bahay ko. [b] Pinahatid ko ang bigas sa bahay ko.{DB11/ft|fh|fn/D}
[4][a] Ipahatid mo ang bigas sa bahay ko. [b] Pahatid mo ang bigas sa bahay ko.{DB11/ft|fh|fn/W}
[5][a] Pakihatid mo ang bigas sa bahay ko. [b] Pahatid mo ang bigas sa bahay ko. (Pagpapaikli ng anyong paki- ang anyong pa- {7-9.3}.) {DB11/ft|fg|fn/W}
[6]kita [a] Ipinakita ni Maria kay Jhun ang libro. [b] Pinakita ni Maria kay Jhun ang libro.{DB10+01/ft|fh|fg/D}
[7][a] Ipinapakita ni Maria kay Jhun ang libro. [b] Pinapakita ni Maria kay Jhun ang libro. {DB10+01/ft|fh|fg/K}
[8][a] Ipapakita ni Maria kay Jhun ang libro. [b] Papakita ni Maria kay Jhun ang libro. {DB10+01/ft|fh|fg/H}

Hindi ginagamit ang anyong dinaglat na pa- sa pananalitang nakasulat.


Wikang Filipino ni Armin Möller   http://www.germanlipa.de/wika/ug_V_12K.htm   20 Hulyo 2006 B-678-1 *Susi

Wikang Filipino - Wakas ng 7K Pangabit sa Mga Pandiwa (Talaksan 7K/12)

6/01 6/02 6/03 6/04 6/05 6/06 6/07 6/08 7/09 7/10 7/11 7/12 7/13 7/14
6K/01 6K/02 6K/03 6K/04 6K/05 6K/06 6K/07 6K/08 7K/09 7K/10 7K/11 7K/13 7K/14
Simula ng talaksan   Palaugnayan   Pahinang pamagat na Filipino   Fisyntag