7K Mga Pangabit sa
Mga isa-isang uring pampalaanyuan ng pandiwa
(Talaksan 7K/12)

{7K-411}   Pandiwang may panlaping magpa-, pa--an, pa--in at ipa-

Pandiwang DTPandiwang DBPandiwang DB Pandiwang DB
magpa-pa--anpa--in ipa-
  {7-4.1 (6)} {7-4.1 (7)} {7-4.1 (8)} {7-4.1 (9)}

ahitmagpaahit paahitanipaahit
alịs paalisịn
babmagpabab pababaịnipabab
dalạmagpadalạ padalhạnipadalạ
dito paparituhin
galịngmagpagalịng pagalingịn
gamọtmagpagamọt pagamutạnipagamọt
gawmagpagaw ipagaw
hatịdmagpahatịd ipahatịd
hirạmmagpahirạm pahiramịnipahirạm
hirapmagpahirap pahirapan
initmagpainit painitin
magpainịt
kainmagpakain pakanin
kasạlmagpakasạl pakasalạnipakasạl
kitamagpakita ipakita
kuhamagpakuha pakunanipakuha
luto magpalutopalutuin ipaluto
ngangạ pangangahịn
ngit pangitiịn
sakạy magpasakạypasakyạnpasakayịn
takotmagpatakot
tawadmagpatawad patawarin
tihaya magpatihayapatihayain
tuk magpatukpatukaịn
tulọy (2) magpatulọypatuluyịn
usokmagpausok pausukan
uw magpauw

(2) Hindi pandiwa ng paghimok ang pandiwang hinango sa pangngalang may unlaping pa-.

 
[1]hingạ pahingạ Sa loob ng restoran siya nagpahinga. {W Angela 3.5} |mag+pahinga|
[2]lagạy palagạyipalagạy |i+palagay|
[3a]salamat pasalamatLagi siyang nagpapasalamat kung may tinatanggap mula sa akin. {W Angela 3.3} magpasalamat |mag+pasalamat|
[3b]  pasalamatan |pasalamat+an|
[4a]tuloy (1) patuloyNagpatuloy ako sa paglalakad. {W Piso 3.1} |mag+patuloy|
[4b]tulọy (2) ---Sino ang magpapatuloy sa mga panauhin? |magpa+tuloy|

{7K-412}   Mga pangungusap na halimbawa ng pandiwang may panlaping magpa-

 
[1]bilị Hindi nga ba't nagpapabili rin kami ng lobo sa aming mga nanay kapag lumuluwas kami sa kabayanan? {W Pagbabalik 3.15} {DT10+01/fh|ft|fg}
[2]daạn Si Didang at si Lino ay nagparaan pa muna ng maraming sandali ... {W Daluyong 15.11} {DT10/fh|ft}
[3]dalạ Nagpadala ng pangtustos para sa pag-aaral ng dalawa niyang anak ang kapatid niyang nasa Canada. {W Suyuan 5.5} {DT10/fh|ft}
[4]gaw ... mga litrato noong kasal ng anak na siyang nagpagawa ng kanilang bahay. {W Ulan 20.9} {DT10/fh|ft}
[5]kain Magpakain ka ng mga ibon. {7K-417} {DT00+10/fh|fg}
[6]kilala Dali-dali siyang lumipad patungo sa grupo ng mga pabo at nagpakilala bilang kauri ng mga ito. {W Aesop 3.2.1} {DT00/fh}
[7]layasAng hari na nagpalayas sa amin kaya napalayo kami sa lugar na aking minahal at kinalakhan. {W Pagbabalik 3.8} {DT00+01/fh|fg}
[8]tab Magpataba ka na. {W Madaling Araw 3.10} {7K-418} {DT00/fh?fg}

{7K-413}   Mga pangungusap na halimbawa ng pandiwang may panlaping pa--an, pa--in at ipa-

(1) Pandiwang pa--an

 
[1]binyạg Agad na pinabinyagan ng dalawa ang kanilang supling. {W Angela 3.16} {DB10/fp|fh}
[2]dalạNang ikasal si Isha ay pinadalhan pa niya ng imbitasyon si Tan Sua. {W Nanyang 13.29}{DB20/fp|fh|ft}

(2) Pandiwang pa--in

 
[3]iyạkHuwag mo naman akong paiyakin. {W Laruang Krus 3.5}{DB10/fg|fh}
[4]kainBibigyan ko na lang sana ng pera pero naisip kong pakainin na lang. {W Piso 3.2}{DB10/fg|fh}
[5]lutoPinaluto ko si Ate ng pansit.{DB20/fg|fh|ft}
[6]tawadSa mga nang-api sa akin, kaya ko kayong patawarin, at pinapatawad ko na kayo. {W Aquino 3.18} {DB10/fg|fh}

(3) Pandiwang ipa-

 
[7]anodMagkakasunod na ipinaanod ko ang tatlong bangkang-papel. {W Pagbabalik 3.13}{DB10/ft|fh}
[8]hamakSubalit huwag ipahamak ang pangarap at hinaharap ng napakaraming anak ... {W Almario 2007 3.8} {DB00/ft}
[9]dalạ Sa litratong ipinadala ni Ahia sa Tengsua, kamukha ko nga siya talaga. {W Nanyang 22.5} {DB11/ft|fh|fn}
[10]hayag Sa gayon, dalawang bansa ang tumubo sa kalawakan ng kultura at kabayanang ipinapahayag ng wikang Aleman. {W Salazar 1996 1.1.10} {DB10/ft|fh}
[11]ipitKumuha si Isha ng termometro at ipinaipit sa kilikili ng binata. {W Nanyang 12.27}{D01/fn//DB11}
[12]kita Kani-kanina lang ipinakita mo ang larawan ng girlfriend mo sa akin. {W Madaling Araw 3.11} {DB10+01/ft|fh|fg}

{7K-414}   Tagagawa sa pandiwa ng paghimok: Pandako

Sa pangungusap na may pandiwa ng paghimok ay maaaring idagdag ang tagagawa bilang pandako. Maaari itong ipalagay na tagatanggap ng utos; dahil dito ang gamit ng pandako. Galing sa pagkakabago ng pandiwa ang karagdagang pariralang pandako at hindi galing sa ugat ng pandiwa; kung kaya maaaring kunin ng pandiwa ang isa pang pandako. Karaniwang walang kahirapan ng pagtalos kung inilalarawan ng pandako ang tagagawa [1-4] o tagatanggap [5]. Maaari namang gamitin ang mga pang-ukol upang ihiwalay ang tagagawa sa tagatanggap [8 9].

 
TagagawaUgat

[1]kainMagpakain ka ng darak sa baboy. (Gayunman Magpakain ka ng baboy. {7K-415 [2]}.){P-K/fg}
[2]kitaIpinakita sa amin ng bata ang kanyang mga manika. (sa amin ang tagagawa: Sino ang tagakita? Kami. {6K-3221}.){P-K/fg}
[3]luto Nagpaluto ako ng pansit kay Ate.{P-K/fg}
[4]Ipinaluto ko kay Ate ang pansit. {P-K/fg}
[5]dalạIpinadala kay Leo ang mga libro.{P-K/fp}
[6]takotNagpatakot ako sa aso.{P-K/fs}
[7]ahit Nagpaahit siya sa binti niyạ sa manikyurista. {P-K/fg}{P-K/fn}
[8]luto Nagpaluto ako kay Ate ng pansit para sa bisita. {P-K/fg}{P-O}
[9]Pinaluto ko kay Ate ang pansit para sa bisita. {P-K/fg}{P-O}

{7K-415}   Tagagawa sa pandiwa ng paghimok: Pantuwid

May pandiwang magpa- na naglalarawan ng tagagawa bilang pantuwid.

 
[1]kain Magpakain ka ng mga ibon. (Utusin mong kumain ang ibon.){DT00+10/fh|fg}
[2]Magpakain ka ng baboy. (Hindi maaaring idagdag ang tagagawa bilang pangalawang pantuwid pag ginagamit ang pantuwid upang ilarawan ang tagatiis {6-7.2 [6|7]}. Dahil dito dapat maging pandako ang tagagawa: Magpakain ka ng darak sa baboy. {7K-414 [1]}.){DT00+10/fh|fg}
[3]sibọl Nagpapasibol ng mga binhi ang init at halumigmig. {DT00+10/fh|fg}
[4]tuk Magpatuka ka ng manok.(Nililinaw ang ugat na tuka na tagagawa ang mga manok (mayroon silang tuka). {6K-3221}.){DT00+10/fh|fg}

{7K-416}   Pandiwang "pasarili" ng paghimok

 
[1]initNagpapainit siya. (Iniinit niya ang kanyang sarili.) {DT00/fh?fg}
[2]kasạl Magpapakasal sila sa taong darating.{DT00/fh?fg}
[3]tab Magpataba ka na. {W Madaling Araw 3.10} {7K-418} {DT00/fh?fg}

Sa kalagayang ganito, maaaring ibago sa magpati- ang panlaping magpa-. Mga halimbawa: magpatianọd, magpatihulog, magpatirapạ { VCS magpati-}. Madalang ang paggamit ng pandiwang ito.

May alinlangan kung may tumpak na pandiwang pasarili ang wikang Filipino at kung nababagay ang katawagang "pasarili" ('reflexive').


{7K-421}   Mga panumbas na pampalaanyuang may magkaibang kayarian ng kawani

Halimbawa ang angkang-salitang may ugat na basa
Alinsunod sa talahanayan sa {7-4.2 (2)} may panumbas na pampalaanyuan [1], para sa ugat na ibasa ang panumbas [2]. Kung tinatalakay nang mabuti ang kayarian ng kawani at ng katungkulan (pati ang kaibahan ng tagaganap at tagahimok) [3], maaaring pansinin na hindi magkabagay nang pampalaugnayan at pansemantika ang mga pandiwang katumbas. May fokus sa tagatanggap ang ibasa at may fokus sa kagamitan ang maibasa, walang katungkulang ito ang pandiwang maipabasa. Sa [4-6] may kaibahang pampalaanyuan ang panumbas na pampalaugnayan at pansematika (mabasa - maipabasa).

 
Pandiwang payak
Kakayahan

Paghimok
Kakayahang
paghimok

[1]i-mai-ipa-maipa-
[2]ibasa
{7K-241 (7)}
maibasa
{7K-331 [8]}
maipabasa
{7K-422 [5]}
[3]{DB20/fp|fg|ft}{DB00/fm} {DB10+01/ft|fh|fg}
[4]-inma-pa--inmaipa-
[5]basahin mabasa
{7K-311 [3]}
pabasahinmaipabasa
[6]{DB10/ft|fg}{DB10/ft|fg}{DB20/fg|fh|ft} {DB10+01/ft|fh|fg}

{7K-422}   Pandiwang may panlaping makapagpa-, mapa-, mapa--an at maipa-

 
Mga ugnayan sa ibang pandiwa
Pandiwang payakKakayahanPaghimok Kakayahang paghimok

[3]sumulong magpasulongmakapagpasulong
[4]manah magpatahmakapagpatah
[11]alisịnmaalịs paalisịnmapaalịs
[21][tunay] patunayanmapatunayan
[31]itay maitay ipataymaipatay
 
Mga pangungusap na halimbawa
[1]makapagpabaryạ Naalala kong hindi ako nakapagpabarya. {W Ulan 20.12}{DT00/fh}
[2]makapagpaligaya Gusto rin niya ang ugali nitong walang pakialam sa sasabihin ng iba at ginagawa ang gusto basta nakapagpapaligaya sa kanya. {W Pang-unawa 3.6} {DT01/fh|fn}
[3]makapagpasulong Kadalasan, ang mga saling ito ay nakapagpasulong ng mga bagong estilo sa literatura at pati na sa sining. {W Salazar 1996 1.3.17} {DT00+10/fh|fg}
[4]makapagpatah Nakapagpatahi akoo ng magarang damit. {DT10/fh|ft}
[11]mapaalịs Napaalis ko nang maaga si Kuya.{DB10/fg|fh}
[12]mapabilịNapabili ko ng tinapay ang bata bago pumasok sa paaralan. {DB20/fg|fh|ft}
[13]mapakita Napakita ko sa bisita ang larawan. {DB10+01/ft|fh|fg}
[21]mapatunayan Napatunayan na ng mga saliksik at eksperimento na puwedeng-puwedeng gamitin ang Filipino sa anumang disiplina. {W Almario 2007 3.4} {DB10/ft|fh}
[22]mapagalitan Napagalitan ako ni Tatay sa pag-uwi nang gabi. {DB10/ft|fh}
[31]maipatay Dahil sa sipag at determinasyon, naipatayo ko na rin ng bahay sina Inay at Itay. {W Pagbabalik 3.9} {DB20/fg|fh|ft}
[32]maipakita ... upang maipakita sa kanila ang aking pagtutol sa kanilang paghihigpit. {W Estranghera 3.1} {DB00+01/ft|fg
//DB10+01}
[33]maipadalạ Nang maipadala sa kanya ang imbitasyon ay matagal nang tapos ang kasalan. {W Nanyang 13.29} {DB01/ft|fp
//DB11}
[34]maipainom Marami silang naipainom na gamot ngunit lumala lamang ang sakit nito. {W Suyuan 5.9} {N/DB}

Marahil, may pandiwang mapa--an na di-tumpak (halimbawa: mapaligiran |ma+paligid+an?|).


{7K-431}   Panlaping dinaglat na pa- sa halip ng magpa-, pa--an at ipa- sa pang-araw-araw na pananalita

(1) Pandiwang tahasang magpa-

 
[1]hatịd [a] Magpahatid ka sa kapatid mo. [b] Pahatid ka sa kapatid ko. {DT00+01/fh|fg/W}
[2]hirạm [a] Magpahiram ka ng lapis mo. [b] Pahiram ka ng lapis. {DT10/fh|ft/W}
[3]uw [a] Magpapauwi si Nanay ng pagkain. [b] Papauwi si Nanay ng pagkain.{DT10/fh|ft/H}
[4][a] Magpapauwi na ang guro. [b] Papauwi na ang guro. {DT00/fh/H}

(2) Pandiwang balintiyak na pa--an

 
[5]gamọt [a] Papagamutan ni Lola ang sakit niya. [b] Papagamot ni Lola ang sakit niya.{DB10/ft|fh/H}

(3) Pandiwang balintiyak na ipa-

 
[6]hatịd [a] Ipinahatid ko ang bigas sa bahay ko. [b] Pinahatid ko ang bigas sa bahay ko.{DB11/ft|fh|fn/D}
 [c] Ipahatid mo ang bigas sa bahay ko. [d] Pahatid mo ang bigas sa bahay ko.{DB11/ft|fh|fn/W}
[7]kita [a] Ipinakita ni Maria kay Jhun ang libro. [b] Pinakita ni Maria kay Jhun ang libro.{DB10+01/ft|fh|fg/D}
 [c] Ipinapakita ni Maria kay Jhun ang libro. [d] Pinapakita ni Maria kay Jhun ang libro. {DB10+01/ft|fh|fg/K}
 [e] Ipapakita ni Maria kay Jhun ang libro. [f] Papakita ni Maria kay Jhun ang libro. {DB10+01/ft|fh|fg/H}
 

[8]alịsPinaalis ng tatay ang katulong. (Hindi anyong dinaglat na pa-, ngunit pangnagdaan ng pandiwang pa--in.) {DB10/fg|fh/D}
[9]hatịd [a] Pakihatid mo ang bigas sa bahay ko. [b] Pahatid mo ang bigas sa bahay ko. (Pagpapaikli ng anyong paki- ang anyong pa- {7-9.3}.) {DB11/ft|fg|fn/W}

Wikang Filipino ni Armin Möller   http://www.germanlipa.de/wika/ug_V_12K.htm
20 Hulyo 2006 / 20 Hunyo 2016

Wikang Filipino - Wakas ng 7K Pangabit sa Mga Pandiwa (Talaksan 7K/12)

6/01 6/02 6/03 6/04 6/05 6/06 6/07 6/08 7/09 7/10 7/11 7/12 7/13 7/14
6K/01 6K/02 6K/03 6K/04 6K/05 6K/06 6K/07 6K/08 7K/09 7K/10 7K/11 7K/13 7K/14
Simula ng talaksan   Palaugnayan   Pahinang pamagat na Filipino   Fisyntag