7K Mga Pangabit sa
Mga isa-isang uring pampalaanyuan ng pandiwa
(Talaksan 7K/11)

{7K-301}   Pandiwang ma- at ma-

Ibinubukod ang pandiwang may unlaping ma- na di-dinidiinan sa pandiwang may ma- na dinidiinan (halimbawa mahuli at mahuli).

May magkasamang katangian ang dalawang pangkat, ito ang pagsanib sa pandiwang tahanan na naglalarawan ng panlagay o pagpapatuloy. Humahantong ito na maaaring mapawi ang pagkakaibang pansemantika ng pandiwang ma- at ma- na tahasan.

{7K-311}   Pandiwang balintiyak na may unlaping ma- na di-dinidiinan

May pagkakabago ng kakayahan ang napakaraming pandiwang balintiyak na ma-; gayunman hindi ang pandiwang mahulog at malunod [8-11]; may pagkakabago ng pagkakataon ang pangungusap na [9 11]. Dapat ibukod ang pandiwang ma- sa anyong pamanahon kung saan hinahalinhan ng unlaping na- ang gitlaping -in- [15].

 
[1]maawitNaawit ko ang mataas na kanta. {DB10/ft|fg}
[2]mabasa Hindi mabasa ang sulat niya.{DB00/ft/W}
[3]Nababasa niya na ang kanyang pangalan. {DB10/ft|fg}
[4]mabasag Nabasag ko ang palayok sa palaro.{DB10/ft|fg}
[5]mabilịNabili ko ang mahal na damit.{DB10/ft|fg}
[6]madalạ Nadala niya ang mabigat na maleta.{DB10/ft|fg}
[7]mahuliNahuli ko ang daga.{DB10/ft|fg}
[8]mahulog Isang lobo ang nahulog sa balon na walang tubig. {W Äsop 1} {DT00/fg}
{DB00/ft}
[9]Nahulog ko ang tinidor.{DB10/ft|fg}
[10]malunod Nalunod ang bata sa ilog.{DT00/fg}
{DB00/ft}
[11]Nalunod ko ang relo.{DB10/ft|fg}
[12]makainNakain ko ang pagkain katulad ni Tatay.{DB10/ft|fg}
[13]mapatạyNapatay ko ang leon.{DB10/ft|fg}
[14]masulat Nasusulat ko na ang aking pangalan.{DB10/ft|fg}
[15]gawịn - nagawạ, tanggapịn - natanggạp {6-6.1.1 4.}.

{7K-321}   Pandiwang balintiyak na may panlaping ma--an na di-dinidiinan

 
[1]maabutạn Naabutan ko ng tinapay ang pagod na mama.{DB20/fp|fg|ft}
[2]maalisạn Naalisan ko ng kuto ang bata.{DB20/fp|fg|ft}
[3]maanakạn Naanakan ni Kuya ang kaibigan niya. (Kakayahan ??) {DB10/fp|fg}
[4]mabansagạn ... ngunit nabansagan siyang Joe Carter [{W Suyuan 5.4}]. {DB001/ft|P-L}
[5]mapasalamatan Napasalamatan ko si Nanay sa pagpapalaki sa akin. (|ma+pasalamat+an|) {DB10/fp|fg}
[6]matandaạn Natandaan ko ang pangalan ng babae.{DB10/ft|fg}
[7]saktạn - nasaktạn {6-6.1.1 4.}

{7K-331}   Pandiwang balintiyak na may panlaping mai- na di-dinidiinan

 
[1]maiabọtNaiabot ni Jane ang baging kay Tarzan.{DB11/ft|fg|fp}
[2]maiahonNaiahon ni Tatay ang tsinelas ko.{DB10/ft|fg}
[3]maiakyạt Kaagad naiakyat ni Juan ang hiningi ko.{DB10/ft|fg}
[4]maialịs Naialis ko ang pako sa kahoy.{DB11/ft|fg|fn}
[5]maiangạt Naiangat ko ang mabigat na bakal.{DB10/ft|fg}
[6]maibagoNaibago ni Jose ng lugar ang kabinet.{DB20/ft|fg|fn}
[7]maibalịk Hindi ko maibalik ang sapatos ni Kora.{DB10/ft|fg}
[8]maibasa Madaling maibasa ang bago kong salamin.{DB00/fm}
[9]maibuwịs Naibuwis namin nang buo ang mga lupain.{DB10/fp|fg}
[10]maigayaNaigaya ako ni Inay ng damit sa artista.{DB20/fp|fg|ft}
[11]maigupịt Maaari mo bang maigupi sa (ng) tela ang gunting mo? {DB11/fm|fg|ft}
{DB20/fm|fg|ft}
[12]maihainNaihain ni Ate ang pritong manok.{DB10/ft|fg}
[13]maihandạ Naihanda ng Tatay ang gagamitin para sa pista. {DB10/ft|fg}
[14]maihirạm Naihiram ng Nanay si Ate ng sapatos.{DB20/fp|fg|ft}
[15]mailakad Kailangan ko ng saklay upang mailakad ko ang aking nabaliang paa. {DB10/fm|fg}
[16]mailipạd Nailipad ko nang mataas ang saranggola.{DB10/ft|fg}
[17]iakyạt - naiakyạt {6-6.1.1 4.}

{7K-341}   Pandiwang tahasang may unlaping maka-

May pagkakabago ng kakayahan halos lahat ng pandiwang tahasang na maka-, makapag- at makapang-; mga kataliwasan ang pandiwang [5 24].

 
[1]makaakitNakaaakit sa mga bata ang magagandang kulay. {DT01/fg|fp}
[2]makapag-aral Gusto kong makapag-aral sa kolehiyo.{DT01/fg|fn}
[3]Gusto kong makapag-aral ng Filipino. {D20/f0|fg|ft
//DT10}
[4]makabasa Nakakabasa nang mabilis si Bunso.{DT00/fg}
[5]makabasag Dahan-dahan ka't baka ka makabasag.{DT00/fg}
[6]makapagbayad Nakakapagbayad na ako ng utang.{DT10/fg|ft}
[7]makabilị Nakabili ako ng lupa at bahay.{DT10/fg|ft}
[8]makapagbilịHindi ako nakapagbili ng lupa.{DT10/fg|ft}
[9]makapandaya Nakapandaya siya sa negosyo.{DT00/fg}
[10]makagawạ Nakakagawa ako ng pinaghirapan.{DT10/fg|ft}
[11]makapag-isạ Nakakapag-isa ako sa bahay.{DT00/fg}
[12]makakainHindi ako nakakakain nang madami.{DT00/fg}
[13]makapaglingkọd Nakapaglingkod ang lolo sa bayan.{DT01/fg|fp}
[14]makalugọd Nakalulugod sa kanya ang pagsasayaw.{DT01/fp|fp}
[15]makapuntạ Nakapunta na ako sa Borakay.{DT01/fg|fn}
[16]makapagsama Nakapagsama ako ng kaibigan sa bahay.{DT10/fg|ft}
[17]makasiraAng alak ang nakasira sa kanya.{DT01/fg|ft}
[18]makasulatNakasulat ako ng nobela.{DT10/fg|ft}
[19]makapagsulat Nakapagsulat ako ng nobela.{DT10/fg|ft}
[20]makatalọn Nakatalon ang daga sa bintana.{DT01/fg|fn}
[21]makapananghali Makapananghali ka sa amin.{DT00/fg}
[22]makapagtindạ Nakapagtinda ako ng baboy.{DT10/fg|ft}
[23]makatulogNakatulog kagabi ang maysakit.{DT00/fg}
[24]makapag-usapDi man kami nakapag-uusap alam kong masaya din siya. {W Material Girl 3.9} {DT00/fg}

{7K-3511}   Kabuuran ng pandiwang may panlaping dinidiinang ma-, mapa- at ma--an

ma-
DT		ma-
DB		 mapa-
DT		mapa-
DB		 ma--an
alaala maalaala
balita mabalita mabalitaan
buti mapabutimapabuti
dinịg marinịg
gulatmagulat
huli mahuli
iyạk maiyạkmapaiyạk
kita [makita]makitaan
patạy mapatạy
putọk  maputukạn
sabạy masabạymapasabạy
tali matalimapatali
tapon mataponmapatapon

{7K-3512}   Pandiwang ma- na walang pagkakabago ng pagkakataon

 
[1]mapag-isạ Bayaan muna ninyo siyang mapag-isa. {7-3.5.1}{DB00/ft?DT00/fy}
[2]mapagkilala {7-3.5.1} {?}
[3]makita Pumunta ako sa palengke upang makita ang kaibigan doon. {7-3.5.1}{DB10/ft|fg}
[4]makakita Hindị nakakakita ang mga bulag. {7-3.5.2}{DT00/fg}
[5]mapagkita {7-3.5.1} {?}
[6]mapasabạy Napasabay ako sa mga matatangkad. {7-3.5.1}{DT01/fg|fn}
[7]mapasama Napasama ako sa ibang grupo. {7-3.5.1}{DT01/fg|fn}
[8]makausap
|ma+kausap|		 Puwede ko bang makausap si A.? {7-3.5.1}{DB10/ft|fg}
[9](naritọ) Narito ako dahil dito raw matatagpuan ang kayamanang nasa dulong arko ng bahaghar. {W Samadhi 4.2} {7-1.1} {DT00/fg}

{7K-3513}   Mga pangungusap na halimbawa sa pandiwang may panlaping dinidiinang ma-, mapa- at ma--an

 
[1]maalaala Naalaala ko ang kaarawan mo.{DB10/ft|fg}
[2]maawit Naawit ng ibon ang bagong kanta.{DB10/ft|fg}
[3]mabalita Nabalita ko ang pagkamatay.{DB10/ft|fg}
[4]mabalitaan Nabalitaan ko ang pagkamatay.{DB10/ft|fg}
[5]mabasa Nabasa ko ang sulat mo.{DB10/ft|fg}
[6]mabasag Nabasag ko ang baso ni Ate.{DB10/ft|fg}
[7]mabilị Nabili ko ang maling sukat ng sapatos.{DB10/ft|fg}
[8]mapabuti Napabuti ang pagpunta ko sa simbahan.{DB00/ft?DT00/fy}
[9]madapạ Naparapa siya sa dilim.{DB00/ft?DT00/fg}
[10]marinịg Narinig ko ang lihim.{DB10/ft|fg}
[11]mapadulạs Napadulas ako nang habulin ko ang kuneho.{DB00/ft?DT00/fg}
[12]magulat Nagulat ako sa balita.{DB01/ft|fs?DT01/fy|fs}
[13]magustuhạn Alam kong hindi nagugustuhan ng aking ina ang mga ginagawa ko. {W Material Girl 3.6} {DB10/ft|fg}
[14]mahuli Baka ka mahuli ng pulis.{DB10/ft|fg}
[15]mahulog Nahulog sa sahig ang lapis ko.{DB00/ft?DT00/fg}
[16]maiyạk Naiyak ako sa pagkawala ng ibon.{DB00/ft?DT00|fg}
[17]mapaiyạk Napaiyak ako sa pagkawala ng ibon.{DB00/ft?DT00|fg}
[18]makain Nakain ko ang pagkain ni Tatay.{DB10/ft|fg}
[19]makita Walang pagkakabago ng pagkakataon. {7K-3512 [3]}
[20]makitaan Nakitaan ko ang babae sa banyo.{DB10/ft|fg}
[21]mapatạy Napatay ko ang kandila.{DB10/ft|fg}
[22]maputukạn Naputukan ng dinamita ang bahay.{DB10/ft|fg}
[23]masabạy [a] Nasabay ang pagdating ni Lora at ang pag-alis ni Nori. [b] Nasabay sa pagdating ni Lora ang pag-alis ni Nori.{DT00/fy}
[24]mapasabạy [a] Napasabay ang pagdating ni Lora at ang pag-alis ni Nori. [b] Napasabay sa pagdati&ng ni Lora ang pag-alis ni Nori. {DT00/fy}
[25]Walang pagkakabago ng pagkakataon. {7K-3512 [6]}
[26]mapasama Walang pagkakabago ng pagkakataon. {7K-3512 [7]}
[27]masulat Nasulat ko sa papel ang numero niya.{DB10/ft|fg}
[28]masunog Nasunog ko ang libro mo.{DB10/ft|fg}
[29]matali Natali ni Gina ang sintas.{DB10/ft|fg}
[30]mapatali Napatali ni Gina ang sintas.{DB10/ft|fg}
[31]matapon Natapon ni Rayan ang tubig sa lamesa.{DB10/ft|fg}
[32]mapatapon Napatapon ni Rayan ang tubig sa lamesa.{DB10/ft|fg}
[33]matawag Natawag na ang pangalan mo.{DB00/ft}
[34]makausap
|ma+kausap|		 Walang pagkakabago ng pagkakataon. {7K-3512 [8]}

{7K-3521}   Pandiwang tahasang may unlaping maka-

 
[1] makabalita Matagal na kaming hindi nakakabalita sa kanya. {DT01/fg|ft}
[2]Nakabalita ako ng libreng gamot. {DT10/fg|ft}
[3]makabasa Nakabasa ako ng kuwentong kababalaghan.{DT10/fg|ft}
[4]makabilị Nakabili ako ng murang ginto.{DT10/fg|ft}
[5]makadinịg Nakarinig ako ng putukan kagabi.{DT10/fg|ft}
[6]makakain Nakakain ako ng maanghang.{DT10/fg|ft}
[7]makakita (1) Nakakita ako ng duwende.{DT10/fg|ft}
[8]makakita (2) Pagkakabago ng kakayahan, hindi ng pagkakataon. {7K-3512 [4]}
[9]makakuha Nakakuha ako ng buko.{DT10/fg|ft}
[10]makasira Nakasira ako ng upuan.{DT10/fg|ft}

{7K-361 Θ}   Pagbuo ng pandiwang tahasang may panlaping ma--an na di-dinidiinan

(1) May pang-uring na ma- sa angkang-salita ang isang pulutong ng pandiwaring tahasag ma--an. Ang pandiwang ito ay maaaring ipalagay na pandiwang payak na -an na hinango sa pang-uri [1]; kung kaya mayroon itong pagbuo ng |(ma+..)+an)|. Kung gustong ipalagay na balintiyak ang pandiwang ito ay tagaganap (katungkulang ng sanhi) ang pandakong sa tanọng na gumagawa ng tanging lagay sa tinitiis na may-ari ng lagay na itong akọ (tagatiis) (tingnan din sa pandiwang ka--an Verben {7-7.2 [1]}). Kung ipinagpapalagay ang pagsanib sa tahasan at balintiyak ay nagiging pandiwang tahasan ang mahirapan na may akọ bilang tagatiis ng lagay at may pandakong makasanhi [2]. Hindi maaari ang paliwanag na ito kung walang pang-uring ma- sa angkang-salita.

 
[1]Nahirapan ako sa binigay na tanong. (Tanong ang sanhi ng hirap ko.){DB01/ft|fs}
[2]Nahirapan ako sa binigay na tanong. {DT10/fy|fs}

(2) Karaniwang walang pangngalan o pang-uri na may naiisang panlaping -an ang ang angkang- salita na bumubuo ng pandiwang tahasang ma--an. Kung kaya, hindi maaaring ipalagay na di-tumpak ang pandiwang ma--an na ito; hindi |ma+(..+an)| ang pagbuong pampalaanyuan nito.

{7K-362}   Pandiwang tahasang may unlaping di-dinidiinan na ma--an

 
[1]madaliạn Nadalian ako sa ipinapagawa ng inay.{DT01/fy|fs}
[2]mahirapan Nahirapan ako sa ibinigay na tanong.{DT01/fy|fs}
[3]masiyahạn Nasisiyahan ka na ba ngayon?{DT00/fs}
[4]Nasiyahan siya sa trabaho mo.{DT01/fy|fs}
[5]matigilan Natigilan siya nang sabihin sa kanya na hulog siya sa iksamen.{DT00/fy}
[6]mawalạn Nawalan siya ng aklat niya. {DT10/fy?fg|ft}

Wikang Filipino ni Armin Möller   http://www.germanlipa.de/wika/ug_V_11K.htm   22 Disyembre 2011 B-678-1 *Susi

Palaugnayan ng Wikang Filipino - Wakas ng 7K Pangabit sa Mga Pandiwa (Talaksan 7K/11)

6/01 6/02 6/03 6/04 6/05 6/06 6/07 6/08 7/09 7/10 7/11 7/12 7/13 7/14
6K/01 6K/02 6K/03 6K/04 6K/05 6K/06 6K/07 6K/08 7K/09 7K/10 7K/12 7K/13 7K/14
Simula ng talaksan   Palaugnayan   Pahinang pamagat na Filipino   Fisyntag