6 Mga Pandiwa at mga Pariralang Pandiwa
(Talaksan 6/08)

6-7 Mga pariralang pandiwa

May pandiwa bilang salitang pang-ubod ang pariralang pandiwa (susi {P-D}) {6K-701 }; pariralang pangnilalaman ang mga ito. Maaaring nagagamit na panaguri o paniyak ang pariralang pandiwa [1] {2-4.4} {2-4.5}. Kung gayon mayroon itong kabisaang pang-ubod sa pangungusap {2-4.3}. Dalawang pandiwang kaugnay sa isang pangungusap ang tinatawag naming pandiwang nakakabit {6-7.2}. May pinaikling mga sugnay na makaangkop (wala itong paniyak) na katulad ng pariralang pandiwa [2] {13-5.3}.

 
[1]Kinain ni Gina ang mangga. {P-P=P-D}
[2]Matamis ang manggang kinain ni Gina. {S-L/P0(P-P=P-D)}

6-7.1 Kawani ng at panuring sa pandiwa

(1) Bumubuo ang pandiwang may kabisaang pang-ubod ng pariralang pandiwa. May kawani ang pandiwa:

Malimit na binubuo ang panggitaga kung panghalip ang kawani {11-6}.

(2) Bukod sa kawani, maaaring ituring sa panuring ang pandiwa. Karaniwang panlapag na may pang-abay (o pang-uring nagagamit na pang-abay) ang panuring [1]. {10-3.2}. Maaari ding ituring sa salitang pambukod ang pandiwa [2].

 
[1] Ngunit isang hapon ay biglang dumating ang apat. {W Daluyong 15.41}
[2]Dumating na nga sa sukdulan ang aking pagtitiis {W Daluyong 15.21}
[3]... Marunong tumugtog ng piyano at mahusay umawit. {W Pag-ibig ng Rizal 3.6}{6-6.2.4 (3)}
Higit na maitim ang limbag = Panuring. May salungguhit = Pandiwa.

6-7.2 Mga pandiwang nakakabit

(1) Maaaring dalawang pandiwa sa isang pangungusap. Nakakabit ang dalawang 'pandiwang nakakabit', isinasailalim sa unang pandiwa ang pangalawa. Halos palagi sa harap ng 'pandiwang pang-ibaba' (susi {P-D/B}, {6K-721}) ang 'pandiwang pang-itaas' [1c 2-5]. Malimit na nasa pawatas ang pandiwang pang-ibaba, lalo na kung dapat ihudyat ang pagsailalim [1c 2 3]. Samantalang kung maliwanag ang pagsailalim ginagamit ang anyong panahunan [4 5]. May mga pandiwang na karaniwang iniuugnay sa pangalawang pandiwa {6K-721}.

 
[1][a] Halos apat na siglo nang sinisikap ang pagtatangka.
[b] Sininop ang bokabularyo ng ating wika.
 [c] Halos apat na siglo nang sinisikap sinupin ang bokabularyo ng ating wika. {5K-351 Σ}
[2]... sinimulang baguhin ng mga paring misyonero ang larawan at kahulugan ng mga ito [kalangitan]. {W Ambrosio 2006 1.2}
[3]... hindi mapababayaang lumuha siya dahil sa akin. {W Uhaw 3.20}
[4]Sa hagdana'y nakita niyang bumababa si Isha. {W Nanyang 13.22}
[5]Hinayaan nila na natutulog si Busilak sa kama. {6K-753 Σ}
Higit na maitim ang limbag = Pandiwang pang-ibaba. May salungguhit = Pandiwang pang-itaas.

(2) May kabisaang pang-ubod sa pangungusap ang dalawang pandiwang nakakabit. Kung binubuo ang pangungusap na tambalan ay may bawat sugnay ang mga kawani ng "kanya-kanyang" pandiwa, dahil dito palaging maaari ang yaring ito. Tinatalakay ang sugnay na may pandiwang nakakabit sa {13-5.5}. Inihahalintulad namin ang pandiwang nakakabit at pang-abay na pangmarahil sa {13-5.5.3 Θ}.

(3) Sa tambalang pangungusap, panaguri ng sugnay na pang-itaas ang pandiwang pang-itaas. Nasa halip ng isang kawani ng pandiwang pang-itaas ang sugnay na pang-ibaba. Karaniwang ito ang paniyak [1c 2-5]. May pansariling paniyak ang sugnay na pang-ibaba (sa [1a 1b] bagay sa sinupin ang paniyak na ang bokabularyo, hindi magkabagay ang sinikap ang bokabularyo).

(4) Kung nakabagay sa pandiwang pang-ibaba ang kayarian ng kawani ng pandiwang pang-itaas ay maaaring bumuo ng pangungusap na payak na may pandiwang nakakabit. Kawani (o panuring) ng pandiwang pang-itaas ang pariralang pandiwang pang-ibaba.

 
[6][a] Hindi maiwasan sa gunita ni Oden ang mga tanawin.
[b] Sumalimbay ang mga tanawin.
 [c] Hindi maiwasang sumalimbay sa gunita ni Oden ang mga tanawin ng gamasan. {W Anak ng Lupa 2.5}
[7][a] Hindi pa rin nakalilimot ng pagpapasalamat si Regine.
[b] Nagpapasalamat si Regine sa Diyos.
 [c] Hindi pa rin nakalilimot magpasalamat si Regine sa Diyos. {W Regine 3.3}

(5) May pang-angkop sa pagitan ng pandiwang nakakabit. Bumubuo ang pandiwang pang-ibaba ng sugnay na makaangkop o pariralang panlapag. Bahagyang may bisa ang tuntuning na maaaring kaltasin ang pang-angkop {5-2.2 (1)}. Palaging ginagamit ang anyong -ng ng pang-angkop [2-6]. Maaaring gamitin ang anyong na, ngunit kaltasin kung tabi-tabi nang kagyat ang dalawang pandiwang nakakabit [1 7].


6-7.3 Θ Pariralang pandiwa

Sa Patakaran itinatampok ang pariralang pandiwa nang ganito.

 Paggamit ng pariralang pandiwang
may kabisaang pang-ubod
Mga bahagi ng pariralang pandiwa
(sa tabi ng pandiwa)

[1]Panaguri {2-4.4}Walang kawani
[2]Panaguri {2-4.4}Pantuwid (kawani) {6-2.1.1}
[3]Panaguri {2-4.4}Pandako (kawani) {6-2.1.2}
[4]Panaguri {2-4.4}Panlapag (kawani) {6-2.1.3}
[5]Panaguri {2-4.4}Panlapag (pandiwang nakakabit) {6-7.2}
[6]Paniyak {2-4.5}Walang kawani
[7]Paniyak {2-4.5}Pantuwid (kawani) {6-2.1.1}
[8]Paniyak {2-4.5}Pandako (kawani) {6-2.1.2}
[9]Paniyak {2-4.5} Panlapag (kawani) {6-2.1.3}
[10]Panaguri, paniyakPanlapag (pariralang pang-abay) {10-3.2}
[11]Panaguri, paniyakPanlapag (pang-abay na pangmarahil) {10-4.1}

 Paggamit ng pariralang pandiwang
walang kabisaang pang-ubod

Mga bahagi ng pariralang pandiwa

[12]Paniyak Pandiwa (pawatas) {6K-754 Σ}
[13]Pandiwang pang-ibaba Pandiwa (pawatas){6-7.2}
[14]Pandiwaring makaturing Pandiwa (anyong pamanahon){6-6.4.1}
[15]Pandiwaring makaabay Pandiwa (anyong pamanahon){6-6.4.2}
[16]Pandiwaring makangalan (paniyak)Pandiwa (anyong pamanahon){6-6.4.3}
[17]Pandiwaring makangalan (pantuwid)Pandiwa (anyong pamanahon){6-6.4.3}
[18]Pandiwaring makangalan (pandako)Pandiwa (anyong pamanahon){6-6.4.3}
[19]Pandiwaring makangalan
(pariralang pangkaroon)
Pandiwa{4-4.3}

 Iba pang panuring sa pandiwa  

[20]  Panlapag (pang-abay) {10-3.2}

Wikang Filipino ni Armin Möller   http://www.germanlipa.de/wika/ug_V_08.htm
11 Oktubre 2010 / 15 Setyembre 2016

Palaugnayan ng Wikang Filipino - Wakas ng 6 Mga Pandiwa (Talaksan 6/08)

6/01 6/02 6/03 6/04 6/05 6/06 6/07 7/09 7/10 7/11 7/12 7/13 7/14
6K/01 6K/02 6K/03 6K/04 6K/05 6K/06 6K/07 6K/08 7K/09 7K/10 7K/11 7K/12 7K/13 7K/14
Simula ng talaksan   Palaugnayan   Fisyntag