6K Pangabit sa Mga Pandiwa
(Talaksan 6K/07)


{6K-641} Paggamit ng anyong pamanahon bilang pandiwari

 
[1]Palaging binibili niya ang maliit na isda. {DB10/K}
[2]Palaging maliit na isda ang binibili niya. {DB10/K}
[3]Nakita ko ang isdang binili niya. {U/DB/D ? C-L)}
[4]Kasi puro mamahaling gamit ang kanyang binibili. {W Simo 3.1} {N/DB/K)}
[5]Kasi puro mamahaling gamit ang kanyang binibili. {W Simo 3.1} {U/DB/D.TL}

{6K-6411 Σ} Pagsusuri ng pangungusap: Pandiwaring makaturing na may pandako

Ito ang lansangang aming pinanggalingan.
itoang lansangang aming pinanggalingan 
{P-P=P-N(HP)} {P-T=P-N}
lansangang pinanggalingan namin
 {P-N(N.TL P-U}
pinanggalingan namin
{P-U(U/DB/D TW.HT}
aming pinanggalingan
{P-N?(TK.HT.TL N/DB/D)}
itoanglansangangamingpinanggalingan
HP/1TTN.TLTK.HT.TL U/DB/D || N/DB/D
May pang-angkop ang pangngalang lansangan. Dahil dito, hindi maaari pangngalan (o pandiwaring makangalan) ang pinanggalingan; makaturing ito sa lansangan.
Sa yaring pinanggalingan namin halatang kumikilos ang pandiwari nang parang pangngalan. Dahil dito, maaaring humalili ang pantuwid na inihuhuli sa pandakong iniuunang aming {6K-731 [3]}.

{6K-6431 } Pandiwaring makangalan at "pagiging ngalan ng paniyak"

Dapat ihiwalay ang pagtalakay namin ng pandiwaring makangalan sa "pagiging ngalan ng paniyak" ng ibang may-akda {2K-105 (2 3)}. Nagsasaad nang pantangi ang pagtalakay namin ng pandiwari (hindi lahat ng bahagi ng panalita) na ginagamit sa iba't ibang yaring pampalaugnayan (hindi sa paniyak lamang).

{6K-6432 Σ} Pagsusuri ng pangungusap: Pandiwaring makangalan

[1] Nabasa ang pinag-apuyan namin.
nabasaang pinag-apuyan namin
{P-P}{P-T}
nabasaangpinag-apuyannamin
DT00/DTTN/DB/DTW.HT

Pinili namin ang halimbawang ito, dahil may kahambing na pangungusap kay { Lopez 1937 p.66}. Sinuri niya ang pinag-apuyạn bilang NAcL = pandiwang -an. Alinsunod dito, pagsusuring [2].

[2] Ang pinag-apuyan natin ay nabasa.
ang pinag-apuyan naminay nabasa
{P-T} {P-P}
angpinag-apuyannaminaynabasa
TTDB10/D/pag--anTW.HT/1DBTP DT00/D

Minamabuti namin ang pagsusuring [1]. Pansemantikang mas makabuluhan ito dahil nagịng mabasạ hindi ang pagpapatuloy ng apuyịn, ngunit ang bunga nito (apuyan). Hindi mahalaga kung pinag-apuyạn ang paniyak na tinatanda sa ang. Maaaring palitan ang panaguri at paniyak [3].

 
[3][a] Nabasa ba ang pagkain natin? [b] Hindi, pinag-apuyan natin lang ang nabasa.

{6K-651} Katawagang pangngaldiwa

Ginagamit namin ang daglat na pangngaldiwa na galing sa pangngalan at pandiwa (katulad ng pandiwari na galing sa pandiwa at pang-uri). Iba pang katawagan nito ang pangngalang-diwa at pangngalang makadiwa; hindi magaling ang katawagang pandiwangalan o pandiwang makangalan dahil mas malapit sa pangngalan kaysa sa pandiwa ang uri ng salitang ito.

May tanging pangngaldiwang panganap {6-6.5.1} at pangaldiwang pang-ulit {6-6.5.2}. Dahil dito maaaring tawaging pangngaldiwang karaniwan ang pangngaldiwa sa pangkat {6-6.5}.

Mga ibang katawagan: Verbal noun { LJE}, { VCS}.
Nomen agendi { Lopez 1937 p. 31}.
Abstract of action { Bloomfield 1917 226ff}, Aktionsabstrakta { Himmelmann 1987 p. 96}.

{7A-652}   Mga kumpol-panlaping tahasan na walang pangngaldiwa

Hindi namin nakita ang pangngaldiwa mula sa sumusunod na kumpol-panlapi:

{7A-6521} Iba pang halimbawa ng pangungusap sa pangngaldiwang pang-ulit

Ang mga halimbawa ay galing kay Domingo L. Diaz Mabisang Wika, Aralin 13, { Liwayway 15 Mayo 2006, p.45}

 
[1]bumilịNaubos ang pera ni Doray sa kabibili ng mga paninda.
[2]humampạsKuminis ang mga bato sa kahahampas ng alon.
[3]uminọm Nagkasakit siya sa kaiinom ng alak.
[4]umiyạkNamumugto ang kanyang mga mata sa kaiiyak.
[5]lumangọyGininaw si Andres sa kalalangoy.
[6]sumamaMarami siyang natutuhan sa kasasama sa barkada.
[7]sumayạwPinapawisan sila sa kasasayaw.
[8]sumigạwNamaos ang boses ng titser sa kasisigaw.
[9]tumuksọUmiyak si Hilda sa katutukso ng mga kalaro.
[10]umulạnUmapaw ang ilog sa kauulan.
[11]umutangNayamot ako sa kanyang kauutang.
[12]magbasạLumabo ang mga mata niya sa kababasa.
[13]magdasạlNatupad ang pangarap ng dalaga sa kadadasal.
[14]magdilịgNamunga ang mangga sa kadidilig namin.
[15]magsalitạ Natandaan ko ang kasasalita niya.
[16]magsuklạyLuminis ang buhok ni Rosa sa kasusuklay.
[17]mangakoNagsasawa na ang bayan sa kapapangako ng mga pulitiko.
[18]manaloYumaman si Tony sa kapapanalo sa Casino.
[19]maligoSinipon ang mga bata sa kaliligo sa ulan.
[20]matulog Tumaba si Benny sa katutulog.

{6K-661 }   Katatapos ng pandiwa lampas sa pandiwang -um-

(1) Kina { Santiago Bal 2003, p. 186} tinatalakay ang katatapos ng pandiwang may unlaping ma-, maka-, mag- und magpa-. Maaaring hanguin ilan sa mga halimbawa sa pandiwang -um-.

 
[1]sumulat Kasusulat.
[2]lumibot Kalilibot.
[3]umamin Kaaamin.

Iba pang anyong makadiwang sinipi doon ang nabibilang namin sa pangngaldiwang pang-ulit {6-6.5.2}. Hindi maaaring gamitin ang anyong ito bilang katatapos (alinsunod sa katuturan namin) [4-6].

 
[4]maglakbạy Kalalakbay ko lang sa Cebu.
[5]mag-impọkKaiimpok na lang ng pera.
[6]magpatalạ Kapapatala ko lang sa eskuwelahan.

(2) Walang anyong katatapos ang pandiwang tahasang ma- at mag- ng damdamin (halimbawa: matuwạ - katutuwa, magsayạ - kasasaya, magyabạng - kayayabang, mainịs - kaiinis { Aganan 1999 p. 59}).


Wikang Filipino ni Armin Möller   http://www.germanlipa.de/wika/ug_V_07K.htm   27 Oktubre 2011 B-678-1 *Susi

Palaugnayan ng Wikang Filipino - Wakas ng 6K Pangabit sa Mga Pandiwa (Talaksan 6K/07)

6/01 6/02 6/03 6/04 6/05 6/06 6/07 6/08 7/09 7/10 7/11 7/12 7/13 7/14
6K/01 6K/02 6K/03 6K/04 6K/05 6K/06 6K/08 7K/09 7K/10 7K/11 7K/12 7K/13 7K/14
Simula ng talaksan   Palaugnayan   Fisyntag