6K/04 Mga Pangabit sa Mga Pandiwa
(Talaksan 6K/04)

{6K-401}   Palaugnayan ng pandiwang may hulaping -an


{6K-402}   Pandiwang may unlaping maging-

Hindi tumpak na unlaping makadiwa ang maging-, magin-, magim-, ngunit itinambal ang pandiwa sa pandiwang magịng (Halimbawa: magindapat).


{6K-403}   Pandiwang may unlaping maka-

Halatang hindi panlaping makadiwa ang unlaping maka-; ma- ang panlaping makadiwa at hinango ang pandiwa sa pangngalan o pang-uring may unlaping ka- [1-6]. Bukod dito may pandiwang may panlaping maka-, ma--in na katulad nito [7 8].

 
 PanlapiPandiwa Pangngalan, pang-uri

[1]ma- makagalitan kagalitan{DB10/ft|fg}
Baka makagalitan ka ng iyong ina sa pag-uwi mo nang gabi.
[2]makatuwaạn - katuwaạn; makasangkapan - kasangkapan; makasanayan - kasanayan
[3]makasund kasund{DT10/fg|ft}
[4]makatulad katulad{DT10/fg|ft}
[5]makalar kalar{..}
[6]makausap {7K-3512} kausap{DB10/ft|fg}
[7]makatagp katagp{DT10/fg|ft}
   Maliban sa mga sirang tulay ay hindi ako nakatagpo ng sagwil sa daan. {W Nanyang 3.12}
[8]ma- makatabị katabị{..}
[9]-in mabutihin mabuti{DB10/ft|fg}
Minabuti namin ang balak ni Juan. (Pinapalitaw ng anyong pamanahong minabuti na hindi panlaping makadiwa ang ma-.)

 

{6K-421}   Katuturan ng homomorfem at alomorfem

Homomorfem (tulanyo ?) {N} :: Kabigkas na morfem, ngunit iba ang tungkulin, kahulugan, pamuhatan at kung minsa'y iba rin ang baybay ('homomorph' sa Ingles).
Panghomomorfem {U}.
Kahomomorfeman {N} :: Pag-iral ng mga homomorfem
Alomorfem (ibanyo ?) {N} :: Iba-ibang morfem na may magkatulad na tungkulin at kahulugan ('alomorfem' sa Bahasa Indonesia, 'allomorph' sa Ingles).
Pang-alomorfem {U}.
Kaalomorfeman {N} :: Pag-iral ng mga alamorfem.


{6K-4221 }   Pangngaldiwa bilang kasapi ng paradigma ng banghay

(1) Sa aming paglalahad, pagbabatay na Lb ng pandiwang tahasan. Malapit dito ang katawagang 'abstract of action' ni { Bloomfield 1917} § 348ff. Ipinapaugnay sa iba't ibang uri ng pandiwang tahasan ang uri ng pangngaldiwa (mula sa -um- - pag- sa § 348 hanggang sa magka- - pagkaka- sa § 410).

(2) Pangkaraniwan, inilalahad ang tungkulin ng unlaping pag- nang magkasama para sa pagbuo ng pandiwa (paraang Lb) at sa pagbuo ng pangngaldiwa (paraang Lp); halatang dahil alomorfem ng mag- ang pag- sa dalawang kalagayan. Inilarawan ni { Lopez 1937 p. 31}:

'Word bases which form nomina agentis [pandiwang tahasan] and actionis [pandiwang balintiyak] ... give rise to expressions of nomina agendi [pangngaldiwa] by means of the prefix pag-, ...'

Wikang Filipino ni Armin Möller   http://www.germanlipa.de/wika/ug_V_04K.htm
09 Nobyembre 2010 / 24 Agosto 2013 *Ayos

Palaugnayan ng Wikang Filipino - Wakas ng 6K Pangabit sa Mga Pandiwa (Talaksan 6K/04)

6/01 6/02 6/03 6/04 7/05 6/06 6/07 7/08 7/09 7/10 8/11 7/12 7/13 7/14
6K/01 6K/02 6K/03 6K/05 6K/06 6K/07 6K/08 7K/09 7K/10 7K/11 7K/12 7K/13 7K/14
Simula ng talaksan   Palaugnayan   Fisyntag