6K Mga Pangabit sa Mga Pandiwa
(Talaksan 6K/02)
{6K-311 
} Pag-uuri sa fokus kina
Schachter at Otanes
Sa akdang {
Schachter 1972 pp. 283-330} inilalarawan nang puspusan
ang iba't ibang fokus. Gusto itong ihambing sa pag-uuri namin at ipaliwanag ang
kaibahan.
| Schachter at Otanes | Paglalahad namin | |||
| {../f0} | Walang fokus | |||
| Actor focus | AF | Katawagang pangkalahatan sa pandiwang tahasan | ||
| Actor focus | AF | {../fg} | Tagaganap | |
| Secondary actor focus | A2F | {../fg} | Tagagawa | |
| Actor permitting or causing the achtion | AF | {../fh} | Tagahimok | |
| Walang katawagang tangi | {../fa} | Tagaakala | ||
| Social verbs | AF | {../fr} | Resiprokal | |
| Intransitive verbs that are essentially non-actional in character | AF | {../fy} | Panlagay | |
| Goal focus | GF | Katawagang pangkalahatan sa pandiwang balintiyak | ||
| Object focus | OF | {../ft} | Tagatiis | |
| Referential focus | RfF | Uri ng fokus sa tagatiis ang 'Referential focus' kung saan pariralang pang-ukol (karaniwang may tungkol) ang tagatiis sa katumbas na pangungusap na tahasan. | ||
| Benefactive focus | BF | {../fp} | Tagatanggap | |
| Directional focus | DF | {../fn} | Lunan | |
| Locative focus | LF | {../fn} | Lunan | |
| Wala kaming pagbubukod sa dako at lugar. | ||||
| Causative focus | CF | {../fs} | Sanhi | |
| Walang katawagang tangi | {../fl} | Pagpalit | ||
| Instrumental focus | IF | {../fm} | Kagamitan | |
| Reservational focus | RF | Tanging yari ang 'reservational focus' kung hinango ang pandiwa sa pang-uring 'reservational' sa halip ng pang-uring 'instrumental'. | ||
| Measurement focus | MF | Walang pagbanggit na tangi. | ||
{6K-312} Katungkulan ng pantuwid at pandako
Pinapanggalingan ng katuturan ng katungkulan ng parirala ang fokus ng pandiwa. Dahil dito, may katangiang katungkulan lamang ang mga pantuwid at pandakong kaugnay sa pandiwa. Walang katungkulan ang mga pantuwid paari na kaugnay sa pariralang pangngalan {8-8.1}. Parehas ang gawi ng pariralang pandakong makaturing {8-8.2} at malaya sa pangungusap {4-5.1}.
{6K-3221} Tagagawa at tagahimok
(1) Sa mga pandiwa ng paghimok, inihihiwalay namin ang tagagawa (taong gumagawa ng kilos) at tagahimok (taong humihimok ng kilos, ngunit wala siyang gawa). Pagkakabago ng pandiwa sa pamamagitan ng paglalapi ang paghimok sa wikang Filipino. Sa tabi ng tagahimok ay maaaring may isa pang kawani ang pandiwang ito para sa tagagawa. Sa gayon, may bisa ito sa pagbubuo ng pangungusap, sapagkat maaaring ikabit sa pandiwa ang isa pang parirala (karaniwang pandako). Palagi naming iniuugnay ang katawagang tagahimok at tagagawa sa saligang kahulugan ng ugat ng pandiwa. Ibig ilarawan ang halimbawang [1-3]. Sa pangungusap na [4], walang pagkakabago ng paghimok ang pandiwa; sa halip nito, pag-uutos ang pansemantikang kahulugan ng ugat utos ng pandiwang utusan. Dahil dito, sa pananaw na pampalaugnayan mayroon itong tagaganap lamang (ginaganap niya ang pag-uutos) at walang tagahimok. Magkatulad ang gawi ng mga pandiwa ng pagtanggap; tinatalakay na tagaganap ang taong tumatanggap [5], pagkat siya ang gumaganap ng kilos na inilalarawan sa ugat ng pandiwa.
| |||||||||||||
(2) Pinapangalanang 'indirect-action verbs'
ni { Schachter 1972 p. 321 ff.} ang pandiwa ng paghimok,
katawagang 'actor' ang ginagamit
para sa tagahimok at 'secondary actor' para sa
tagagawa.
(3) Kay { Ramos 1985 p.267},
katawagang 'causative actor (initiator, causer)' ang ginagamit
para sa tagahimok at 'non-causative actor (agent)' para sa
tagagawa.
{6K-3231} Panlagay, pagbabago ng panlagay at kilos katulad ng panlagay
May pagsanib ang mga pandiwang naglalarawan ng panlagay na "tumbak", pagbabago ng panlagay at kilos "katulad ng paglagay":
| |||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
| Wikang Filipino ni
Armin Möller
http://www.germanlipa.de/wika/ug_V_02K.htm
10 Oktubre 2010 B-678-1 *Susi |