6 Mga Pandiwa at mga Pariralang Pandiwa
(Talaksan 6/02)

6-3 Fokus ng pandiwa at katungkulan ng kawani

6-3.1 Fokus at katungkulan

(1) Sa pangungusap na may pandiwa bilang panaguri, alinsunod sa pagpili ng pandiwa ang pansemantikang tungkulin ng paniyak. Sapagkat may tanging fokus sa pangungusap ang paniyak, tinatawag na fokus ng pandiwa {*} ang tungkuling ito [1]. May pagkakaugnay sa pampalaugnayang kayarian ng kawani ang pansemantikang katawagan ng fokus. Pag paniyak ng pangungusap ang pariralang pandiwa {2-2.3}, maaari ding gamitin ang katawagang fokus ng pandiwa para sa pariralang pangngalan (ito ang panaguri), kahit hindi na ito ang paniyak na may katiyakan [2].

{*}   May tunog at titik na [ f ] <f> ang makabagong wikang Filipino. Dahil dito, ginagamit namin ito sa fokus (salitang hiram na galing sa wikang Latino).

 
[1]Hinahanap niya ang pera.
[2]Pera ang hinahanap niya.

Ito ang iba't ibang uri ng fokus {6K-311 }:

(1a) Fokus (paniyak)Palaugnayan

{../f0}Walang fokus{D} {DB} Pandiwang walang fokus{6-3.4.1}
{../fg}Tagaganap{DT} Pandiwang tahasan{6-3.4.2}
Tagagawa{DB}Pandiwang balintiyak {6-3.2 **} {6-3.4.2}
{../fh}Tagahimok{DT} Pandiwang tahasan{6-3.4.2}
{../fa}Tagaakala{DT} Pandiwang tahasan{6-3.4.2}
{../fr}Resiprokal{DT} Pandiwang tahasan{6-3.4.2}
{../fy}Panlagay{DT} Pandiwang tahasan (panlagay){6-3.4.3}
{../ft}Tagatiis{DB} Pandiwang balintiyak{6-3.4.4}
{../fp}Tagatanggap{DB} Pandiwang balintiyak{6-3.4.5}
{../fn}Lunan{DB} Pandiwang balintiyak{6-3.4.6}
{../fs}Sanhi{DB} Pandiwang balintiyak{6-3.4.7}
{../fl}Pagpalit{DB} Pandiwang balintiyak{6-3.4.8}
{../fm}Pagamitan{DB} Pandiwang balintiyak{6-3.4.9}
{*}   Tingnan sa {-}.

(2) Ayon sa katuturan ng fokus, nagsasaad ang fokus ng paniyak (o sa panaguri [2]). Maaari ding gamitin ang paraang ito upang ipaliwanag ang katungkulang pansemantika ng mga pariralang pantuwid at pandakong kawani ng pandiwa. Tinatawag namin itong pansemantikang 'katungkulan ng kawani' at ginagamit ang magkakaparehong susi. Ngunit dito ang titik na f ay daglat sa katungkulan ('function') sa halip ng fokus:

 
[3]Bigyanmoako ng bulaklak.
{DB20/fp}{P-W/fg} {P-W/ft}

Sa palasusian namin naiilarawan ang fokus at ang katungkulan para sa pandiwa (halimbawa {../ft|fg|fp}: paniyak | (mga) pantuwid | pandako ang pagkakasunud-sunod) {6-2.2}.

Ito ang iba't ibang uri ng katungkulan:

(2a) Katungkulan ng pantuwid Palaugnayan

{P-W/ft}Tagatiis{DT10} {DT11} Pandiwang tahasan{6-3.4.4}
{P-W/fg}Tagaganap{DB} Pandiwang balintiyak{6-3.4.2 (3)}
{DP} Katatapos{6-3.4.2 (3)}
Tagagawa{DB}Pandiwang balintiyak {6-3.4.2 (3)}
{P-W/fh}Tagahimok{DB} Pandiwang balintiyak{6-3.4.2 (5)}
{P-W/fa}Tagaakala{DB} Pandiwang balintiyak{6-3.4.2 (6)}
{P-W/fy}Lagay {DB} Pandiwang balintiyak{6-3.4.3}
{P-W/fn}Lunan {DT10}Pandiwang tahasan {6-3.4.6}
{P-W/fm}Kagamitan{DB} Pandiwang balintiyak{6-3.4.9}


(2b) Katungkulan ng pandako Palaugnayan

{P-K/fg}Tagagawa{DB} Pandiwang balintiyak{6-3.4.2 (3)}
{P-K/fp}Tagatanggap{DT01} {DT11} Pandiwang tahasan{6-3.4.5}
{DB11}Pandiwang balintiyak {6-3.4.5}
{P-K/fn}Lunan{DT01} {DT11} Pandiwang tahasan{6-3.4.6}
  {DB11} Pandiwang balintiyak{6-3.4.6}
{P-K/fs}Sanhi{DT01} Pandiwang tahasan{6-3.4.7}
{P-K/fl}Pagpalit{DT01} Pandiwang tahasan{6-3.4.8}

Upang magpagaan, tinatawag naming 'katungkulang A' (susi {..|fA} bilang daglat) ang kalahatan ng katungkulang palaging inilalarawan sa pamamagitan ng pandako (tagatanggap, lunan, sanhi at pagpalit); ginagamit din ang katawagang 'fokus na A' (nandito rin ang fokus sa kagamitan {6-3.4.9}).

(3) Pansemantika ang katuturan ng fokus at katungkulan. Dahil dito may kahirapan sa pagkakaayos ng iba't ibang uri. Karaniwang walang kahirapan sa paghihiwalay ng tagaganap at tagahimok {6K-3221}. Malimit, mahirap na maihiwalay ang fokus na panlagay o sa tagaganap ({6-3.3 [1 3]}. Maaaring maging kahirapan sa tagatiis, tagatanggap at lunan, pag isang pantuwid o pandako lamang ang kawani ng pandiwa (mga halimbawa umakyạt, tumulong). Karaniwang maliwanag na iugnay ang higit sa isang parirala (halimbawa magbigạy). Gayunman may di-maliwanag na kalagayan, tulad ng "lunan na tumatanggap" (halimbawa isalin) ang pagkakahiwalay sa tagatiis ng tagatanggap (halimbawa mainịs). Sa kalagayang ganito ay ginagamit namin ang tuntunin na tawagin itong tagatanggap pag tao at lunan o tagatiis pag hindi.

Ilang yaring may fokus na A at katungkulang A ang mahirap ayusin sa talaang nasa itaas. Dahil dito, pinalawak namin ang katawagang fokus at katungkulang lunan at ipinapasok ang katawagang lunan sa matalinghagang paglalarawan {6-3.4.6 (3)}.

(4) Karaniwang, sa loob ng angkang-salita ay maaaring bumuo ng pandiwa na may pantuwid o pandako sa halip ng dating paniyak. May pandiwang walang kakayahang ito. May pandiwang may pariralang pang-ukol [4|5] o pang-umpog [6a|7 8a|9] lamang bilang katumbas. Marahil hindi kawani ang katumbas na ito. Mayroon ding pandiwang walang ganitong katumbas sa angkang-salita [10]. Marahil na walang kabisaang pang-ubod ang pandiwa sa pangungusap gaya ng [6a 8a]; sa halip nito pandiwaring makangalan ang pandiwa (gaya ng [8a]) {6-6.4 (2)}. Kung ganito, maliwanag kung bakit hindi maaaring maging panaguri ang yaring ito [6b 8b].

 
[4][a] Pinag-awayan nila ang tungkol sa pera. [++] [b] Pinag-awayan nila ang pera. [0]
[5]Nag-away sila tungkol sa pera.
[6][a] Dalawang oras ang itatagal ng pulong. [b] Itatagal ng pulong ang dalawang oras. (Sa [6a], panaguri at hindi pang-umpog ang dalawang oras. Di-makabalarila ang paggamit ng itatagal bilang panaguri [6b], pati ng iniunlad sa [8b].Marahil pandiwari makangalan ang itatagal sa [6a] at ang inuunlad sa [8a].)
[7]Tatagal nang dalawang oras ang pulong.
[8][a] Malaki ang iniunlad ng lungsod. [b] Iniunlad ng lungsod ang malaki.
[9]Umunlad nang malaki ang lungsod.
[10]Bagalan mo ang lakad mo.

(5) Anyong makadiwa ang katatapos; dito maaari ring gamitin ang katawagang fokus at katungkulan {6-6.6}.


6-3.2 Mga katinigan: Balintiyak at tahasan

(1) Iniuuri sa katinigan {*} na balintiyak at tahasan ang pandiwa (katinigan = 'diathesis'). Tinatawag na tahasan ang pangungusap kung ang paniyak ng pangungusap ang tagaganap, tagahimok o tagaakala ng kilos. {**}. Tinatawag na balintiyak (di-tahasan) ang pangungusap kung ang paniyak ay hindi isa sa mga ito. Tinatalikdan namin ang pagpasok ng ikatlong katinigang 'statif' {6K-211 Θ}. Maaaring magawa ang pag-uuring ito lamang kung may paniyak ang pangungusap.

{*}   Ginagamit namin ang katawagan 'katinigan' (sa halip ng 'tinig') upang iwasang ipagkamali ito sa 'tinig' = tunog.
{**}   Ipinpalagay na "di-lubhang masikap" ang tagagawa kaysa tagahimok at tagaakala. Kung nasa fokus ang huli ay balintiyak ang pandiwa.

(2) Sa wikang Filipino, walang mahalagang pagkakaibang pampalaugnayan ng balintiyak sa tahasan. Kasingdali ang pangungusap na balintiyak at pati tahasan [1 2] (kasalungat ng wikang pang-Europa, doon mas mabigat ang balintiyak). Gayunman may kataliwasang kapansin-pansin: Kaugnay ang pangngaldiwa sa pandiwang tahasan, ngunit walang pagkakaugnay ang mga ito sa pandiwang balintiyak {6-4.2.2 Θ}.

 
[1]Kumain ng kanin ang bata.{DT10}
[2]Kinain ng bata ang kanin.{DB10}

(3) Inilalapi ang lahat na pandiwa. Wala ring mga pagkakaibang pampalaanyuan ng panlaping balintiyak sa panlaping tahasan. Gayunman, maayos na ibinubukod ang dalawang katinigan na ito. Nakamit itong maging pandiwang balintiyak o pandiwang tahasan ang lahat ng pandiwang may tanging panlapi (o kumpol-panlapi). Walang maliwanag na dahilang batay sa palatunugan o palaanyuan upang maaaring sabihing balintiyak ang isang pulutong ng panlapi (halimbawa -in) at tahasan ang iba (halimbawa -um-).

(4) Sa wikang Filipino, pansemantika lamang ang katinigan ng pandiwa at ang katawagang balintiyak at tahasan. Karaniwang minamabuti ang balintiyak {6K-212}. Malimit na dapat ang tanging katwiran upang gamitin ang tahasan:

 
[3]Kumain ka na ba?{DT00}
[4][a] Ano ang ginagawa ni Ana? [b] Nagluluto siya.
[5][a] Iniinom ko ang kape. [b] Iniinom ko ito. [c] Gusto kong inumin ang kahit ano. (Bilang paniyak, may katiyakan ang inumin. Dahil dito, hindi magiging paniyak ang kahit ano na walang katiyakan.){DB10}
[6][a] Umiinom ako ng kape. (Kahit anong kape.) [b] Gusto kong uminom ng kahit ano. {DT10}
[7]Sino ang uminom ng kape? (Kailangan ang pandiwang tahasan upang itanong ang tagaganap.){DT10}
[8]Nakita ko ang batang pinalo ng mama. {DB10}
[9]Nakita ko ang mamang pumalo ng bata. {DT10}

(5) Sa maraming pangungusap na balintiyak, paniyak ang tagatiis at pantuwid ang tagaganap (fokus {DB../ft|fg}); sa pangungusap na tahasan, paniyak na may fokus ang tagaganap at pantuwid ang tagatiis (fokus {DT../fg|ft}). Gayunman malimit sa mga kalagayang ito ay di-masikap ang tagaganap sa pangungusap na tahasan, ngunit mas masikap ang tagaganap kung pantuwid ito (hindi nasa fokus) sa pangungusap na balintiyak [10|11 12|13] { Nolasco 2006 p. 7}. Sa dalawang pares ng halimbawa, nagpapasikap ng kilos ang katiyakan ng paniyak na nasa fokus na ang libro at ang ilog (tagatiis at hindi tagaganap ang mga ito); nagiging mas masikap ito kaysa pangungusap na tahasan kung saan hindi nasa fokus ang mga pariralang ito (pantuwid na ng libro at malayang pandakong sa ilog).

 
[10]Nagbasa siya ng libro. (Kaunting pagbasa lang.){DT10}
[11]Binasa niya ang libro. (Buong libro.){DB10}
[12]Lumangoy siya sa ilog. (Kaunting paglangoy.){DT00}
[13]Nilangoy niya ang ilog. (Maraming paglangoy sa buong ilog.){DB10}

6-3.3 Pagsanib sa tahasan at balintiyak

(1) Sa wikang Filipino, walang pagkakaibang mahalaga ang pandiwang balintiyak at tahasan at ang banghay ng mga ito. Alinsunod sa paglalapi ng pandiwa ang pagbubukod ng katinigan. Kung isang panlapi ang gumagamit sa pandiwang balintiyak at pati tahasan ay sakop ng pagsanib ang maaaring bumukal.

(2) Pandiwang may di-dinidiinang unlaping ma-, dinidiinang ma- at mapa- ang nasa sakop ng pagsanib. Pandiwang panlagay ang karamihan ng pandiwang tahasang ma-, madalang lamang pandiwang ng kilos na katamtaman {7-1.1}, samantala may pagkakabago ng kakayahan ang pandiwang balintiyak na ma- {7-3.1}. Nasa pagitan ng dalawang pulutong ang mga pandiwa ng pagsanib. Sa pandiwang ma- at mapa-, nangingibabaw ang pandiwang balintiyak may pagkakabago ng pagkakataon {7-3.5.1}; mayroon ding pagkakabagong ito ang ilang pandiwang tahasan at nasa sakop ng pagsanib.

Hindi maaaring sabihin kung tahasan o balintiyak ang pangungusap [1 3], sa kabilang dako malinaw na balintiyak ang [2]. Binibigayan namin ng susing {DT?DB} ang mga pandiwang katulad ng [1 3]. Tingnan din sa {7-1.1 (3)}.

 
[1]Isang lobo ang nahulog sa balon na walang tubig. {W Aesop 3.1.1} (Marahil balintiyak; nangyari lang, hindi tagaganap ang lobo. Marahil tahasan; tagaganap ang lobo.){DT?DB01}
[2]Nahulog ko ang tinidor. (Balintiyak; pantuwid ang tagaganap na ko; paniyak na ang tinidor ang tagatiis.) {DB10/ft|fg}
[3]Naiyak ako sa pagkawala ng ibon. (Marahil tahasan; paniyak na ako ang tagaganap. Marahil balintiyak.) {DT?DB01}

6-3.4 Isa-isang mga fokus at mga katungkulan

6-3.4.1 Pandiwang walang fokus

Sa mga pangungusap na walang paniyak at may pandiwa bilang panaguri, walang fokus ang pandiwa ([1-3], susi {../f0}, {13-2.2.2}). Walang paniyak ang pangungusap [3] at walang fokus ang pandiwang bilisạn, kahit mayroon itong fokus sa iba pang kalagayan. Dahil sa pang-abay na pangmarahil na dapat maging pangkahalatang pahayag ang pangungusap na walang paniyak at fokus [4].

 
[1]Umuulan na. {D00/f0}
[2]Pakiabot ng bote. {7-9.2} {D10/f0|ft//DB10}
[3]Bilisan mo. {D10/f0|fg//DB10}
[4]Dapat maligo araw-araw. {D00/f0//DT00}

6-3.4.2 Tagaganap, tagahimok, tagaakala at tagagawa

(1) Dapat talakayin nang mabuti ang katawagang tagaganap.

(2) Karaniwang may fokus sa tagaganap ang pandiwang tahasan. Pangunahing panlapi ng pandiwang may fokus sa tagaganap ang panlaping mang-, -um- at mag- [1-3]; at saka mga kumpol-panlapi [4-7]. May mga pandiwang balintiyak na nasa fokus ang tagagawa ng kilos [8-11] samantala nagiging pantuwid walang fokus ang tagahimok. Sa pangungusap na may pang-abay na pangmarahil ay maaaring ilarawang paniyak na may fokus ang tagagawang pangmarahil [12].

 
Fokus sa tagaganap o tagagawa
[1]mang-Nanggagamot siya. {7-1.1} {DT00/fg}
[2]-um-Sino ang tutulong sa akin kundi ikaw? {7-1.3} {DT01/fg|fp}
[3]mag-Siya ang nagluluto ng aming pagkain. {7-1.4}{DT10/fg|ft}
[4]makapag-Di man kami nakapag-uusap alam kong masaya din siya. {7-3.4} {DT00/fg}
[5]mapa-Napatitig din siya kay Joe. {7-3.5.1} {DT01/fg|fn}
[6]maka-Nakakita ako ng duwende. {7-3.5.2} {DT10/fg|ft}
[7]magka-Nagkaanak siya ng kambal. {7-8.1} {DT10/fg|ft}
[8]pa--inPatukain mo ang mga manok. {7-4.1 (8)} {DB10/fg|fh}
[9]mapa-Napatakas ng bata ang manok bago katayin. {7-4.2} {DB10/fg|fh}
[10]pag--inPaghainin mo ng pagkain si Nanay. {7-5.1} {DB20/fg|fh|ft}
[11]mapag-Napag-away ko ang dalawang gagamba. {7-5.4} {DB10/fg|fh}
[12]{AH/N}Gusto ni Linda si Jessica na mag-aral nang mabuti. {10-4.1.2 (2)} {DT10/fg|fa//DT00}

(3) Sa pangungusap na may pandiwang balintiyak, may katungkulan ng tagaganap [13] ang pantuwid. Sa pandiwa ng paghimok, pandako [14 15] o pantuwid [16] ang maaaring tumupad ng katungkulan ng gumagawa. Sa pangungusap na may pang-abay na pangmarahil ay maaaring ilarawang pantuwid ang tagagawang pangmarahil [17]. Sa katatapos palaging pantuwid ang tagaganap [18].

 
Katungkulan ng tagaganap o tagagawa
[13]...Kinagat ng aso ang bata. {7-2} {DB10/ft|fg}
[14]magpa-Nagpagamot si Lola ng kanyang sakit sa doktor. {7-4.1 (3)} {DT10+01/fh|ft|fg}
[15]ipa-Ipababa mo sa kuya ang maduming damit. {7-4.1 (3)} {DB10+01/ft|fh|fg}
[16]magpa-Magpatuka ka ng manok. {7-4.1 (3)} {DT00+10/fh|fg}
[17]{AH/N}Gusto ko ang aklat na itong basahin ni Juan. {10-4.1.2 (3)} {DB20/ft|fa|fg//DB10}
[18]ka-&-Kaaalis niya lang. {6-6.6} {DP10/f0|fg//DT00}

(4) Tanging anyo ng fokus sa tagaganap ang fokus na resiprokal, (susi {../fr}); mayroon itong tanging pagkakabago [19 20]. Isinasagawa ng dalawang tao o pangkat ang kilos. Nangingibabaw na bumubuo ng fokus na resiprokal ang mga panlaping mag--an [19] at maki- [20].

Kasali, kasama atbp. ang maaaring isa pang kawani sa tabi ng tagaganap. Ipinalalagay itong katungkulang resiprokal [21].

 
Fokus at katungkulang resiprokal
[19]mag--anNagsulatan ang magkasintahan habang magkalayo. {7-8.2}{DT00/fr}
[20]makipag--anNakipag-inuman ako sa kanto. {7-9.1} {DT00/fr}
[21]maki-Samantala, ang ina ni Nena ay nakihalubilo na rin sa amin. {W Lunsod 3.10} {7-9.1} {DT01/fg|fr}

(5) Nasa fokus ng pandiwang tahasan ng paghimok ang tagahimok ng kilos. Karaniwang panlapi ang magpa- [22 23], mas madalang ang iba pang panlapi [24]. Maaari ring magkaroon ang pandiwang ito ng tagagawa sa tabi ng tagahimok (nasa [23], doktor ang tagagawa). Sa pangungusap na balintiyak, karaniwang pantuwid ang may katungkulan ng tagahimok [25-27].

 
Fokus sa tagahimok
[22]magpa-Nagpadala kami ng mga sulat sa Maynila. {7-4.1} {DT11/fh|ft|fn}
[23]magpa-Nagpagamot si Lola ng kanyang sakit sa doktor. {7-4.1}{DT10+01/fh|ft|fg}
[24]makapagpa-Nakapagpatubig ako sa bukid. {7-4.2} {DT01/fh|fn}
Katungkulan ng tagahimok
[25]pa--inHuwag mo naman akong paiyakin. {7-4.1} {DB10/fg|fh}
[26]mapag-Napag-away ko ang dalawang gagamba. {7-5.4}{DB10/fg|fh}
[27]pag--inPaghainin mo ng pagkain si Nanay. {7-5.1} {DB20/fg|fh|ft}

(6) Sa pamamagitan ng pang-abay na pangmarahil ay binabagong malakas ang mga kilos; hindi pa ginaganap ang mga ito, ngunit inaakala lamang. Nagiging tagaakala ang tagaganap [28-30]. Karagdagang maaaring ilarawan ang tagagawa na pangmarahil (si Jessica sa [30]. Pag may gawing di-makangalan ang pang-abay na pangmarahil, madalas na nasa fokus ang tagaakala [28]; pag balintiyak ang pandiwa [29] o makangalan ang gawi [30], palagi itong pantuwid.

 
Fokus sa at katungkulan ng tagaakala
[28]AH/DNDapat nang matulog ang bata. {10-4.1.3 [2]} {DT00/fa}
[29]AH/DNPuwede ng gurong basahin ang Intsik. {10-4.1.3 [7]}{DB10/ft|fa}
[30]AH/NGusto ni Linda si Jessica na mag-aral nang mabuti. {10-4.1.2 [16]} {DT10/fg|fa//DT00}

6-3.4.3 Pandiwang panlagay

Tinatawag na 'pandiwang panlagay' ang isang uri ng pandiwa. Ipinapalagay na 'lagay' ang kalagayan, karanasan o damdamin na ipinapayag sa pamamagitan ng pandiwa [1-3]. Nasa fokus na panlagay (susi {../fy}, 'stative' sa Inggles) ang may-ari o nagtitiis ng kalagayan, karanasan o damdamin. Maaari ding ipalagay na lagay ang maliit na pagkakabago ng lagay at pati ang mga pagpapatuloy na di-sinasadya (ito'y hindi lubos na 'static' = walang kilos) [4-6]. May pandiwang na halos di-maaaring ibukod nang ganito [7 8] {6K-3231}.

Binubuo sa pamamagitan ng unlaping ma- [1 2], pati ng iba pang panlapi [3-8] ang pandiwang panlagay. Nabibilang sa pandiwang tahasan ang pandiwang paglagay kung saan paniyak ang may-ari o tumitiis ng kalagayan, karanasan o damdamin. Madalang na ipinapahayag ang lagay sa pangungusap na balintiyak. May pandiwang panlagay na balintiyak; doon hindi paniyak ang may-ari ng lagay [9].

 
[1]ma-Nagugutom na kami. {7-1.1} {DT00/fy}
[2]ma-Naawa ang mamamaril kay Busilak at pinakawalan niya iyon. {7-1.1} {DT01/fy|fp}
[3]mang-Nang-akit ng mga ibon ang mga nakasabit na hinog na saging. {7-1.1} {DT10/fy|ft}
[4]mang-Bakit ka namumula? {7-1.1}{DT00/fy}
[5]-um-Bakit pumula nang sobra ang damit na ito? {7-1.3} {DT00/fy}
[6]-um-Bumilis ang aking tibok. {7-1.3} {DT00/fy}
[7]mag-Magsaya ka, huwag kang malungkot. {7-1.4} {DT00/fy}
[8]ma--anNahirapan ako sa binigay na tanong. {7-3.6}{DT01/fy|ft}
[9]ma-Matitiyak ba natin ang tagumpay? {7-3.1} {DB10/ft|fy}

Katinigan ng pandiwang panlagay {6K-211 Θ}.


6-3.4.4 Tagatiis

(1) Malaki ang dami ng pandiwang balintiyak na may fokus sa tagatiis ng kilos (susi {../ft}. Karaniwang ito ang pandiwang -in [1], i- [2], ma- [3] at ma- [4]; madalang ang pandiwang -an [5 6]. Katumbas ang mga kumpol-panlapi [7-10]. Hindi palaging malinaw kung tagatiis o lunan ang fokus [6].

 
Fokus sa tagatiis
[1]-inKinakain namin ang kanin. {7-2.2} {DB10/ft|fg}
[2]i-Ibigay mo sa akin ang pahayagan. {7-2.4} {DB11/ft|fg}
[3]ma-Naawit ko ang mataas na kanta. {7-3.1} {DB10/ft|fg}
[4]ma-Nabasa ko ang sulat mo. {7-3.5.1} {DB10/ft|fg}
[5]-anBuksan mo ang pinto. {7-2.3} {DB10/ft|fg}
[6]-anTakpan mo ang kaldero. {7-2.3} {DB10/ft?fn|fg}
[7]Pandiwang balintiyak na may kumpol-panlaping -in at fokus sa tagatiis: pag--in {7-5.1} (bihira), pang--in {7-6.3}.
[8]Pandiwang balintiyak na may kumpol-panlaping i- at fokus sa tagatiis: mai- {7-3.3}, ipa- {7-4.1}, maipa- {7-4.2}, ipag- {7-5.3}, maipag- {7-5.4}, ipang- {7-6.1} (bihira), isa- {7-7.1.2}.
[9]Pandiwang balintiyak na may kumpol-panlaping ma- o ma- at fokus sa tagatiis: ma--an {7-3.2}, mapa- {7-3.5.1}, ma--an {7-3.5.1}, mapa- {7-4.2}, mapạg- {7-5.4}.
[10]Pandiwang balintiyak na may kumpol-panlaping -an at fokus sa tagatiis: pa--an {7-4.1 (7)}, pag--an {7-5.2}, pang--an {7-6.2}, ka--an {7-7.2}.

(2) Ginagamit din ang pantuwid upang ipahayag ang katungkulan ng tagatiis [11-13] sa pandiwang tahasan. Sa pandiwang balintiyak rin ay maaaring magamit na kawaning di-pampaniyak na may katunkulan ng tagatiis ang pantuwid, lalo na sa pandiwang -an [14 16], pati sa iba [17]. Pag may tagatiis ang katatapos ay karaniwan din itong pantuwid [15].

 
Katungkulan ng tagatiis
[11]mag- ...Nagtayo siya ng kanyang sariling bahay. {7-1} {DT10/fg|ft}
[12]makapag-Nakapagsama ako ng kaibigan sa bahay. {7-3.4} {DT10/fg|ft}
[13]magpa-Nagpagamot si Lola ng kanyang sakit sa doktor. {7-4.1} {DT10+01/fh|fg|ft}
[14]-anBinilhan niya ang panadero ng tinapay. {7-2.3} {DB20/fp|fg|ft}
[15]ka-&-Kasusulat ko lang ng kuwento. {6-6.6} {DP20/f0|fg|ft//DT10}
[16]Iba pang mga pandiwang na may kumpol-panlaping -an at katungkulan ng tagatiis: ma--an {7-3.2}, pa--an {7-4.1 (7}, mapa--an {7-4.2} (bihira), pag--an {7-5.2}.
[17]Iba pang mga pandiwang may katungkulan ng tagatiis: -in {7-2.2} (bihira), i- {7-2.4}, mai- {7-3.3}, pa--in {7-4.1 (8)}, ipag- {7-5.3}, pag--in {7-5.1}, ipang- {7-6.1}.

Wikang Filipino ni Armin Möller   http://www.germanlipa.de/wika/ug_V_02.htm
09 Oktubre 2010 / 28 Setyembre 2016

Palaugnayan ng Wikang Filipino - Wakas ng 6 Mga Pandiwa (Talaksan 6/02)

6/01 6/03 6/04 6/05 6/06 6/07 6/08 7/09 7/10 7/11 7/12 7/13 7/14
6K/01 6K/02 6K/03 6K/04 6K/05 6K/06 6K/07 6K/08 7K/09 7K/10 7K/11 7K/12 7K/13 7K/14
Simula ng talaksan   Palaugnayan   Fisyntag