{2K-421
} Pariralang pangngalan bilang panaguri
kina Aganan
Alinsunod sa {
Aganan 1999 p. 74}, may apat
na uri ng nominal (pariralang pangngalan) na maaaring bumuo ng panaguri:
[1] Ang batang iyan ang kapatid ko.
[2] Si Bernie ang aking partner.
Sa aming palagay, karaniwang pangngalan ang dalawang panaguri. May di-karaniwang ang ang panaguri ng [1] {2-2.5}. Pangngalan na may pantukoy ang panaguri ng [2] {8-6.3}.
{2K-461} Pariralang pandako bilang panaguri at paniyak: Iba pang halimbawa
| ||||||||||||||||||||||||||||
{2K-491 Σ} Pagsusuri ng pangungusap: Sugnay bilang paniyak
Pagsusuri ng ibang pangungusap na may pariralang pangngalan bilang paniyak [1].
| [1] Sinabi ko nga ang totoo. | ||||||
| Sinabi ko nga | ang totoo | |||||
| {P-P=P-V} | {P-S=P-N} | |||||
| sinabi | ko | nga | ang | totoo | ||
| VP10 | MC.PP.L | D | MS | N | ||
Pagsusuri ng pangungusap na may sugnay bilang paniyak [2].
| [2] Sinabi kong pumunta sila sa palengke. | |||||||||
| Sinabi ko | -ng pumunta sila sa palengke | ||||||||
| {C-0/I/P0} | {C-L/PSP} | ||||||||
| Sinabi ko | pumunta sa palengke | sila | |||||||
| {P-P=P-V} | {P-P=P-V(V P-A} | {P-S=P-N} | |||||||
| sinabi | kong | pumunta | sila | sa | palengke | ||||
| VP10/A | MC.PP.L | VA01/A | PP/3P | MA | N | ||||
Sugnay na makaangkop na may pang-angkop sa kong ang paniyak. | |||||||||
Hindi umaalis ang panghalip sa sugnay nito; dahil dito walang panggitagang | |||||||||
Kung may pandiwang balintiyak ang sugnay, parehas pa ang kayarian [2|3].
| [3] Sinabi ni Mariang lutuin mo ang hapunan mamayang gabi. | ||
| Sinabi ni Maria | -ng lutuin mo ang hapunan mamayang gabi | |
| {C-0/I/P0} | {C-L/PS} | |
Hindi umaalis ang panghalip na mo sa sugnay nito; dahil dito walang panggitagang | ||
{2A-492 Σ} Pagsusuri ng pangungusap: Sugnay na makaangkop (pariralang pangkaroon) bilang paniyak ng sugnay na pang-itaas
| Natitiyak kong mapapatawad nila ako, alam kong walang magulang na nakakatiis sa anak, kahit nagkasala man iyon. {W Estranghera 3.9} | |||||||
| [1] Natitiyak ko- | [3] alam ko- | ||||||
| [2] -ng mapapatawad nila ako | [4] -ng walang magulang | ||||||
| [5] na nakakatiis sa anak | |||||||
| [6] kahit nagkasala man iyon. | |||||||
| {C-0/I/P0} | {C-0/I/P0} | ||||||
| {C-L/PS} | {C-L/P0} | ||||||
| {C-L/P0} | |||||||
| {C-C/PS} | |||||||
Binubuo ng dalawang sugnay na [1 3] ang pangungusap na tambalan. | |||||||
Walang paksa ang sugnay na [1], sugnay na pang-angkop na [2] ang paksa nito. | |||||||
Walang paksa ang sugnay na [3], sugnay na pang-angkop na [4] ang paksa nito. | |||||||
Panuring sa magulang sa sugnay na [4] ang sugnay [5/6]. | |||||||
| [1 2] Natitiyak kong mapapatawad nila ako | ||||||
| natitiyak ko- | -ng mapapatawad nila ako | |||||
| {C-0/I/P0} | {C-L/PS} | |||||
| natitiyak ko | mapapatawad nila | ako | ||||
| {P-P=P-V} | {P-P=P-V} | {P-S=P-N} | ||||
| natitiyak | kong | mapapatawad | nila | ako | ||
| VP10/E | MC.PP.L | VP10/F | MC.PP | PP | ||
| [3 4] alam kong walang magulang | |||||
| alam ko- | -ng walang magulang | ||||
| {C-0/I/P0} | {C-L/P0} | ||||
| alam ko | walang magulang | ||||
| {P-P=P-N?J} | {P-P=P-A/E} | ||||
| alam | kong | walang | magulang | ||
| N?J | MC.PP.L | O.MA/E.L | N | ||
Hindi sugnay payak ang dalawang sugnay na [3 4], hindi maaari ang pangungusap katulad ng | |||||
Pangngalan o pang-uri ang alam, ngunit hindi anyong pinaikli ng pandiwa {6K-634}. | |||||
Walang paniyak ang sugnay na [4], binubuo lamang ng isa pariralang pangkaroon (panaguri). | |||||
| [5 6] na nakakatiis sa anak, kahit nagkasala man iyon | ||||||||
| na nakakatiis sa anak | kahit nagkasala man iyon | |||||||
| {C-L/P0} | {C-C/PS} | |||||||
| nakakatiis sa anak | nagkasala man | iyon | ||||||
| {P-P=P-V} | {P-P=P-V} | {P-S=P-N} | ||||||
| na | nakakatiis | sa | anak | kahit | nagkasala | man | iyon | |
| L | VA01/E | MA | N | C | VA00/A | D/EC | PD | |
Pinaikli ang sugnay na [5]; salitang kaugnay na nasa sugnay na pang-itaas [4] ang kinaltas nitong paniyak na magulang. | ||||||||
Nakaraan na pangsanhi ang inihuhudyat ng pangnagdaan, hindi tananaw na panganap {6-6.2.6 Θ (3)}. | ||||||||
{2K-493} Sugnay bilang paniyak: Iba pang mga halimbawa
Kalimitan [4a|b], ngunit hindi palagi [6a|b], minamabuti ang pawatas ng pandiwa {6-7.5}. Kung kasama sa salitang pananong, palaging ginagamit ang pangatnig na kung sa halip ng pang-angkop [5 7] {13-5.2.2}.
|
{2K-494 Σ} Pagsusuri ng pangungusap: Sugnay bilang panaguri
| Ang tanging alam ko lamang ay malayo na ang loob niya sa akin. | ||||||||||||
| ang tanging alam ko lamang ay malayo na ang loob niya sa akin | ||||||||||||
| {C-Cd/SYP(P-S P-P)} | ||||||||||||
| ang tanging alam ko lamang | ay malayo na ang loob niya sa akin | |||||||||||
| {P-S=P-N} | {P-P=C-L} | |||||||||||
| malayo na ang loob niya sa akin | ||||||||||||
| {C-L/PSP} | ||||||||||||
| malayo na sa akin | ang loob niya | |||||||||||
| {P-P=P-J} | {P-S=P-N} | |||||||||||
| ang | tanging | alam | ko | lamang | ay | malayo | na | ang | loob | niya | sa | akin |
| MS | J.L | N | PP | D/EC | MP | J | D | MS | N | PP | MA | MA.PP |
Mga pagpuna tingnan sa {2K-495 Σ}. | ||||||||||||
{2K-495 Σ} Pagsusuri ng pangungusap: Sugnay bilang panaguri
| [1] Ang tangi mo na lang nagawa upang alisin ang tensiyon ay paglaruan ang tungki ng aking ilong. | ||||||||||||||||
| Ang tangi mo na lang nagawa | ay paglaruan ang tungki ng aking ilong. | |||||||||||||||
| {C-Cd/SYP(P-S P-P=C-L} | ||||||||||||||||
| upang ... | ||||||||||||||||
| {C-C/S} | ||||||||||||||||
| Ang tangi mo na lang nagawa | ay paglaruan ang tungki ng aking ilong. | |||||||||||||||
| {P-S=P-V} | {P-P=C-L} | |||||||||||||||
| tangi mo na lang nagawa | paglaruan ang tungki ng aking ilong. | |||||||||||||||
| {P-V(ICC/D|PP|V)} | {C-L/PS} | |||||||||||||||
| paglaruan | ang tungki ng aking ilong. | |||||||||||||||
| {P-P} | {P-S} | |||||||||||||||
| ang | tangi | mo | na | lang | nagawa | ay | paglaruan | ang | tungki | ng | aking | ilong | ||||
| MS | D | MC.PP | D | D | VP10/A | MP | VP10/N | MS | N | MC | MA.PP.L | N | ||||
Tatlong sugnay ang bumubuo ng pangungusap na tambalang ito. Halatang pang-ibaba ang sugnay na upang alisin ang tensiyon; hindi na banggitin ito sa sumusunod. Maaaring ilarawang buod ng dalawang ibang sugnay ang pangungusap na payak na Ang nagawa mo ay paglaruan; pandiwang paglaruan ang panaguri nito. Sa puspos na pangungusap naman ang panaguri ay isa pang sugnay na may paglaruan bilang panaguri; ang pandiwang ito ay may kabisaang pang-ubod at nagkakaroon ng paniyak na ang tungki ... bilang kawani. Upang ipaliwanag ang pagsailalim ay nasa pangnagdaan ang pandiwang-paniyak ng pang-itaas na sugnay na nagawa; nasa pawatas naman ang pandiwang-panaguri ng pang-ibabang sugnay {6-7.5}. | ||||||||||||||||
Nasa likod ng paniyak ng sugnay na pang-itaas ang sugnay na pang-ibaba (ito'y panaguri ng sugnay na pang-itaas). Kaya nga, nasa di-karaniwang ayos ang pangungusap na tambalan; nasa harap ng sugnay-panaguri ang panandang ay (sa wastong pagsasalita: bahagi ng sugnay na pang-itaas ang ay). Dahil dito, hindi kailangan ng pang-angkop; natatakdaan lamang maaari itong ipalagay na sugnay na makaangkop. {13-5.3.2 (4)} | ||||||||||||||||
Panggitagang pantuwid ang pariralang pandiwang tangi mo na lang nagawa; mo ang katagang panggitaga at tangi ang salitang makatukoy ng panggitaga. Halimbawa sa magkatulad na pariralang walang panggitaga ang tanging nagawa ng kapiling ko. Kasama sa katagang mo ang ibang mga pang-abay na hutagang na at lang. | ||||||||||||||||
Ang lang ay isa sa mga hutagang walang patinig o n bilang huling tunog. Ipinagbabawal ang paggamit ng pang-angkop na na sa yaring hutaga {11-6.3}. Itong parirala kung walang lang: Ang tangi mo nang nagawa. | ||||||||||||||||
| ||||||||||
| [2] Paglaruan ang tungki ng aking ilong ang tangi mo na lang nagawa. | |||||||||||
| Paglaruan ang tungki ng aking ilong | ang tangi mo na lang nagawa | ||||||||||
| {P-P=C-L/PS} | {P-S=P-V} | ||||||||||
| Paglaruan ang tungki ng aking ilong | |||||||||||
| {C-L} | |||||||||||
Paglaruan ang nagawa ko ang ubod ng pangungusap na tambalan. Inibubukod ito sa pangungusap na [1] dahil itong nasa karaniwang ayos. Kung kaya, nasa harap ng pang-itaas na pandiwa ang pang-ibaba; kataliwasan ito {6-7.5}. Walang pagkakakabit ang sugnay-panaguring nasa unahan (walang pang-angkop sa hulihan nito); ito'y sugnay na makaangkop sa matalinghagang paglalarawan lamang {13-5.3.2 [11]} | |||||||||||
| Wikang Filipino ni Armin Möller http://www.germanlipa.de/wika/ug_P-P_2K.htm 06 Pebrero 2011 B-678-1 |