2K Pangabit sa Panguri at Pamaksa
(Talaksan 2K/2)

{2K-421 }   Pariralang pangngalan bilang panaguri kina Aganan

Alinsunod sa { Aganan 1999 p. 74}, may apat na uri ng nominal (pariralang pangngalan) na maaaring bumuo ng panaguri:

Sa aming palagay, karaniwang pangngalan ang dalawang panaguri. May di-karaniwang ang ang panaguri ng [1] {2-2.5}. Pangngalan na may pantukoy ang panaguri ng [2] {6-6.3}.

{2K-461}   Pariralang pantabi bilang panaguri at pamaksa: Iba pang halimbawa

 
[1][a] Nasa bahay ang nanay. [b] Sino ang nasa bahay? [c] Nanay ang nasa bahay. [d] Ang nanay ay nasa bahay.
[2]Ako ang nasa isip mo.
[3][a] Kanino ang lapis? [b] Sa ama ang lapis. [c] Sa akin ang lapis. [d] Akin ang lapis.
[4][a] Ano ang sa ama? [b] Lapis ang sa ama.
[5][a] Ano ang sa akin? [b] Ano ang akin? [c] Lapis ang sa akin. [d] Lapis ang akin.
[6]Pakisabi mo sa kanya ang tungkol sa bagay na iyon.
 
[7]May pera ang lolo.
[8][a] Sino ang walang pera? [b] Walang pera ang lola. [c] Ang lola ay walang pera.
[9]Sino ang maraming pera?
[10]Sino ang may gustong kumain ng mangga?
[11][a] Sino ang wala nang gustong maglaro? [b] Si Ana ang wala nang gustong maglaro.
[12]Ngayong ako ay may sapat nang edad ngunit ... {2K-255 Σ}
Higit na maitim ang limbag = Panaguri. May salungguhit = Pamaksa.

{2K-471 Σ}   Pagsusuri ng pangungusap: Pang-uri bilang panaguri

[1] Ilan ang manggang kinain ni Maria?
ilanang manggang kinain ni Maria
{P-P=P-J} {P-S}
kinain ni Maria
{C-L}
ilanangmanggangkinainni Maria
JIMSN.LVP10/AMC.A/Na N/Na

[2] Lima ang kinain ni Maria na mangga.  
limaang kinain ni Maria na mangga
{P-P=P-J} {P-S}
kinain ni Maria
{C-L}
limaangkinainniMariana mangga
JNMSVP10/AMC.A/NaN/Na N
Nauuna ang sugnay na makaangkop sa salitang pang-ubod ng pariralang pangngalan.

{2K-491 Σ}   Pagsusuri ng pangungusap: Sugnay bilang pamaksa

Pagsusuri ng ibang pangungusap na may pariralang pangngalan bilang pamaksa [1].

[1]   Sinabi ko nga ang totoo.
Sinabi ko ngaang totoo   
{P-P} {P-S}
sinabikongaangtotoo
VP10MC.PP/1S.LDMSN

Analyse des Satzes mit Teilsatz als Subjekt [2].

[2] Sinabi kong pumunta sila sa palengke.
Sinabi ko--ng pumunta sila sa palengke
{P-P} {P-S=C-L}
 pumuntasila sa palengke
{P-P} ==> {P-S}<== {P-P}
{P-A}
sinabikongpumuntasilasa palengke
VP10/AMC.PP/1S.LVA01/APP/3P MAN
Sugnay na makaangkop na may pang-angkop sa kong ang pamaksa.
Hindi umaalis ang panghalip sa sugnay nito; dahil dito walang panggitagang sinabi ko silang sa sugnay na pang-itaas (gayunman {13A-532 Θ [10-15]}).

Kung may pandiwang balintiyak ang sugnay, parehas pa ang kayarian [2|3].

[3] Sinabi ni Mariang lutuin mo ang hapunan mamayang gabi.
Sinabi ni Maria--ng lutuin mo ang hapunan mamayang gabi
{P-P}{P-S=C-L}
  
Hindi umaalis ang panghalip na mo sa sugnay nito; dahil dito walang panggitagang sinabi mo ni Mariang sa sugnay na pang-itaas.
 

Nagtatrabaho pa kami sa kabanatang ito.

{2A-492 Σ}   Satzanalyse: Ligatursatz (Existenzphrase) als Subjekt eines übergeordneten Teilsatzes

 
Natitiyak kong mapapatawad nila ako, alam kong walang magulang na nakakatiis sa anak, kahit nagkasala man iyon.
[1]Natitiyak ko-
[2]-ng mapapatawad nila ako
[3]alam ko-
[4]-ng walang magulang
[5]na nakakatiis sa anak
[6]kahit nagkasala man iyon.
Ich bin mir sicher, dass sie mir verzeihen werden, ich weiß, das es keine Eltern gibt, die ihr Kind (nicht) ertragen können, wie viele Sünden es auch begangen hat. {W Estranghera 3.9}

        
[1] Natitiyak ko- [3] alam ko-
[2] -ng mapapatawad nila ako [4] -ng walang magulang
[5] na nakakatiis sa anak
[6] kahit nagkasala man iyon.
{C-0/I/PS(P-P P-S)}  {C-0/I/PS(P-P P-S)}
{P-S=C-L/P0} {P-S=C-L/P0}
{C-L/P0}
{C-C/PS}
Der zusammengesetzte Satz besteht aus zwei unabhängigen Teilsätzen [1 3].
Das Subjekt des Teilsatzes [1] ist der Ligatursatz [2].
Das Subjekt des Teilsatzes [3] ist der Ligatursatz [4].

...[3] alam ko-[4] -ng walang magulang [5] na nakakatiis sa anak[6] kahit nagkasala man iyon
{P-P} {P-S=C-L/P0} {C-L/P0}{C-C/PS}
walang magulangnakakatiis sa anaknagkasala maniyon
{P-P=P-A/E} {P-P} {P-P}{P-S}
...alamkongwalangmagulang nanakakatiissaanakkahitnagkasala maniyon
...NMC.PP.L J.LD L VA01MANCVA00D/ECPD
...wissenichkeinEltern ertragenKindobwohlsündigenauch dieses
Das Prädikat des übergeordneten Teilsatzes ist das Substantiv alam {7A-635}.
Das Subjekt des übergeordneten Satzes [3] ist der Ligatursatz [4], der aus der Existenzphrase walang magulang besteht und subjektlos ist.

{2K-493}   Sugnay bilang pamaksa: Iba pang mga halimbawa

Kalimitan [4a|b], ngunit hindi palagi [6a|b], minamabuti ang pawatas ng pandiwa {7-7.5}. Kung kasama sa salitang pananong, palaging ginagamit ang pangatnig na kung sa halip ng pang-angkop [5 7] {13-5.2.2}.

 
[1]Sinabi ko nga ang totoo.
[2]Sinabi kong wala silang pera.
[3][a] Sinabi ni Ateng wala silang pera. [++] [b] Sinabi ni Ate na wala silang pera. [+]
[4][a] Sinabi kong pumunta sila sa palengke mamayang hapon. [++] [b] Sinabi kong pupunta sila sa palengke mamayang hapon. [+]
[5]Sinabi ko kung saan sila pumunta.
[6][a] Narinig kong paparito sila sa isang linggo. [++] [b] Narinig kong pumarito sila sa isang linggo. [+]
[7]Narinig ko kung sino ang ikakasal sa kanya.
[8]Hindi niya maintindihan kung natutuwa o nalulungkot siya ... {6K-4211}.
[9]Nagsisimula na namang balutin ng katahimikan at kalungkutan ang paligid. {W Laruang Krus 3.1}
[10]Mabuting bigyan ng pera ang mga mahihirap. {2-4.7 [11]}

{2K-494 Σ}   Pagsusuri ng pangungusap: Sugnay bilang panaguri

Ang tanging alam ko lamang ay malayo na ang loob niya sa akin. {W Girl 1101}
ang tanging alam ko lamang ay malayo na ang loob niya sa akin
{C-Cd/SYP(P-S P-P)}
ang tanging alam ko lamangay malayo na ang loob niya sa akin
{P-S}{P-P=C-..}
malayo na ang loob niya sa akin
{C-0?L}
malayo naang loob niya sa akin
{P-P} ==>{P-S} <== {P-P}
angtangingalamkolamangay malayonaangloobniyasa akin
MSJ.LNMC.PP/1SD/ECMP JDMSNMC.PP/3SMA [MA].PP/1S
Mga pagpuna tingnan sa {2K-495 Σ}.

{2K-495 Σ}   Pagsusuri ng pangungusap: Sugnay bilang panaguri

[1] Ang tangi mo na lang nagawa upang alisin ang tensiyon ay paglaruan ang tungki ng aking ilong. {W Madaling Araw 101}
Ang tangi mo na lang nagawaupang ... ay paglaruan ang tungki ng aking ilong.
{P-S} {C-C/S}{P-P(C-..)}
tangi mo na lang nagawa paglaruan ang tungki ng aking ilong.
{P-V(ICC/D|PP|V)} {C-0?L}
paglaruanang tungki ng aking ilong.
{P-P}{P-S}
angtangimonalangnagawa aypaglaruanangtungkingaking ilong
MSDMC.PP/2SDDVP10/A MPVP10/NMSNMCMA.PP/1S.LN
[1] Ang tangi mo na lang nagawa upang alisin ang tensiyon ay paglaruan ang tungki ng aking ilong. {W Madaling Araw 101}
Ang tangi mo na lang nagawaupang ... ay paglaruan ang tungki ng aking ilong.
{C-Cd/SYP(P-S P-P}     ==>  <==
 {C-C/S}
Ang tangi mo na lang nagawa  ay paglaruan ang tungki ng aking ilong.
{P-S}  {P-P=C-..}
tangi mo na lang nagawa paglaruan ang tungki ng aking ilong.
{P-V(ICC/D|PP|V)} {C-0?L}
paglaruanang tungki ng aking ilong.
{P-P}{P-S}
angtangimonalangnagawa aypaglaruanangtungkingaking ilong
MSDMC.PP/2SDDVP10/A MPVP10/NMSNMCMA.PP/1S.LN
Tatlong sugnay ang bumubuo ng pangungusap na tambalang ito. Halatang pang-ibaba ang sugnay na upang alisin ang tensiyon; hindi na banggitin ito sa sumusunod. Maaaring ilarawang buod ng dalawang ibang sugnay ang pangungusap na payak na Ang nagawa mo ay paglaruan {C-../SYP}; pandiwang paglaruan ang pamaksa nito. Sa puspos na pangungusap naman ang panaguri ay isa pang sugnay na may paglaruan bilang panaguri; ang pandiwang ito ay may kabisaang pang-ubod at nagkakaroon ng pamaksang ang tungki ... bilang kawani. Upang ipaliwanag ang pagsailalim ay nasa pangnagdaan ang pandiwang-pamaksa ng pang-itaas na sugnay na nagawa; nasa pawatas naman ang pandiwang-panaguri ng pang-ibabang sugnay {7-7.5}.
Nasa likod ng pamaksa ng sugnay na pang-itaas ang sugnay na pang-ibaba (ito'y panaguri ng sugnay na ang-itaas). Kaya nga, nasa di-karaniwang ayos ang pangungusap na tambalan; nasa harap ng sugnay-panaguri ang panandang ay (sa wastong pagsasalita: sangkap ng sugnay na pang-itaas ang ay). Dahil dito, hindi kailangan ng isang pang-angkop; ang sugnay na ito ay maaaring ipalagay na sugnay walang pagkakakabit {C-0/S} o sugnay na makaangkop kung saan hinahalinhan ang pang-angkop nito sa pananda ng panaguri {C-L}. {13-5.3.2 (4)}
Panggitagang panlayon ang pariralang pandiwang tangi mo na lang nagawa {11-6.5}; mo ang katagang panggitaga at tangi ang salitang makatukoy ng panggitaga. Halimbawa sa magkatulad na pariralang walang panggitaga ang tanging nagawa ng kapiling ko. Kasama sa katagang mo ang ibang mga pang-abay panghutagang na at lang.
Ang lang ay isa sa mga hutagang walang patinig o n bilang huling tunog. Ipinagbabawal ang paggamit ng pang-angkop na na sa kayariang panghutaga {11-5.3}. Itong parirala kung walang lang: Ang tangi mo nang nagawa.
Sugnay na batayan na may panaguri at pamaksa sa karaniwang ayos ang sugnay na pang-ibaba.

 
Iba pang kayarian:
[2][+]Paglaruan ang tungki ng aking ilong ang tangi mo na lang nagawa.
[3][+]Naglalaro ng tungki ng aking ilong ang tangi mo na lang nagawa.

[2] Paglaruan ang tungki ng aking ilong ang tangi mo na lang nagawa.
Paglaruan ang tungki ng aking ilong ang tangi mo na lang nagawa
{P-P=C-L?0} {P-S}
Paglaruan ang tungki ng aking ilong
{C-L?0}
Paglaruan ang nagawa ko ang ubod ng pangungusap na tambalan {C-../PS}. Inibubukod ito sa pangungusap na [1] dahil itong nasa karaniwang ayos. Kung kaya, nasa harap ng pang-itaas na pandiwa ang pang-ibaba; kataliwasan ito {7-7.5}. Walang pagkakakabit ang sugnay-panaguring nasa unahan (walang pang-angkop sa hulihan nito); ito'y sugnay na makaangkop sa matalinghagang paglalarawan lamang {13-5.3.2 [11]}

Wikang Filipino ni Armin Möller   http://www.germanlipa.de/wika/ug_P-P_2K.htm   15 Hunyo 2008

Wikang Filipino - Wakas ng 2K Pangabit sa Panguri at Pamaksa (Talaksan 2K/2)

Simula ng talaksan   2/1 2/2 2K/1   Palaugnayan
Pahinang pamagat na Filipino   Mabuhay