8K Mga Pangabit sa Mga Ngalan at mga Pariralang Pangngalan
(Talaksan 8K/2)

{8K-611 Σ}   Pagsusuri ng pangungusap: Pariralang pangngalang walang salitang pang-ubod

Sabi ng babaing nakatabi niya sa bus, bago sila bumaba, lampas ng ala-una ng hapon sa lungsod ang sa nayon ay kiling na sa kanlurang araw. {W Anak ng Lupa 3.1}
[1] Sabi ng babai-[2] -ng nakatabi ...[3] bago ... [4] lampas ng ... 
{S-0/L}
 {S-L}{S-K/B} {S-0/B}

Katulad ng sugnay ng pagpapahayag ng pagsasalitang sinipi ang sugnay na pang-itaas {13-2.2.3}, kahit "di-sinipi" ang pahayag.

Ipinapaugnay ang mga sugnay [2-4] nang isa-isa sa sugnay na [1].


[4]lampas ng ala-una ng hapon sa lungsod ang sa nayon ay kiling na sa kanlurang araw.
{S-0/B/TYP}
lampas ng ala-una ng hapon sa lungsod ang sa nayonay kiling na sa kanlurang araw.
{P-0=P-A} {P-T=P-N([N])}{P-P=P-U}
lampasngala-unanghapon salungsodangsanayon aykilingna sakanlurangaraw
A/UTWN/EsKNTK NTTTKNTPUA/HT TKU.TLN

Pariralang pang-umpog ang lampas; ito'y pang-uring makaabay na may pantuwid na ng ala-una bilang panuring.

May dalawang panuring ang ala-una, ng hapon at sa lungsod. Marahil <nang hapon> ang baybay na tama {9-6.6}.

Malamang na pinili ang ayos na di-karaniwan upang bigyan-diin ang kasalungat ng sa nayon at sa lungsod. Pariralang pangngalan ang paniyak ang sa lunsod; hindi iniuulit ang salitang pang-ubod nitong hapon.

{8K-631 Θ}   Hindi pananda ang si

Kinakaltas ang ang pag kagyat na harap ng si; baka maaaring isipin na halili ng panandang ang ang si para sa mga tao. Hindi tama ito, pagkat hindi kinakaltas ang ang kung iba pang salita ang nasa pagitan ng si at ang [1 2]. Magkakatulad ang gawi ng ibang panandang ay, sa at ng [3] {11-2.1 [2-4]}. Pati dapat palaging gamitin ang si pag panaguri ang pariralang pangngalan [4]. Bukod dito hindi kinakaltas ang panandang pang-angkop sa harap ng pantukoy na si [5 6] samantalang madalang ang pang-angkop sa harap ng iba pang pananda {13-3 (3)}.

 
[1]Naglalaro ang mabait na si Paola.
[2]Ang iyaking si Roxanna at ang tomboy na si Gretchen. { LIW 10 Abril 2006 p. 9}
[3]Anak ng namatay na si Nimfa. {W Suyuan 5.1}
[4]Si Paola ang huling dumating.
[5]Kapatid niyang si Diana. {W Suyuan 5.2} {8-7.4}
[6]Alam kong si Bert ang doktor na nandito. {13-5.3.2 [2]}

(2) Palaging kagyat sa harap ng ngalan ang pantukoy na si at sinạ. Walang salita ang maaaring isingit sa pagitan ng mga ito. Dahil dito, baka maaaring ipalagay na morfem ng pangalan ang si at sinạ (hindi salitang bukod).


{8K-632 Θ}   mga bilang pantukoy

Ipinapalagay naming pantukoy na iniuuna sa pangngalan ang mga (hindi ito morfem ng pangngalan); sa gayon bahagi ng pariralang pangngalan ang mga. Maaaring ikatwiran na panuring ang maaaring ilagay sa pagitan ng mga at pangngalan {8-7.1 (2)}.


{8K-721}   Dalasan ng isa bilang "pantukoy na di-tiyak"

Sa Pagtitipong Panggawaan binilang namin ang paggamit ng isạ sa likod ng pananda (halimbawa: {13K-611 [7]}). Sa mga tatlong bahagdan (3 %) ay ginagamit ang isạ.

Paniyakang isa46 ang18022.5 %
Panaguriay isa, 'y isa9 ay, 'y6051.5 %
Pantuwidng isa64 ng14085 %
Pandakosa isa63 sa17004 %
Kabuuan182 55153 %

{8K-901 Σ}   Pagsusuri ng pangungusap: Paghahati ng pariralang pangngalan kung may panggitagang paniyak

Mabuti kang bata!
mabuting bataka
{P-P=P-N} {P-T=P-N(HT)}
mabuti kang bata
{GTT/U|HT|N}
mabutikangbata
UHT.TLN

{8K-902 Σ}   Pagsusuri ng pangungusap: Paghahati ng pariralang pangngalang nasa loob ng pariralang pangkaroong bumubuo ng panaguri

[1] Nahalata kong may itinatago siyang problema.
nahalata ko -ng may itinatago siyang problema
{S-0/L/P0} {S-L/GTD}
nahalata ko-ng may itinatagong problemasiya
{P-P=P-D} {P-P=P-KD} {P-T=P-N(HT)}
itinatagong problema
{P-N}
itinatago siyang problema
{GTD/U|HT|N}
nahalatakongmayitinatagosiyang problema
DB10/DTW.HT.TLL.TK/DU/DB/KHT.TL N/Es

Walang paniyak ang sugnay na pang-itaas. Sugnay na makaangkop na sumusunod ang paniyak nito.

Hindi nasa kauna-unahang katatayuan ang hutagang paniyak na siya (kung sa unahan, dapat gamitin ang mahabang anyong mayroon) parang magamit ang anyong dinaglat ng pagkaroong may. Kung ibinibilang din ang pagkaroong may, nasa ikatlong katatayuan lamang sa sugnay ang hutaga.

Hinahati ng paniyak na siya ang pariralang pangngalang itinagong problema.

 
Mapagpipiliang pangungusap:
[2]Nahalata kong mayroon siyang itinatagong problema. [+] (Panggitagang pangkaroon)
[3]Nahalati kong mayroon siyang problemang itinatago. [0] (Panggitagang pangkaroon)
[4]Nahalata kong may itinatagong problema siya. [0] (Walang panggitaga, hindi magaling ang panghalip na panao sa hulihan ng pangungusap {8-4.1 (4)}.)

{8K-903 Σ}   Pagsusuri ng pangungusap: Paghahati ng pariralang pangngalang bumubuo ng paniyak na nasa pangungusap na pangkaroon

[1] Wala kaming permanenteng tirahan ni Ina. {W Material Girl 3.3}
wala kaming permanenteng tirahan ni Ina
{S-1/GTD}
walang permanenteng tirahan kami ni Ina
{P-P=P-KD} {P-T=P-N(HT P-W)}
wala kaming permanenteng tirahan ni Ina
{GTD/L.TK/D|HT|P-N} {P-W}
walakamingpermanentengtirahan niina
L.TK/DHT.TLU/Es.TLNTW.Y/TaN

Bumubuo ng panggitagang pangkaroon ang paniyak na kami; inilalagay ito sa kauuna-unahang katatayuan. Hindi maaaring isama nito ang panuring ni Ina; dahil dito dapat hatiin ang paniyak at ang pariralang pangngalang bumubuo nito. Sumusunod ang pangalawang bahagi ng pariralang pangngalang ni Ina sa hulihan ng pangungusap sa likod ng panaguri.

 
Mapagpipiliang pangungusap:
[2]Walang permanenteng tirahan kami ni Ina. [+] (Walang panggitaga)
[3]Walang permanente kaming tirahan ni Ina. [0] (Panggitagang pangkaroong nasa loob ng pariralang pangngalan {11-6.7 (3)}.)

Wikang Filipino ni Armin Möller   http://www.germanlipa.de/wika/ug_P-N_K.htm
07 Hulyo 2006 / 26 Agosto 2013 *Ayos

Wikang Filipino - Wakas ng 8K Pangabit sa Ngalan at Pariralang Pangngalan (Talaksan 8K/2)

Simula ng talaksan   8/1 8/2 8K/1   Palaugnayan   Pahinang pamagat na Filipino   Fisyntag