9K Mga Pangabit sa Mga Pang-uri at mga Pang-ukol

{9K-211}   Pagbubukod ng pang-uri sa pangngalan

Mahirap na ibukod sa pangngalan ang pang-uring walang panlapi. Kung may kaibahan ang diin ay malinaw na pangngalan ang salitang may diin sa ikalawang pantig mula sa huli samantalang pang-uri ang salitang may diin sa huling pantig {15K-213}. Mayroon ding angkang-salita walang kaibahan sa diin ang pangngalan at pang-uri. Nagiging maliwanag ang kaibahan ng dalawang bahagi ng panalita kung ginagamit ang pang-uri kasama ang pang-angkop samantalang may pantuwid ang pangngalan [1|2]. Maaaring iuna o ihuli sa salitang kaugnay ang panuring makauri; dahil dito maaaring magpalitan ng katatayuan [1|3]; bawal ito kung pangngalan dahil sa gawing hutaga ng pantuwid [2|4].

 
[1]Kasal na kapatid ko. (Kapatid kong nag-asawa.){U}
[2]Kasal ng kapatid ko. (Salu-salo ng kasal.){N}
[3]Aking kapatid na kasal. (Kapatid kong nag-asawa.){U}
[4]Aking kapatid ng kasal.
[5]Batong tulay. (Tulay na yari sa bato.){U}
[6]Bato ng tulay. (Bato mula sa tulay.){N}
[7]Patay na kabayo. (Kabayong wala nang buhay.){U}
[8]Patay ng kabayo. (Katawan ng namatay na kabayo.){N}

{9K-221}   Pang-uring may panlaping ma--an, ma--in at pa--in

Hinggil sa paglalapi ng pang-uring ma--an, ma--in at pa--in ay bumubukal ang katanungan kung kumpol-panlapi na tumpak ang mga ito o pangalawang paglalapi ng salitang ipinapanlapi na. Hindi palaging maliwanag ang sagot [2|3].

 
Ugat-salitaUnang
paglalapi
Pangalawang paglalapiKumpol-panlaping tumpak

[1]dal madal madalian
[2]madalian ?
[3]sunọd masunurin
[4]hiy mahiy mahiyain
[5]mahiyain ?
[6]sayạ sayahinmasayahin
[7]tab patabpatabain
[8]patabain ?

{9K-222}   Pang-uring may unlaping naka- at maka-

 
 naka- Unlapi sa pang-uri { VCS naka-}
'naka- (b): prefix used to form verbal adjectives: as in nakabitin, hanging; nakatayọ, standing.'
Hindi nagagamit na salitang-ugat ang ugat-salita (malimit):
[1]nakabitin
[2]nakatago
[3]nakatirạ
 Pangngalan ang ugat-salita (halos malimit):
[4]nakakabịt
[5]nakapuwẹsto Karaniwan na'y nakapuwesto kami sa lugar na matao. {W Material Girl 3.3}
[6]nakatabị
[7]nakatanọd
[8]nakatay
Pang-uri ang ugat-salita (mas madalang):
[9]nakalaạn
[10]nakalitạw
[11]nakatalagạ
naka- Pangnagdaan ng pandiwang maka-
[12]nakapuntạ Nakapunta ka na ba sa Lipa?
 naka-&- Pang-uring tumpak o pandiwari (anyong kasalukuyan ng pandiwang maka-)
Magkatulad ang kahulugan ng pang-uri at ng pandiwari.
[13]nakakatuw Nakakatuwang palabas. {U/DT/K}
[14]nakatutuw Nakatutuwang palabas. {U}
 maka- Unlapi sa pang-uri
{ LJE maka-}
'maka- (2): prefix forming adjectives expressing the idea of being in favor of, pro-, on the side of, as Maka-Pilipino: Pro-Filipino. Siya ay maka-Crus: He was pro-Cruz. Makabago: Modern. Modernistic (in favour of what is new). Makaluma: Old-fashioned.'
{ VCS maka-}
'maka- (2): prefix used to form adjectives, expressing: in favor of, pro- (usually hyphenated, before proper nouns), as Maka-Pilipino (Pro-Filipino); and before nouns or adjectives (without hyphen), as in makabago (modernistic), makaluma (old-fashioned).'
{ Aganan 1999 p. 37}
'Maka-: May dalawang kahulugan ang panlaping ito kung gumaganap ng panlaping pagkamakauri.
- Kung iniunlapi sa isang pangngalan o isang pang-uring makangalan, nangangahulugan ito ng mahilig, kampi o tagapagtaguyod: makatao makabayan makamayaman maka-Ramos maka-Ingles maka-Hapon.
- Kung iniunlapi sa isang salitang tambalan, nangangahulugan ito ng sukat mangyari o may kayang gumawa ng bagay na ipinahihiwatig ng pinagtambal na mga salita. Karaniwan sa mga pang-uring ito ay may himig talinghaga at hugis sawikain: makalaglag-matsing makabasag-pinggan makadurog-puso makabunot-haligi.'
Mahilig, kampi o tagapagtaguyod:
[15]makaakọ
[16]makabago
[17]makabayan
[16]makaluma
[18]maka-Pilipino
Bagay sa tao o bagay:
[19]makaaghạm
[20]makadalubhasa
[21]makadiwa
[22]makahari
[23]makauri
 maka- Unlapi sa pamilang {9-6.5}
[24]makalawạ ... makalawa siyang naging biktima ng mga bulaang saksi at siya'y nabilanggo. {W Daluyong 2.12}
[25]makakain Hindi pang-uring maka- ang makakain, ngunit anyo ng pandiwang makain {U/DB10/ma-/H}.
 makaka- Unlapi sa pang-uring may kakayahan (Marahil na pandiwaring nagagamit na makauri ng pandiwang maka- {U/DT/maka-/H }ang anyong ito.)
[26]makakaakd
[27]makakainọm ... hindi siya makakainom kahit may tubig na puwedeng inumin. {W Ambrosio 2066 1.3.2}

{9K-223}   Pang-uring may unlaping pang-

Karaniwang may isa lamang paglalapi upang bumuo ng pang-uri. Sa pamamagitan ng unlaping pang- ay maaaring buuin ang pang-uri mula sa salitang hinango na.

 
[1]lahạt {X/N} kalahatạn {N} pangkalahatạn {U}
[2]payapa {X/N} kapayapaan {N} pangkayapaan {U}
[3]lakạs {X/N} palakasan {N}pampalakasan {U}
[4]diwa {X/N} pandiwa {N}pampandiwa {U} { Nolasco 2006 p. 2}

Malimit na pinagsasama ang pangatnig na upang at ang pandiwa upang buuin ang pang-uring may unlaping pang- o pangpa- {13-5.3.2 (2)}.


{9K-2211}   Anyong pangmaramihan ng pang-uring ma-

Sa Pagtitipong Panggawaan, nagsuri kami ng mga pang-uring may anyong pangmaramihan. Malimit nagagamit na panuring ang anyong ito [1-10]. Madalang ang panaguring makauri [11] at ang paggamit bilang pangngalan [12]. Sa karamihan ng yari, walang iba pang paghuhudyat ng maramihan [1-7 12]. Kung nagagamit na pangalawang paghuhudyat ang pantukoy na mga ay palagi itong nasa harap ng pang-uri [8-10].

 
Anyong pangmaramihang ma- bilang panuring
[1]... ipagtabuyan ng malilinis na tao. {W Damaso 4.4}
[2]Ang malalambot mong labi ... {W Madaling Araw 3.9}
[3]Hindi ako katulad ng ibang bata na may magagarang damit. {W Material Girl 3.2}
[4]... bukod sa malalaking wikang panrehiyon. {W Javier 3}
[5]Karamihan sa magagandang babae. {W Rosas 4.8}
[6]... ang may mabubuting kalooban ... {2K-254 Σ}
[7]Kinailangan niyang daanan ang matatarik na burol at ilang mga sapa. {W Samadhi 4.1}
[8]Ang mga masusuyo mong paghalik sa aking buhok ... {W Madaling Araw 3.9}
[9]... kumausap sa mga magagandang rosas. {W Rosas 4.15}
[10]... sa mga mahihirap na magbubukid. {W Samadhi 4.5}
Anyong pangmaramihang ma- bilang panaguri
[11]Matutulis ang dulo ng pares ng mga bota. {W Samadhi 4.2} (Inihuhudyat ang maramihan sa pang-uri at pati sa pamamagitan ng mga sa loob ng paniyak.)
Paggamit na makangalan ng anyong pangmaramihang ma-
[12]... ang mga bata at matatandang n'yan. {W Halukay Ube}

{9K-301}   Paggamit ng kaysa sa hambingang palamang

(1) Sa hambingang palamang, karaniwang ginagamit ang pang-ukol na kaysạ [1 2] {9-7.1}. Kung pantuwid o pandako ang kahambing ay bumubukol ang mga yaring may kaysạ sa (nagiging pandako ang pantuwid, tingnan din sa {3-4 (4)}) [3]. Sa [4] ginagamit ang kaysạ kasama ang pang-abay.

(2) Kung ipinapaugnay ang kaysạ sa taong may pantukoy na si o sinạ, binubuo ang pandakong kaysạ kay o kaysạ kinạ [5]. Kahambing ang mga yaring may panghalip na panao o pananong [6 7].

(3) Sa hambingang palamang maaaring buuin ang pariralang pandakong walang kaysạ [8] kung maliwanag ang kahulugan [9]. Kung hindi isa sa mga pang-abay ng hambingang palamang ang dapat gamitin [10].

 
[1][a] Mataas ang Mayon kaysa Taal. [++] [b] Mataas ang Mayon kaysa sa Taal.
[2]Alam kong nahihirapan ang kalooban niya ngunit mas mabuti na iyon kaysa ang tiyan naman namin ang magdusa. {W Material Girl 3.6} (Sugnay na ang tiyan naman namin ang magdusa ang "paksa ng paghahambing" (nilalaman ng pariralang pandako).)
[3]Siguradong doble ang kinain niya kaysa sa akin. {W Sabong 8.11} (Katumbas ng kinain niya ang sa akin.)
[4]Mas kabigha-bighani ang suot kaysa karaniwan. {W Nanyang 11.6}
[5]Si Juan ay matangkad kaysa kay Pedro.
[6]Hindi niya kayang tanggapin na may mas magandang babae kaysa kaniya. {W Busilak 3.1}
[7]Kaysa kanino siya mabait?
[8]Matulin siya kay Pedro.
[9]Mabait siya kay Pedro.
[10]Mas mabait siya kaysa kay Pedro.

{9K-411}   Pang-uring itinuturing ng pariralang pantuwid

 
[1]maalam ng Maalam siya ng Filipino. (Panuring sa loob ng panaguri ang pantuwid na ng Filipino.)
[2]kaayon ng Ang kanyang mga kilos ay kaayon ng kanyang mga paniwala.
[3]marunong ng Marunong siya ng Pranses.
[4]gaya ng
kagaya ng
... sa isang magandang liwanag, kagaya ng tanawing walang sawa niyang minamasdan. {W Anak ng Lupa 3.2} (Maaari ding ipalagay na sugnay na pinaikling walang pagkakabit ang sugnay na kagaya ng ...   Kagaya ng ... ang liwanag ang sugnay na di-pinaikli; panaguri ang pang-uring kagaya at paniyak ang pangngalang liwanag.)
[5]Kagaya ni Toryo, sasakay siya sa bagwis ng pangarap. {W Anak ng Lupa 3.7}
[6]Sa kabilang banda, ang pagiging Tagalog ng Tagalog ang bentaha nito laban sa wikang banyagang gaya ng Ingles. {W Almario 2007 3.4}
[7]punọ ng Puno ng tubig ang baso.
[8]kasabạy ng Kasabay ng mainit na panahon.
[9]kasama ng Kasama siya ng kapatid niya.
[10]katabị ng Katabi kita. {W Madaling Araw 3.1}
[11]katulad ng {9K-412}

{9K-412}   Paggamit ng katulad bilang pang-uri at pang-abay

Nagsuri kami ng yaring may katulad sa Pagtitipong Panggawaan (38 lahok, Oktubre 2011).

(1) Salitang pang-ubod ng parirala ang pang-uri o pang-abay na katulad:

 
1Salitang pang-ubod ng panaguri ang pang-uring katulad (16 lahok)
1.1Ayos na karaniwan (6 lahok)
 [1]Katulad pa rin ng dati ang ating usapan. {W Madaling Araw 3.11}
1.2Panggitagang paniyak (5 lahok)
 [2]Hindi ako katulad ng ibang bata na may magagarang damit, ... {W Material Girl 3.2}
1.3Ayos na di-karaniwan (5 lahok)
 [3] Ang kanilang pagkakalarawan sa wikang Filipino ay hindi na gaanong katulad ng paglalarawang ginamit ni G. Lope K. Santos. {W Santiago 2003-B 3.1.5}
2Panuring sa pariralang pangngalan ang pang-uring katulad (7 lahok)
2.1May pang-angkop (6 lahok)
 [4] Sapagkat batid kong hindi kumukupas ang busilak na kalooban sa isang batang katulad mo, Samadhi. {W Samadhi 4.3}
2.2Walang pang-angkop {*} (1 lahok)
 [5]... lumubog ang araw katulad nang pamamasyal nila sa ... {W Arrivederci 3.8} (Halatang <ng> ang tamang baybay.)
3Panuring sa pang-uri ang pang-uri (pang-abay?) na katulad (4 lahok)
3.1May pang-angkop (2 lahok)
 [6]Tila naglaho ang lahat ng kaalamang minahal sa akin ng ibang katulad mo. {W Madaling Araw 3.8}
3.2Walang pang-angkop {*} (2 lahok)
 [7]Gusto kong malaya katulad ng mga ibon. {W Estranghera 3.4}
4Salitang-ubod ng pang-umpog ang pang-abay na katulad (8 lahok)
 [8]... naiba ang ayos ng mga kagamitan nila hindi katulad noong umalis sila kaninang umaga. {W Busilak 3.4}
5Kawani ng pandiwa ang pang-uring katulad (panlapag) (2 lahok)
 [9] Gusto ko talagang maging katulad niya paglaki ko. {W Tiya Margie 3.5}
6Salitang pang-ubod ng pariralang pangkaroon ang pang-uring katulad (1 lahok)
 [10]Maidaragdag pa ang kanyang walang katulad at pinakadakilang pag-ibig ... {W Pag-ibig ni Rizal 3.11}
{*}   Maaari itong ipalagay na pang-umpog (katulad ng hanay na 4).

(2) May panuring ang pang-uri o pang-abay na katulad:

 
1May pantuwid bilang panuring ang katulad (31 lahok)
1.1Pantuwid na may pangngalan (o pangngaldiwa) bilang salitang pang-ubod (13 lahok)
 [11] [a] Hindi ako katulad ng ibang bata na may magagarang damit, ... {W Material Girl 3.2} [b] ... gaya ng mga boteng itinapon ... {W Anak ng Lupa 3.3} (Malimit na ginagamit ang gaya ng sa halip ng katulad ng.)
1.2Panghalip na NG (10 lahok)
 [12][a] Katulad ninyo ako. {W Aquino 2010 3.6} [b] Hindi ako nakakapaglaro gaya nila. {W Material Girl 3.2} (Kasama ang panghalip na NG, malimit na ginagamit ang gaya sa halip ng katulad.)
1.3Pantuwid na may pang-uri bilang salitang pang-ubod (5 lahok)
 [13] Ngunit katulad ng dati at sa mga susunod pang panahon ... {W Madaling Araw 3.12}
1.4Pandakong ng sa ang pantuwid (2 lahok)
 [14]... dahil katulad sila ng sa atin. {W Alcantara 2006 2.2.1} {3-4 (4)}
1.5Pantuwid na may pandiwa (pandiwari) bilang salitang pang-ubod (1 lahok)
 [15]Hindi katulad ng ginawa mo. {W Bulaklak 8.7}
2May pandako bilang panuring ang katulad (4 lahok)
 [16]Katulad sa mga bangkang papel ay nawala ang kaniyang bulto sa aking paningin. {W Pagbabalik 3.18}
3May pang-abay bilang panuring ang katulad (2 lahok)
 [17]Katulad ngayon, nabalam ang pag-uwi ni Aldo. {W Naglaho 3.2}
4Walang panuring ang katulad (1 lahok)
 [18]Maidaragdag pa ang kanyang walang katulad at pinakadakilang pag-ibig ... {W Pag-ibig ni Rizal 3.11}

{9K-421}   Pang-uring na itinuturing sa pariralang pandako

Maaaring magamit na pang-ukol ang ilang sa mga pang-uring ito (halimbawa ayon at ukol) {9-7.2}.

 
[1]ayaw sa Ayaw ko kay Juan. (May dalawang kawani ang panaguring ayaw (pantuwid na ko at pandakong kay Juan). Walang paniyak ang pangungusap. Maaari ding ipalagay na pangngalan ang ayaw.)
[2]ayon sa [a] Ayon saan siya? [b] Ayon siya sa aking balak.
[3]bahala sa Ikaw na ang bahala sa mga iyan. {W Samadhi 3.4}
[4][a] Saan ka bahala? [b] Bahala ako sa hapunan natin.
[5]kabilang sa Sinu-sino ang kabilang sa lupon?
[6]sawa sa [a] Saan na ako sawa? [b] Sawa na ako sa iyong mga kalokohan.
[7]ukol sa Ukol siya sa maagang pagkamatay. ( Dito pang-uri at hindi pang-ukol ang ukol. Kung kaya maaaring sumunod nang kagyat ang siya; hindi ito paghahati ng pariralang pang-ukol.)
[8]Saan ukol ang salaping ito?
[9]katulad sa {9K-412 [16]}. (Karaniwang ginagamit ang katulad kasama ang ng (pantuwid bilang panuring). Madalang ang paggamit ng katulad sa.)

{9K-621}   Pagsulat ng bilang

Ilang katangian ng wikang Filipino ang dapat tuparin kung sulatin ang bilang. Malimit na may pang-angkop ang pamilang na patakaran o panunuran (sa pananalitang nakasalita). Salitang hiram na Espanyol ang pamilang na panunurang una na hindi nababagay sa mga tuntuning Filipino. Hindi pampatakaran ang pagsulat na nakaugalian ng pamilang na panunuran, lalo na sa petsa at oras. Saka hindi ito kabagay ng makabagong kailangan ng kompyuter. Sana'y dapat magpaunlad nang malakas. Kung kaya sa sumusunod may ilang mungkahi ng pagsulat na makabago sa tabi ng pagsulat na nakaugalian.

 
SinasalitaSinusulat: Nakaugalian Sinusulat: Makabago

[1]Noong taon 1400
Noong taong 1400
Noong taon 1400
Noong taong 1400
Noong taon 1400
[2]Sa pahina 12
Sa pahinang 12
Sa pahina 12
Sa pahinang 12
Sa pahina 12
[3]Dalawang bola at apat na bola 2 bola at 4 na bola2 bola at 4 bola
[4]Taludtod na 5, linyang 5 Taludtod 5, linyang 5
{ Almario 2006 p. 347}
Taludtod 5, linya 5
[5]Una || Pambungad
Ikalawa || Mga bagay
1  Pambungad
2  Mga bagay
1  Pambungad
2  Mga bagay
[6]Unang bahagi, ikalawaang bahagi ?, ika-2 bahagi???
[7a]Ikalabing-lima ng Enero Ika-15 ng Enero, Enero 15 {*} 15 Enero
[7b]Halimbawa ng pagsulat na makabago: Isinilang si Lazaro Francisco sa Orani, Bataan, noong 22 Pebrero 1898. {W Daluyong 2.1}
[8]Unang EneroEnero 1 {*}1 Enero
[9]Ikalawa nang madaling araw
Ikalawa nang hapon
Ika-2 n.ma.
Ika-2 n.h.
02:00
14:00
{*}   Hindi ayon sa pagkakasunud-sunod ng salitang sinasalita ang pagsulat na ito.

{9K-711}   Mga pang-ukol

 
[1]alang-alang Alang-alang sa kaniyang kasipagan. {P-O(O P-K)}
[2]ayon [a] Tama ayon sa plano ang mga sukat. [b] Ayon na rin sa pag-aaral ng DepEd, ... {W Almario 2007 3.6} {P-O(O P-K)}
[3]Sang-ayon akong magbayad ng isang daang piso sa iyoong aso. (Dito pang-abay ang ayon, dahil hindi nagagamit na salitang makatukoy ng panggitagang paniyak ang ayon kung pang-ukol {9-7.3 (3)}.) {A/U}
[4]bagay Bagay sa sayawan, ano ang isusuot mo? {P-O(O P-K)}
[5]batayBatay sa pag-ulan ang pagdami ng bu>nga.{P-O(O P-K)}
[6]bilang Dali-dali siyang (uwak) lumipad patungo sa grupo ng mga pabo at nagpakilala bilang kauri ng mga ito. {W Aesop 3.2.1}{P-O(O P-N)}
[7]buhat [a] Daang patungong Maynila buhat sa Lipa. [b] Mga tanong na buhat sa pagpili ng binhi.{P-O(O P-K)}
[8][a] Binigyan ang mga babae ng mga karapatang katulad ng sa mga lalaki, at buhat noon sila'y nakaboboto na. [b] Buhat noong isang buwan. [c] Buhat kailan? {O AN} Seit wann? {P-O(O P-A)}
[9]bukọd Bukod sa kanya.{P-O(O P-K)}
[10]Mga bukod na tungklin.{U}
[11]dahil [a] Dahil sa iyo, siya ay nasisi. [b] Narito ako dahil dito raw matatagpuan ang kayamanang nasa dulong arko ng bahaghari. {W Samadhi 4.2} [c] Dahil sa pangyayaring ito, naubusan ng pasensiya ang sambayanang Pilipino. {W Angara 2012 3.4} (Malimit na binubuo ang pariralang pang-ukol na may dahil sa at pangngaldiwa; iniwasan ang sugnay na pangatnig na may pandiwa.) {P-O(O P-K)}
[12][a] Dahil sawa na siya [uwak] sa pagigng isang itim na ibon, ... {W Äsop 3.2.1} (Palaging pangatnig o pangngalan ang dahil na walang sa {13K-5211 [6-8]}.) [b] Pero dahil sa likas akong palakaibigan, ... {W Estranghera 3.3} (Sa [13b], pangatnig ang dahil sa at hindi pang-ukol; hindi pangngalan ang likas. Likas akong palakaibigan ang katumbas na pangungusap na malaya; pang-abay at salitang makatukoy ng panggitaga ang likas.) {K}
[13][a] Ano ang dahil ng kanilang pagpaparito? [+] [b] Ano ang dahilan ng ... [++]{N}
[14]galing Mga balitang galing sa iba.{P-O(O P-K)}
[15][a] Saan kayo galing? [b] Galing kami sa Maynila. {U}
[16]hanggạng [a] Hanggang sa dulo. [b] Hanggang sa wakas ng palabas. {P-O(O P-K)}
[17][a] Hanggang dulo. [b] Hanggang wakas ng palabas. [c] Hanggang Biyernes. [d] Hanggang kamatayan. {P-O(O P-N)}
[18]Hanggang ngayon, naalaala ko pa rin si Nieva. {P-O(O P-A)}
[19]higịt Higit sa lahat. {4-2.1 [12]}{P-O(O P-K)}
[20]hinggịl Mga tanong hinggil sa relihiyon.{P-O(O P-K)}
[21]kaysạ Tingnan sa {9K-301}. {O}
[22]labanAteneo laban sa La Salle.{P-O(O P-K)}
[23]labis Labis sa kanyang kinikita ang kanyang gastos. {P-O(O P-K)}
[24]maliban Silang lahat maliban kay Juan.{P-O(O P-K)}
[25]mul [a] Mula sa baryo hanggang lungsod. [b] Mula sa alas-seis hanggang alas-dose. [c] Nag-aaral sila mula sa alas otso. [++] [d] Nag-aaral sila mula nang alas otso. [++] {A?}{P-O(O P-K)}
[26]Mula Baler hanggang buong Pilipinas. { Liwayway 24 Aug 2009 p. 7} {P-O(O P-N)}
[27]para Para sa bata ang bagong damit.{P-O(O P-K)}
[28]Parang hayop.{U}
[29]Di na nakababa si Ate Sally para saluhin ako sa ibaba ng bintana. {W Mumo 5} {K}
[30][a] Para kang pagod. [b] Parang uulan. {A}
[31]salamat Salamat sa pagsisikap ni Juan nagtagumpay ang trabaho.{P-O(O P-K)}
[32]Maraming salamat. {N}
[33]simul Simula sa Linggo.{P-O(O P-K)}
[34][a] Simula ngayon. [b] Simula noong Linggo.{P-O(O P-A)}
[35]Simula ng kanilang pag-aaway.{N}
[36]alinsunod Alinsunod sa batas.{P-O(O P-K)}
[37]tungkọl Ano ang kanyang sinibi tungkol diyan? {P-O(O P-K)}
[38]patungo Patungo sa hilaga.{P-O(O P-K)}
[39]Daang patungong Maynila.{U?}
[40]ukol [a] Mga libro ukol sa mga bata. [b] Ukol saan ang salaping ito? {P-O(O P-K)}
[41][a]Ukol siya sa maagang pagkamatay. (Dito pang-uri at hindi pang-ukol ang ukol {9K-421 [7]}. Dahil dito maaaring sumunod nang kagyat sa ukol ang siya; walang paghahati ng pariralang pang-ukol.) [b] Saan ukol ang salaping ito?{U}

{9K-712}   Dalasan ng mga pang-ukol

Sa Pagtitipon Panggawaan namin, sinusuri namin ang dalasan ng ilang pang-ukol. Nauri namin ang pariralang pang-ukol:

 
[1a]Para sa akin, isang malaking karangalan ang maging ninong ng anak nila. {W Angela 3.14}
[1b]Dahil dito, inalis ng mga pabo ang iba't ibang kulay na balahibong nakadikit sa katawan ng uwak. {W Aesop 3.2.2}
[2]Bayaan silang gumastos para sa kanilang pangarap. {W Almario 2007 3.8}
[3]O kaya'y umakyat ng burol at pagmasdan mula sa ituktok ang kagandahan ng lawa. {W Arrivederci 3.8}
[4]... isang wikang batay sa isa sa mga katutubong wika ng Filipinas ... {W Almario 2007 3.1}
[5]... bagong pag-asa para sa kanya. {W Estranghera 3.10}
[6]... maaga siyang naghanda para sa lakad nila kinabukasan. {W Karla 5.203}

 Pariralang malaya Panuring{P-P}KawaniBuo
UnahanHulihanIba paMay
{TL}
Walang
{TL}
[1][2][3][4][5] [6]

para 5131180129
mul 2106060125
dahil 4124000020
bukọd 42110008
ayon 60000006
tungkọl 04000004
batay 00010001
galing Sa lahat ng pangungusap, pang-uri ang galing. 0
alang-alang, bagay, buhat0

Kabuuan 21411231401 93

{9A-721 }   Pang-ukol at pariralang pang-ukol

(1) Kay { Bloomfield 1917 § 270} may pagpapalagay na sumusunod: 'Certain words form with their attributes phrases that are used as absolute attributes for the most part loosely joined. The phrase-forming attributes are ... local'. Sa aming mga katawagan {1K-612 }, ibig sabihin na pang-ukol kasama ang panuring nito ang bumubuo ng pariralang na karaniwang gaya ng pariralang pang-umpog (mas malawak ang katawagang 'absolute attributes' kaysa pariralang pang-umpog namin). Pariralang pandako ang panuring na bumubuo ng parirala.

Buhat noong 2016 sumusunod kami sa pagtatangka niya nang lahat.

(3) Ipinapalagay na 'lexical prepositions' na may 'dative NP's as objects' ni { Kroeger 1991 p. 203} ang pang-ukol.


Wikang Filipino ni Armin Möller   http://www.germanlipa.de/wika/ug_J_K.htm
07 Hulyo 2006 / 06 Hunyo 2016

Wikang Filipino - Wakas ng 9K Mga Pangabit sa Mga Pang-uri

Simula ng talaksan   9   Palaugnayan   Wikang Filipino   Fisyntag