up - uwi
Pambungad Talahuluganang up - uwi
ub   up ur us ut uw

upa. {X/N} Pangngalan
Limạng libong piso ang ginugugol namin sa upa.
umupa {DT10}. Hind kamị may-ari ng bahay, umuupa lang kamị.
magpaupa {DT10}. Nagpapaupa siyạ ng ilạn pang mga bahay.
umuupa {N/DT/K}. ... at ang bawat umuupa'y may kanyạ-kanyạng lutuạn. {W Anak ng Lupa 3.4}.
upahạn {U}. Humahanap akọ ng upahạng bahay.

upang. {C} Pangatnig
Kailangan ko ang lapis mo upang isulat ko. [0] Kailangan ko ang lapis mo na panulat ko. [++]. {13-5.2.3 (2)}

upaw. {X/N} Pangngalan kalbọ

upo (Lagenaria siceriane). {X/N} Pangngalan

up. {X} Ugat ng salita
maup {DT00}. setzen. Maup po kayọ!
up {X/DT}. "Up ka," utos ko sa kanyạ nang mapansịn kong ... {W Piso 3.2}.
umup {DT00, DT01}. Umup si Oden sa harạp ng isạng kainan. {W Anak ng Lupa 3.5}.
makaup {DT00}.
paupuịn {DB10/fh|fg}. Sa unang upuan niyạ itọ pinaup. {W Prutas 3.4}.
kaupuạn {DB10/fs?|fg} {7-7.2}. Kinaupuạn ko ang sopa. Tumay si Regina buhat sa kinauupuạng malambọt na sopa. {W Naglaho 3.1}.
upuan {N}.
pangup {N} (puwịt).
nakaup {U/DT00/A} {9-2.2.2}. Nakaup si Reina sa gilid ng kanyạng higaạn. {W Unawa 3.1}.
paup {A}. Ang bata ay nagbasạ nang paup.

uri. {X/N} Pangngalan
May maraming uri ng aklạt sa aklatan. Anọ ang uri ng iyọng relọs? Iyạn ang pinakamabuting uri. Bukod sa ... mayroọn pang ibạng uri ng pangungusap ... { Aganan 1999 p.22}. Pangkalahatạng uri // tiyạk na uri. { Aganan 1999 p.21}.
maglagạy, ilagạy sa uri ng.
mauri {DB10}. Klima na nauuri sa tatlọng panahọn.
mag-uri, mag-uri-uri {DT01}. Sino ang mag-uuri-uri sa mga dalanghita?
uriin {DB10}.
kauriạn {N}.
pang-uri {N}.
pag-uuri, pag-uuri-uri {ND}.
magkauri, magkakauri {U}.
kauri {U}.

urong. {X} Ugat ng salita
umurong {DT01}. Umurong ang mga kawal sa dating puwẹsto.
iurong {DB10/ft|fg}. Iniurong niya ang kanyạng kandidatura.
iurong (2). Malakị ang iniurong ng telang itọ.
iurong (3), maiurong {DB10/ft|fg}. ... at maiurong ang masarạp na minandạl na inihain ng maybahay. {W Daluyong 15.12}.
urong-sulong.

usạ (Cervidae). {X/N} Pangngalan
:: Hayop, karaniwang may sangạ-sangạng sungay ang lalaki, manipịs ang buhọk, mabilịs tumakbọ.

usap. {X} Ugat ng salita
mag-usap {DT00}, mag-usapan {DT00} {7-8.2}. Bak namạn puwedeng mag-usap muna tayo kahit sandal. {W Suyuan 5.6}.
mangusap para sa {DT01 O TK}. Nangusap silạ para kay Josẹ.
pag-usapan {DB10/ft|fg} {7-5.1}. Anọ ang pinag-usapan ninyọ? Suliraning pinag-uusapan. Wal sa pinag-uusapan ang sagọt mo.
makiusap {DT11/fg|fa|fp}. Nakiusap ka sa iyọng mga amo na perahin na lang nilạ ang araw ng Biyẹrnes. {W Rosas 4.6}.
makapag-usap {DT00/fg}. Di man kamị nakapag-uusap alạm kong masayạ din siyạ. {W Girl 3.9}.
makipag-usap {DT01}. sprechen. ... nakikipag-usap sa kanyạ ang babaeng nakaitịm sa wikang katutubong may halong Espanyọl. {W Nanyang 11.2}.
pag-uusapan {ND/pag-usapan}. (Talaan ng) Mga pag-uusapan.
usapịn {N}. Huwạg na huwạg makikialạm sa usapịn ng matatandạ ang mga bata. {W Nanyang 11.8} .
usapan {N}. Ngunit narinịg ko ang usapan ng dalawạng lalaki ... {W Damaso 4.7}.
usap-usapan, usạp-usapan {N}.
pakikipag-usap sa {ND/makipag+usap TK}.
pangungusap {N}.
pangungusap {N} Gr. Pangungusap na halimbawa. Pangungusap na kahambịng.
pakikiusap {ND/maki-}.
pakiusap {N}.
  "Tulungan mo kamị ng anạk ko, Edwin. ..." pakiusap ni Melody. {W Angela 3.23}.
pakiusapan {DB20/fp|fg|ft/pakiusap+an} . Pinakikiusapan kitạng huwạg magsinungalịng. Pakiusapan mo si Tatay na payagan akọng umalịs. Pinakiusapan pa ng ating pambansạng bayani ang kanyạng mga magulang na siyạ ay makipaglibing ... {W Pag-ibig ni Rizal 3.7}.
ipakiusap {DB11/ft|fg|fp/i+pakiusap}. Ipakiusap mo kay Nanay ang paglilinịs ng silịd ko.
kausap {N}.
kausapin {DB10/kausap+in}, kumausap {DT10/um+kausap}. Kausapin mo siyạ. Akọ ang kakausap sa kanyạ mamayạng gabị.
makausap {DB10/ft|fg/ma+kausap} {7-3.5.1}. Puwede ko bang makausap si A.?

usbọng. {X/N} Pangngalan
umusbọng {DT00}. Aminado siyạng umusbọng ang mahanghạng na usap-usapan noọn. {W Rica 5.1}.

[usisa]. {X/DB} Ugat ng salita
usisain {DB10}. Usisain mo kung natanggạp niyạ ang aking sulat.
usisa {X/DB}. "Dapat ay merọn ding hari, di bạ? Merọn ka na ba nọ'n?" usisa niyạ. {W Rosas 4.1}. Bist du das etwa?", wollte sie herausfinden.
mausisa {U}. Lubhạng mausisa ang maliliịt na bata.

usok. {X/N} Pangngalan
Saạn nanggagaling ang usok?
magpausok {DT10}. Magpausok ka ng punong-manggạ.
pausukan {DB10}. Pausukan mo ang punong-manggạ. Pinausukang isd.

utak. {X/N} Pangngalan
Mabibiyạk ang utak ko. Maraming larawan ang naglar sa utak ko. {W Angela 3.8}.
mautak, may-utak.
utak sa butọ.

utạl. {X/N} Pangngalan
umutạl {DT00}. Kay namạn uutạl-utạl ako sa pagsagọt ... {W Nanyang 11.12}.

utang. {X/N} Pangngalan hiram
utang na loọb.
    Mga Pilipinong Kahalagahan.
umutang {DT01}. Lagi umuutang siyạ sa akin.
utangin {DB10}. Inutang ko lamang ang selpon.
utangan {DB10}. Siyạ ang inutangan ko.
magpautang {DT00+1/fh|fg, DT10+1/fh|ft|fg} {7-4.1}. Malimit magpautang ng kuwạrta si Juan kay Pedro.
pautangin {DB20/fg|fh|ft} {7-4.1}. Malimit pautangin ni Juan ng kuwạrta si Pedro.
  Geld leihen und verleihen

utaw (Glycine max). {N/Ch} Intsik
Ginagaw mul sa utaw ang toyo at ang tokwạ.

utos. {X/N} Pangngalan
Sampụng Utos. Mahirap man, kailangang sundịn nilạ ang utos. {W Prutas 3.2}.
mag-utos.
utusan {DB10/fp|fg}. Inutusan siyang magbantạy ng bahay.
utụs-utusan {DB10/fp|fg}.
iutos {DB11/ft|fg|fp} utusin.
utos {X/DB ? N}. "Up ka," utos ko sa kanyạ nang mapansịn kong ... {W Piso 3.2}.
ipag-utos {DB10/ft|fg}. Alạm mo namạn ang ipinag-uutos {N/DB/K} ng isạng hari, hind puwedeng mabali. {W Samadhi 4.4}.
kautusạn {N}. Kautusạn ng hari.
utusạn {N}. Utusạng babae.
pautọs {N} Gr.
pang-utos {U} Gr. Pangungusap na pang-utos.

utọt. {X/N} Pangngalan
umutọt.

uwạk. {X/N} Pangngalan
Kumakain ng bungang-kahoy ang mga uwạk.

uwạng, uạng (Coleoptera) . {X/N} Pangngalan
May uwạng siyạ sa ulo.

[uw]. {X/DT} Ugat ng salita
umuw {DT00, DT01, DT10} . Uuw na tayo! Gustọ nang umuw ng bata. Uuw na akọ sa (ng) bahay. Saạn ka uuw? = Saạn ka nakatirạ? Saạn ka uuw? .
uw {X/DT}. Uw na tayo!
iuw {DB10/ft|fg, DB11/ft|fg|fn, DB00/ft}. Iuuw ko na lang ang pagkaing itọ sa (ng) bahay namin. Iniuw na ang bigạs.
mauwị {DT10}. Mga pagsisikap na umuw sa wal.
pag-uw {ND}. Maligayang pag-uw.
pauw {U} {10K-108} . Pauw na akọ ng bahay nang may mapạnsin akọ. {W Piso 3.1}. Paglalakbạy na pauw. {P-N(ND TL J)}. Asong pauw. Pauwing aso. {P-N(N.TL J)}. Pauw siyạng nawalạn ng pera. {A/U}.

Wikang Filipino - Wakas ng talasalitaan up - uwi   22 Setyembre 2016

Simula ng pahina   Pahinang pamagat na Filipino   Fisyntag