| up - uwi | |
| Pambungad | Talahuluganang up - uwi |
| ub up ur us ut uw | |
| upa. | {X/N} Pangngalan |
| Limạng libong piso ang ginugugol
namin sa upa. umupa {DT10}. Hindị kamị may-ari ng bahay, umuupa lang kamị. magpaupa {DT10}. Nagpapaupa siyạ ng ilạn pang mga bahay. umuupa {N/DT/K}. ... at ang bawat umuupa'y may kanyạ-kanyạng lutuạn. {W Anak ng Lupa 3.4}. upahạn {U}. Humahanap akọ ng upahạng bahay. | |
| upang. | {C} Pangatnig |
Kailangan ko ang lapis mo upang isulat
ko. [0]  Kailangan ko
ang lapis mo na panulat ko. [++]. {13-5.2.3 (2)} | |
| upaw. | {X/N} Pangngalan kalbọ |
upo (Lagenaria siceriane).
 |
{X/N} Pangngalan |
| upọ. | {X} Ugat ng salita |
| maupọ {DT00}. setzen.
Maupọ po kayọ! upọ {X/DT}. "Upọ ka," utos ko sa kanyạ nang mapansịn kong ... {W Piso 3.2}. umupọ {DT00, DT01}. Umupọ si Oden sa harạp ng isạng kainan. {W Anak ng Lupa 3.5}. makaupọ {DT00}. paupuịn {DB10/fh|fg}. Sa unang upuan niyạ itọ pinaupọ. {W Prutas 3.4}. kaupuạn {DB10/fs?|fg} {7-7.2}. Kinaupuạn ko ang sopa. Tumayọ si Regina buhat sa kinauupuạng malambọt na sopa. {W Naglaho 3.1}. upuan {N}. pangupọ {N} (puwịt). nakaupọ {U/DT00/A} {9-2.2.2}. Nakaupọ si Reina sa gilid ng kanyạng higaạn. {W Unawa 3.1}. paupọ {A}. Ang bata ay nagbasạ nang paupọ. | |
| uri. | {X/N} Pangngalan |
May maraming uri ng aklạt sa
aklatan. Anọ ang
uri ng iyọng relọs?
Iyạn ang pinakamabuting uri. Bukod sa ... mayroọn pang ibạng uri ng
pangungusap ... { Aganan 1999 p.22}. Pangkalahatạng uri // tiyạk na uri.
{ Aganan 1999 p.21}.mauri {DB10}. Klima na nauuri sa tatlọng panahọn. mag-uri-uri {DT01}. Sino ang mag-uuri-uri sa mga dalanghita? kauriạn {N}. pang-uri {N}. pag-uuri, pag-uuri-uri {ND}. magkauri, magkakauri {U}. kauri {U}. | |
| urong. | {X} Ugat ng salita |
| iurong, maiurong {DB10/ft|fg}. ... at maiurong ang masarạp na
minandạl na inihain ng maybahay.
{W Daluyong 15.12}. iurong (2). Malakị ang iniurong ng telang itọ. urong-sulong. | |
| usạ (Cervidae). | {X/N} Pangngalan |
| :: Hayop, karaniwang may sangạ-sangạng sungay ang lalaki, manipịs ang buhọk, mabilịs tumakbọ. | |
| usap. | {X} Ugat ng salita |
| mag-usap {DT00}, mag-usapan
{DT00} {7-8.2}.
Bakạ namạn puwedeng mag-usap muna
tayo kahit sandalị. {W Suyo 5.6}. mangusap para sa {DT01 O TK}. Nangusap silạ para kay Josẹ. pag-usapan {DB10/ft|fg} {7-5.1}. Anọ ang pinag-usapan ninyọ? Suliraning pinag-uusapan. Walạ sa pinag-uusapan ang sagọt mo. makiusap {DT01}. makapag-usap {DT00/fg}. Di man kamị nakapag-uusap alạm kong masayạ din siyạ. {W Girl 3.9}. makipag-usap {DT01}. sprechen. ... nakikipag-usap sa kanyạ ang babaeng nakaitịm sa wikang katutubong may halong Espanyọl. {W Nanyang 3.2}. pag-uusapan {ND/pag-usapan}. (Talaan ng) Mga pag-uusapan. usapịn {N}. Huwạg na huwạg makikialạm sa usapịn ng matatandạ ang mga bata. {W Nanyang 3.8} . usapan {N}. Ngunit narinịg ko ang usapan ng dalawạng lalaki ... {W Damaso 4.7}. usap-usapan, usạp-usapan {N}. pakikipag-usap sa {ND/makipag+usap TK}. pangungusap {N}. Pangungusap na payạk. pakikiusap {ND/maki-}. | |
| pakiusap {N}. | |
| "Tulungan mo kamị ng anạk ko,
Edwin. ..." pakiusap ni Melody. {W Angela 3.23}. pakiusapan {DB20/fp|fg|ft/pakiusap+an} . Pinakikiusapan kitạng huwạg magsinungalịng. Pakiusapan mo si Tatay na payagan akọng umalịs. ipakiusap {DB11/ft|fg|fp/i+pakiusap}. Ipakiusap mo kay Nanay ang paglilinịs ng silịd ko. | |
| kausap {N}. | |
|
kausapin {DB10/kausap+in}, kumausap {DT10/um+kausap}. Kausapin mo siyạ. Akọ ang
kakausap sa kanyạ mamayạng gabị. makausap {DB10/ft|fg/ma+kausap} {7-3.5.1}. Puwede ko bang makausap si A.? | |
| usbọng. | {X/N} Pangngalan |
| umusbọng {DT00}. Aminado siyạng umusbọng ang mahanghạng na usap-usapan noọn. {W Rica 5.1}. | |
| [usisa]. | {X/DB} Ugat ng salita |
| usisain {DB10}.
Usisain mo kung natanggạp niyạ ang aking
sulat. usisa {X/DB}. "Dapat ay merọn ding hari, di bạ? Merọn ka na ba nọ'n?" usisa niyạ. {W Rosas 4.1}. Bist du das etwa?", wollte sie herausfinden. mausisa {U}. Lubhạng mausisa ang maliliịt na bata. | |
| usok. | {X/N} Pangngalan |
| Saạn nanggagaling ang usok? magpausok {DT10}. Magpausok ka ng punong-manggạ. pausukan {DB10}. Pausukan mo ang punong-manggạ. Pinausukang isdạ. | |
| utak. | {X/N} Pangngalan |
| Mabibiyạk ang utak ko. mautak, may-utak. utak sa butọ. | |
| utạl. | {X/N} Pangngalan |
| umutạl {DT00}. Kayạ namạn uutạl-utạl ako sa pagsagọt ... {W Nanyang 3.12}. | |
| utang. | {X/N} Pangngalan hiram |
| utang na loọb. | |
Mga Pilipinong Kahalagahan. | |
| umutang {DT01}. Lagi
umuutang siyạ sa akin. utangin {DB10}. Inutang ko lamang ang selpon. utangan {DB10}. Siyạ ang inutangan ko. magpautang {DT00+1/fh|fg, DT10+1/fh|ft|fg} {7-4.1}. Malimit magpautang ng kuwạrta si Juan kay Pedro. pautangin {DB20/fg|fh|ft} {7-4.1}. Malimit pautangin ni Juan ng kuwạrta si Pedro. | |
| Geld leihen und verleihen | |
| utaw (Glycine max). | {N/Ch} Intsik |
| Ginagawạ mulạ sa utaw ang toyo at ang tokwạ. | |
| utos. | {X/N} Pangngalan |
| Sampụng Utos. Mahirap man,
kailangang sundịn nilạ ang utos.
{W Prutas 3.2}. mag-utos. utusan {DB10/fp|fg}. Inutusan siyang magbantạy ng bahay. utụs-utusan {DB10/fp|fg}. iutos {DB11/ft|fg|fp} utos {X/DB ? N}. "Upọ ka," utos ko sa kanyạ nang mapansịn kong ... {W Piso 3.2}. ipag-utos {DB10/ft|fg}. Alạm mo namạn ang ipinag-uutos {N/DB/K} ng isạng hari, hindị puwedeng mabali. {W Samadhi 4.4}. kautusạn {N}. Kautusạn ng hari. utusạn {N}. Utusạng babae. pautọs {N} Gr. pang-utos {U} Gr. Pangungusap na pang-utos. | |
| utọt. | {X/N} Pangngalan |
| umutọt. | |
| uwạk. | {X/N} Pangngalan |
| Kumakain ng bungang-kahoy ang mga uwạk. | |
| uwạng, uạng (Coleoptera) . | {X/N} Pangngalan |
| May uwạng siyạ sa ulo. | |
| [uwị]. | {X/DT} Ugat ng salita |
umuwị {DT00, DT01, DT10}
. Uuwị na tayo! Gustọ nang umuwị ng bata. Uuwị na akọ sa (ng)
bahay. Saạn ka
uuwị? = Saạn ka nakatirạ?
Saạn ka uuwị?  .uwị {X/DT}. Uwị na tayo! iuwị {DB10/ft|fg, DB11/ft|fg|fn, DB00/ft}. Iuuwị ko na lang ang pagkaing itọ sa ( mauwị {DT10}. Mga pagsisikap na umuwị sa walạ. pag-uwị {ND}. Maligayang pag-uwị. pauwị {U} {10K-108} . Pauwị na akọ ng bahay nang may mapạnsin akọ. {W Piso 3.1}. Paglalakbạy na pauwị. {P-N(ND TL J)}. Asong pauwị. | |