u - uo
Pambungad Talahuluganang u - uo
ub ug uk ul uli un ung   up

[ubaya]. {X} Ugat ng salita
magpaubaya {DT10}.
ipaubaya {DB}. Ipinaubaya ko ang pagluluto sa aking kapatịd. Ipaubaya ni Juạn ang kanyạng karapatạn sa lupa.
paubaya {N}.
 mapagpaubaya {U/mapag+ubaya}. nachgiebig. Mapagpaubaya siyạ sa mga kuru-kuro ng ibạ.

ube, ubi (Dioscera alata). {X/N} Pangngalan
ube {U} (Mga kulay).

ubọ. {X/N} Pangngalan

ubod. {X/N} Pangngalan
Ubod ng gandạ.
lumpiyạng ubod
pang-ubod { Nolasco 2006 p.1}.

[ubos]. {X/DB} Ugat ng salita saịd
ubọs {U/}. Ubọs na ang librọng iyọn.
ubọs na ubọs {U TL U}. Ubọs na ubọs ang lakạs niyạ.
ubusin {DB10}. Ubusin mo na ang gatas.
ubos {X/DB/} = inubos. Ubos na ang gatas.
ubusan {DB20/fp|fg|ft}.
ubusan (2) {DB10/fp}. Naubusan kamị. Naubusan silạng pareho ng hiningạ at sabạy pa silạng humiga sa ruweda. {W Sabong 8.32}.
maubos {DB10}. Naubos na ang pera. Naubos na ang pagkain. Naubos ni Ana lahạt ng bigạas.
ubos {X/DB} = naubos. Ubos na ang pera. Ubos na ang pagkain.

udyọk. {X/N} Pangngalan
mag-udyọk {DT01}. Sino ang nag-udyọk sa iyọng gawịn iyọn? Noọn ko lang naramdamạn ang isạng napakatindịng damdaming nag-uudyọk sa akin ... {W Damaso 4.2}.

[ug]. {X} Ugat ng salita
umug {DT00}. Umug sa lindọl ang bahay namin.
ugaịn {DB10}. Huwạg mong ugaịn ang mesa. Inug ng hangin ang bangk.
umuug {U/DT/K}. Umuugạng silya. Umuugạng ngipin.

ugali. {X/N} Pangngalan
Ugali niya ang bumangon nang maaga. Hind ko maintindihạn ang ugali niyạ. Ugali niyạ ang magnakaw.
ugaliạn {N}. Pagbago sa matandạng kaugaliạn.
kinaugaliạn {U}. Kinaugaliạng lugạr niyạ.
pinagkaugalian {U}.
nakaugaliạn.

ugạt. {X/N} Pangngalan
ugạt (2) {N}.
ugạt (3) {N}.
mag-ugạt, magkaugạt {DT00}.

ugm. {X} Ugat ng salita
mag-ugm {DT10}, pag-ugmaịn {DB10} {7-5.3}. Pag-ugmaịn ang mga salitạng may parehong kahulugạn.
iugm {DB11}. Iugma mo sa tanọng ang tamang sagọt.
magkaugm / magkakaugm {U}.

[ugnạy]. {X} Ugat ng salita
mag-ugnạy {DT}.
iugnạy {DB11}. Lagi kong iniuugnạy ang katiwaliạn sa partidong iyọn.
pag-ugnayịn {DB10}. Pag-ugnayịn mo ang dalawạng dulo.
magkaugnạy {DT00/fr}. Nagkakaugnạy ang diyametrọ at kabilugan ng isạng bilog.
ipaugnạy {DB11} F. ... upang ipaugnạy ang pang-abay sa pandiwa.
pagpapaugnạy {ND} F. Pagpapaugnạy ng pang-abay sa pandiwa.
ụgnayan, kaugnayạn {N}. Wal akọng kaugnayạn sa bahay-kalakal na iyọn. Kung pinilị lamang nilạ kahit ang Espanyọl ay nagtatamasa sana tayo ng higịt na matalik na ụgnayan sa Espạnya at mga bans sa Amerika Latina. {W Almario 2007 3.2}.
pagkakaugnạy {ND/magkaugnay}. Mga pagkakaugnạy na pampamịlya. Anọ ang pagkakaugnạy ng ulap sa ulạn?
pagkakaugnạy (2) {N} F (link, sa kompyuter).
palaugnayan {N}.
kaugnạy {UK, UB}. Ang panganib ay kaugnạy sa paglipạd. Kaugnạy na tungkulịn. . At kaugnạy nito, mahirap gamitin ang Filipino ... {W Almario 2007 3.4}.

ugong. {X/N} Pangngalan
umugong {DT00}. Parang may kung anọng umuugong sa utak ni Tan Sua. {W Nanyang 13.27}.

uh. {X/N} Pangngalan
umuh {DT00}.

uhaw. {X/N} Pangngalan
Pinatịd ng malamịg na tubig ang uhaw niyạ.
uhạw {U}. Uhạw na uhạw akọ. Uhạw na lupa. Uhạw ang Tigạng na Lupa. {W Uhaw}.
mauhaw {DT00}. Nauuhaw ang aso.

uhog. {X/N} Pangngalan
mag-uhog {DT00}.
uhugin {DT00} {6-2 (2)} .
malauhog {U}.

ukit. {X/N} Pangngalan
May ukit sa mesa para sa lapis.
umukit, mag-ukit, ukitin, ukitan {D.}. Umikit siyạ ng magandạng bandeha.
iukit {DB10}. Iniukit niyạ sa padẹr ang kanyạng pangalan.

ukol. {U} Pang-uri
Saạn ukol ang salapịng itọ?
maukol. {DB}= bestimmt sein [für], gehören [zu]. Pagaari namin ang bahay at ang lupang nauukol dito.
pang-ukol {N}.
ukol sa {L TK} {4-2.3}. Ukol sa mga manggagaw.

ulam. {X/N} Pangngalan Mga putahe

ulạn. {X/N} Pangngalan
Pag ulạn dapat buksạn ang payong.
umulạn {D00}. Umuulạn na. Pag umulạn dapat kumuha ng payong.
paulanạn {DB20}. Pinaulanạn ng regalo si Maria ng kanyạng mayamạng tiyạ.
tag-ulạn {N} (Panahon) .
ulanạn {N}. Kailangan ialịs ang sampạy sa ulanạn.
maulạn {U}. Mga buwạng maulạn ang buwạn ng Hụlyo at Agosto.

ulạng (Homaridae). {X/N} Pangngalan
At hind akọ si 'lobster', akọ si Ulạng! {W Gubat 3.32}.

ulap. {X/N} Pangngalan ulop
mag-ulap {DT00}.
maulap {U}. Maulap na umaga.

ulat. {X/N} Pangngalan
Ulat ng kita. Ulat ng bayan.

ul. {A/S} Pang-abay mulị ulit
Ul siyạ naparitọ. [++] Naparitọ ul siyạ. [++] Naparitọ siyạ ul. [++]. Maglalar ul kamị sa malakịng bahay. {W Mumu 4.3}.
[sauli]
 isauli {DB10/i+sauli}. Inisauli ko ang bisikleta.
pagsasauli {ND}.

ulila. {X/N} Pangngalan
Maisasalbạ niyạ akọ mul sa pagigịng ulila sa magulang. {W Damaso 4.2}.
mangulila {DT01}.
maulila {DT00/fy}.
pangulilahan {DB10/fp|fg}.

uling. {X/N} Pangngalan

ulinig. {X/N} Pangngalan dinịg
Malakạs pa ang ulinig ng lolo mo.
ulinigin {DB10}.
maulinigan {DB10}. Ni wal man siyạng naulinigang may lumagpạk na kung anọng bagay sa harạp niyạ. {W Samadhi 3.3}.

ulit. {X/N} Pangngalan mul ul
Dalawạng ulit niyạng ginaw iyọn. Ulit!
ulitin {DB10}. Inulit namin sa kanyạ ang iyọng kahilingan.
pag-ulit {ND}. Parurusahan ang anumạng pag-ulit ng pagkakasala.
pag-uulit {ND}. Pag-uulit ng pantịg o ng salit.
ulitạn {N}. Salitạng ulitạn.
paulit-ulit {U}. Nalaman ng kanyạng amạ ang paulit-ulit niyạng pagliban sa paaralạn. Paulit-ulit na pag-ulạn. Paulit-ulit na sumpọng ng malarya.

ulo. {X/N} Pangngalan
Napailịng na lang ng ulo si Langgạm. {W Gubat 3.29}. Matigạs kasị ang ulo mo. {W Pang-unawa 3.5}.
matigạs ang ulo {S-L/PS} sutịl= starrköpfig. Ayaw sumunọd ang batang matigạs ang ulo.
ulo (2) {N}. Malusọg na pampalasa ang ulo ng bawang.
mangulo.
magsaulo {DT10} {7-7.1}. Nagsaulo akọ ng bagong kantạ.
ulunạn {N}. Yari sa nara ang ulunạn ng kama.
pangulo {N}.
 pangulo {U}.
pagkapangulo. Halalan para sa pagkapangulo.

ulop. {X/N} Pangngalan

umbọk. {X/N} Pangngalan
maumbọk {U}. Likọd na maumbọk.

[umịt]. {X} Ugat ng salita
umumit !! {DT10}.
mang-umịt {DT10}, mangumịt {DT10/mang+umit/ma-ngu-mit}. Nang-umịt siyạ ng manggạ.
umitịn {DB10}. Inuṃt ng batang lalaki ang pera.

umpisạ. {N/Es} Espanyol simulạ
mag-umpisạ {DT10}. Mag-umpisạng magtrabaho.
umpisahạn {DB10}. Dahilạn upang umpisahạn ang kilos.

umpọg. {X/N} Pangngalan
maumpọg {DT00, DT01}. Naumpọg siyạ sa dingdịng.

una. {UB/Es} Espanyol |una| = isạ., |primero| = una.
Magkano ang unang halagạ ng bahay?
una {N, U} (una, nauunạ // ikalawạ, hulị sa dalawạ).
unang kailangan {U.TL N}.
noọng una {A.TL U}. Hind ko binigyạn ng halagạ ang mga salitạng iyọn noọng una. {W Dayuhan 3.3}.
noọng unang panahọn {A.TL J.TL N}. Sa mga yungịb nakatirạ ang mga tao noọng unang panahọn. Noọng unang panahọn, ang lahạt daw ng mga prutas ay hugis bilog. {W Prutas 3.2}.
sa una {TA J?}= usprünglich, Ur-. Mga gubat sa una.
manguna {DT00}. Nangunguna si Juạn sa pagsasayạw sa kanyạng barkada.
umuna {DT00, DT01} . Umuna siyạ sa amin sa pag-uw.
mag-una {DT10}.
unahin {DB10}. Palibhasa'y nanunuy na ang lalamunan, inuna ko ang baso ng malamịg na kapẹ. {W Nanyang 21.15}.
iuna {DB10/ft|fg, DB11/ft|fg|fn}.
iniuuna, iniuunạ {U/DB/K} (// inihuhulị) Gr. Salitạng iniuunạ sa kạpwa salit. { SS prepositive}.
maunạ {DT01} !!. Naunạ kay A. si B. Nauunạ si Juạn sa mga kaklase niyạ.
naunạ, nauunạ {U/DT/D, J/DT/K} (// sumunọd, sumusunọd). Maraming larawan sa nauunạng mga pahinạ.
pangunahan {DB10/fn|fg} {7-6.2}. Pinangunahan niyạ ang kilusạn. Pinangungunahan itọ ng katagạng ang o si. An der Spitze davon stehen die Kurzwörter ang oder si.
mag-unahạn {DT}.
pag-uuna {ND}.
unahạn {N}. Sa unahạn ng mga parirala. Nasa unahạn.
paunạ (1) {N}. Huming siyạ ng paunạ sa kanyạng suwẹldo.
paunạ (2) {N}. {W Nolasco 2006 1.1}
pagkauna, karapatạng maunạ {N}.
pangunahịn {U}. Si Juạn ang pangunahịng panauhin. Iyạn ang pangunahịng suliranịn namin. Pangunahịng dahilạn.
paunạ {U}. Paunạng salit. Susulatin ni G. Cruz ang paunạng salit sa aking aklạt.
kaunạ-unahan {U}. Itọ'y kaunạ-unahang pagtatangkạng malikom ang karaniwan at di-karaniwang salitạ. {W Tiongson 4.1}.
sinauna {U/sina+una}. Sinaunang Tagalog.

unan. {X/N} Pangngalan

[unawa]. {X} Ugat ng salita
umunawa {DT01/fg|ft}. Ikạw ang bahalang umanawa sa kanyạng mga pagkukulang.
unawain {DB10}.
madalịng, magaạng unawain {A/J.TL DB10/N} .
mahirap unawain {A/U DB10/N}.
maunawaan {DB10}. Hind ko naunawahan ang kanyạng sinabi.
mauunawaan {U/DB/H}.
pag-unawa {ND/umunawa}, pang-unawa {N?}.
unawaạn {N} (kasunduan).
paunawa {N}.
pagkaunawa {N ? ND/G}. Ang pagkaunawa at pag-ibig natin kay Jesu-Kristo ay nakulayan ng ... {W Katesismo 3.31}. Malịng pagkaunawa.
pagkakaunawa {N}.

ungọs. {X} Ugat ng salita
kaungusạn {N}.

unggọy. {X/N} Pangngalan

unlạd. {X} Ugat ng salita
umunlạd {DT00/fg}= sich entwickeln. Umuunlạd ang aking negọsyo.
magpaunlạd {DT00+10/fh|fg}.
paunlarịn {DB10/fg|fh}. Paunlarinịn namin ang ating wikang pambans. Pinauunlạd ang lungsọd namin ang mga aklatang-bayan.
pag-unlạd {ND}. Ang pag-unlạd ng sining sa Pilipinas.
pagpapaunlạd {ND}. Pagpapaunlạd ng bata.
maunlạd. {U}.

unọs. {X/N} Pangngalan
  Hangin at bagyo.

[untạg]. {X/DB} Ugat ng salita
untagịn {DB10}.
untạg {X/DB} = inuntạg, inuuntạg. "Bakit?" untạg mo sa akin. {W Madaling Araw 3.2}.

unt. {X} Ugat ng salita
kaunt {N/ka-}. Bigyạn mo akọ ng kaunt. Uminọm ka ng kaunt nito.
untị-unt, pauntị-unt {U/&&}. Unti-unt ang paggalịng niyạ. Pauntị-unt, nalaman ko ang mga bagay-bagay tungkọl sa babaeng nakaitịm. {W Nanyang 11.5}.
kaunt {U/ka-}. Maaari bang kuwentohan mo akọ nang kauntị tungkọl sa kapatịd ko? Siyạ ay may kauntịng katamaran.
kakaunt {U}. Kakaunt ang tao. Kakauntịng ulạn.
kaunt pa {A}. Kaunt pang tiyag.

untọs. {X/N} Pangngalan
iuntọg {DB11}. Iniuntọg niyạ ang kanyạng ulo sa padẹr.
mauntọg {DT?DB}. Muntịk na siyạng mauntọg sa pintuan. {W Nanyang 13.27}.

uọd. {X/N} Pangngalan
Sinisira ng mga uọd ang dahon ng mga halaman.

Wikang Filipino - Wakas ng talasalitaan u - uo   22 Setyembre 2016

Simula ng pahina   up - uwi   Pahinang pamagat na Filipino   Fisyntag