tum - tuy
Pambungad Talahuluganang tum - tuy
ta tag tal tan tao tas ti to tu   tum tun tuo tup tur tut tuw tuy


tumạnggong. {X/N} Pangngalan
:: Pansusong hayop na kauri ng aso (genus Vulpus), may matulis na nguso at malagọng buntọt.

tumbạ. {U/Es} Espanyol

[tumbạs]. {X} Ugat ng salita
tumbasạn {DB}. Tutumbasạn ko ang lahạt ng binigyạn mo.
panumbasan {N}. Ang panumbasan ng pamatạy-kulisap ay 1000 sa 1.
panumbas {N, U}.
katumbạs {U}. Ang pagtang ay katumbạs ng pagsasabi ng oo. Pagtapatịn ng guhit ang mga larawan at mga salitạng katumbạs nito.

tumpạk. {X/U} Pang-uri
Tumpạk ang kanyạng pasiyạ.
katumpakạn {N}.
di-tumpạk {A.U}. Di-tumpạk na pagkakasalin. Pandiwang di-tumpạk. Gr.

tumpọk. {X/N} Pangngalan
Tumpọk ng alahas. Tumpọk ng basura.
patumpọk {A}.

tunaw. {X/DT} Ugat ng salita lusạw
tunạw {U}. Tunạw na ang sorbetes.
matunaw {DT00, DT01}= schmelzen, sich l÷sen in. Natutunaw sa tubig ang asukal. Natutunaw na ang sorbetes.
maaaring matunaw {AH} DT}. Maaaring matunaw sa tubig ang asịn.
tumunaw {DT10}, tunawin {DB10}. Ang matindịng init ay tumutunaw ng bakal. Tinuutunaw ng matindịng init ang bakal.
magtunaw. Nagtunaw siyạ.
di-matunaw {U} !!. May mga tambalang kimikọng di-matunạw sa tubig.

tunay. {X/U} Pang-uri
Tunay bang siyạ ang pinakamagalịng sa buọng klase nilạ? Tunay na kaanak.
magpatunay {DT10}. Siyạ ang magpapatunay na kamị ay nasa paaralạn kagabị.
patunayan {DB10/ft|fg} . Patunayan mo ang iyọng pagmamalasakit sa mga tao.
mapatunayan {DB10}. Mapatutunayanan mo ang iyọng ipinahayag?
katunayan {N}.
patunay {N}.
di-tunay {U}. May di-tunay na ngitị siyạ.

tungg. {X/N} Pangngalan
Inubos niyạ sa isạng tungg ang lamạn ng baso.

tungg (2). {X/N} Pangngalan
tunggạ-tungg {N/&&}.

tunggal. {X/N} Pangngalan
tunggalian {N}. Tunggalian ng katutubo at Hudenyo-Kristyano. { Constantino 1996 p.124}.
katunggal {N}.

tungk. {X/N} Pangngalan // tuktọk
Paglaruạn ang tungk ng aking ilong. .

tungkọd. {X/N} Pangngalan

tungkọl sa (1). {L TK} Pang-ukol
... isạng pitak tungkọl sa sining at kultura ng bans. {W Liwayway 3.6}.

[tungkọl] (2). {X} Ugat ng salita
tungkulin. Hind ko tungkulin ang mamula. Tungkulin ng mga salit sa pangungusap. Sino'ng nagbigạy sa'yọ ng tungkulin na yạn? {W Alamat ng Gubat 3.36}.

tungo. {X} Ugat ng salita
tungo ang katutubong salitang Tagalog, pero ... punta.
magtungo, tumungo. Maraming taong ang tumutungo sa aplaya kung tag-init. Tumungo silạng pahilaga.
patungo {U, O}. Ang daạng patungong Maynila buhat sa Lipạ. Mama, maaaring po ba ninyọng ituro kung saạn ang daạng patungo sa bayan? { LIW} .
[paki+tungo] .
 pakitunguhan {DB10/ft?fp|fg}. jem. behandeln. Kung mayroọn kang gaw ng bata, pakikitunguhan kitạ parang bata. Pakitunguhan nang di-pantạy-pantạy.
pakikitungo {N}. Mabuting pakikitungo. Mahusay na pakikitungo. Masamạng pakikitungo. Pilipinong Kahalagahan.

tunọg. {X/N} Pangngalan
Narinịg mo ba ang tunọg?
matunọg. Mayroọn siyạng matunọg na tinig.

tuntọn. {X} Ugat ng salita
panuntunan {N}. Ang mga panuntunan ng paggalang.
tuntunin, alituntunin {N}. Pag-aralan ninyọ ang mga tuntunin ng lar.
palatuntunan {N}. Naaayon ang mga bagay na iyạn sa palatuntunan ng pangasiwaan. Palatuntunang gaganapịn sa araw ng kanilạng pagtatapọs.

tuntọng, tungtọng. {X/N} Pangngalan takịp
Tuntọng ng palayọk.

tuọd. {X} Ugat ng salita
turan !! {DB?}.
naturan !! {U/DB/D} {6-6.1.1 4.}. Mga delegado sa naturang kumbensiyon. {W Almario 2007} Die Delegierten der besagten Versammlung.
katuturạn {N/ka-&-turan}. Katuturạn ng pangngalan { Aganan 1999 p.22} .

tuọd (2). {X/N} Pangngalan
Tuọd ng punong-akasya.

tuọn. {X/N} Pangngalan
tumuọn, tuunạn {D}. ... dahil napupuwẹrsa ang bata at ang guro na tumuọn sa wika sa halịp na sa Aghạm at Matematikạ. { LIW 28 Mayo 2007 p.31}.

tuọs. {X} Ugat ng salita
tumuọs, magtuọs, tuusịn {D.}. Tinuọs ko ang magugugol namin sa paglalakbạy.
pagtutuọs {ND}. Mal ang ginaw niyạng pagtutuọs sa mga ipinagbilị at binilị.
tuusạn {N}.
tuusịn {N, U}.
pantuọs, panuọs {N, U}.
katuusan {N}. Magkano ang katuusan ng gugol?
palatuusan {N}.
tagatuọs {N}. Magigịng siyạ ang tagatuọs ng negọsyo namin.

tupạd. {X} Ugat ng salita
tumupạd {DT01/fg|ft}. Tumupạd siyạ sa aming kasunduan.
tumupạd ng tungkulin (bilang) {DT10 TW N}.
tuparịn, tupdịn {DB10}. Tinupạd ko ang aking pangako sa kanyạ.
ipatupạd {DB10}.
katuparan.
Katuparan ng kanyang pangarap. seines Traumes.
isakatuparan{DB00/isa+katuparan} {7-7.1}. Sisikapin naming isakatuparan ang nakasaạd sa ating Konstitusyon ... {W Aquino 2010 3.17}.
matupad. Pangakong hind natupạd.

tup. {X/N} Pangngalan tiklọp
tumup {DT}.
magtup {DT}.
tupiịn {DB}.
tupiạn {DB/ft?fn|fg}. Tupiạn mo ang baro ng bata.

turantuọd.
turing. {X/DB} Ugat ng salita
tumuring {DT01} Gr. Tumuturing sa mga pandiwa ang mga pang-abay.
magturing {DT01} Gr. Ang pang-abay ay salitạng nagtuturing sa pandiwa, pang-uri at kạpwa pang-abay.
ituring, turingan {DB10, DB101}. Turingan mo ang iyọng gustọ. Ituring mo akọng iyọng kaibigan.
turing {X/DB/} {6-6.3} = itinuring. Kaibigan ang turing ko sa kanyạ. {W Rica 5.3}.
turingan (2) {DB10} Gr.
ituring (2) {DB10, DB11} Gr.
sa turing{TA N}.
turing, panuring, panturing {N, U} Gr. Panuring sa pangngalan.
makaturing {U} Gr.

turo (1). {X/N} Pangngalan
Mahusay ang turo sa paaralạng iyọn.
magturo. Marami nang taọn siyạng nagtuturo.
ituro {DB11}. Ituro mo sa mga bata ang katotohanan ng relihiyọn.
pagtuturo {ND}. Kagawarạn ng Pagtuturo.

turo (2). {X} Ugat ng salita
magturo.
ituro. Maaari bang ituro mo ang mga bulaklạk na gustọ mo. Itinuro sa amin ng batang lalaki ang daạng pupuntạ sa bayan.
maituro. Maituturo kay ang bayang itọ?
hintuturo (Limang daliri).

turọk. {X/N} Pangngalan
magturọk, iturọk (1).
magturọk (2) {DT00}. Hind masakịt magturọk ang nars na iyọn. {6-6.2.5 [6]}.
iturọk (2) {DB10}.
turukạn {DB10/fp|fg}.
pagturọk, pagtuturọk {ND}.
turukan ng aspilị {N}.

turọn   {N/Es} Espanyol sagimịs

turumpọ. {N/Es} Espanyol
Mabilịs nang umiikot ang turumpọ.

tusok. {X} Ugat ng salita
magtusok, matusok, tusukin, itusok.
pantusok.

[tustọs]. {X} Ugat ng salita
magtustọs {DT11}.
tustusạn {DB20}. Tinutustusạn ninyọ ang pag-aaral ng inyọng mga anaḳ. [{W Rosas 4.6}].
panustọs, pantustọs. Upang may pantustọs, isinangl niyạ ang isạng p̣res na hikaw at kuwintạs na regalo ng kanyạng amạ. {W Unawa 3.8}.

tuto. {X} Ugat ng salita (// aral.)
matuto {DT10/fg|ft}. Madalịng natuto si Leo ng mga lar.
matutuhan, matutunan (1) {DT00}. Marami siyạng natutuhang pamahiịn sa kanyạng lola. Maṛmi siyạng natutuhan sa kasasama sa barkada. {6K-6521 [6]}. Marami na rin akọng natutunan sa pakikipagsapalarạn sa kạlye. {W Girl 3.5}.
matutuhan (2) {DB10}. Gustọ kong matutuhan ang paggaw niyạn. Ich m÷chte lernen, wie das da geht.

tutok. {X} Ugat ng salita
tumutok, magtutok {DT11}.
itutok {DB11}.
tutukan {DB20}.

tutol. {X/N,DT} Pangngalan
Mayroọn akọng tutol sa sinabi mo.
tumutol {DT01}. Tumutol siyạ sa aking sinabi.
tutol {X/DT}.
tutulan {DB10}. Tinututulan ko ang sinabi mong ....
maaaring tutulan {AH} DB10}.
matutulan {DB10}.
pagtutol {ND}.
katutulan {N}.
di-matututulan {U/DB/H}.

tutuli, katulị. {X/N} Pangngalan

tuw. {X/N} Pangngalan
Napaluksọ sa tuw si Juạn nang makita ang sịrko.
matuw. Natutuw siyạ sa mga magandạng tugtugin.
makatuw {DT00/fg}. Sa labạs lang akọ nakakatuw nang buọng laya. {W Estranghera 3.4}.
ikatuw {DB10/fs|fg}. Labis kong ikinatuw iyọn. {W Angela 3.14}.
nakatutuw {U}.
tuwạng-tuw {U}. Tuwạng-tuw siyạ at dalị-dalịng hinawakan ang butọ sa pamamagitan ng kanyạng bibịg. {W ─sop 3.1}.
kakatw, kakatuw {U}.

tuwạlya. {N/Es} Espanyol

tuw. {A?U} Pang-abay {10K-321 [24]}
tuw {A?U}. Tuwịng umaga. Tuwịng makalawạ. Tuwịng oras [0]. Tuwing buwan.. Tuwing araw.. Tuwịng Lunes namamalẹngke akọ. {5K-312 [10]}.
tuwịng {A ? D/U} {4-4 [2]}. Naroọn ang pagmamalakị ng kanyạng inạ sa tuwịng may pupuri sa kanya. {W Unawa 3.3}.
tuwịng {C}. Lumalapit ang aso tuwịng tinatawag. Ang kanyạng inạ, tuwịng mamalẹngke itọ ay madalạs siyạng isinasama. {W Unawa 3.3}.
sa tuwịng {TA C} {4-4.1 (2)}. Hind mo ba napansịn na sa tuwịng lulusong akọ sa tubig ...? {W Madaling Araw 3.6} . Ang unang tibọk ng puso ay hind pag-ibig sa tuw na ... {W Uhaw 3.25}.

tuwịd. {X/U} Pang-uri
Tuwịd na guhit. Tumindịg ka nang tuwịd.
tuwiran {U, A}. Tuwirang dahilạn.
di-tuwịran {U}.
[katwid, katuwid]
 katwiran {N/ka+tuwid+an}.
 May katwiran din namạn si Joe ... {W Suyuan 5.12}. Sa katwirang maisasagaw.
mangatwiran {DT01/mang+katwiran}. Mangatwiran ka kay Elena at sikapin mong mapagbago ang kanyạng isip.
ikatwiran {DB10}.
mapangatwiranan {DB10/ft|fg/mapang+katwiran+an} {7-6.2}. Mapangangatwiranan mo ba ang iyọng ginaw?
pangangatwiran {ND/pang+&+katwiran}. Kanyạng pinabulaanan ang pangangatwirang iyọn.
makatwiran {U/ma+katwiran}. Makatwirang babae. Makatwirang sagọt.
samakatwịd {C}. Kung ipahihintulot ng panahọn, samakatwịd maaari kamịng umalịs bukas.
matuwịd, matwịd {U}.
Matwịd na sagọt. Matwịd ang ginaw ni Juan nang magsabi siyạ ng totoọ.

tuy. {X/U} Pang-uri
Tuy na ang pintura. Lupang tuy. Tuy ang panahọn.
tuy (2):: {N} Uri ng inasnạn at ibinilạd na isd o karnẹ.
tuy (3) {N} (tisis).
matuy{DT00}. Natutuy ang tubig at naiiwan ang asịn.
tuyuịn {DB10}. Tuyuịn mo ang mga pinggạn.
patuyuịn {DB10}. Pinatuy nilạ ang mga latian upang mamatạy ang lamọk.
tuyụng-tuy {U.TL U}.
tuyọt {U}.
 tagtuyọt {N}. Maraming halaman ang namatạy noọng tagtuyọt.

Wikang Filipino - Wakas ng talasalitaan W÷rterbuch tum - tuy   02 Hulyo 2013

Simula ng pahina   Pahinang pamagat na Filipino   Fisyntag