| tum - tuy | |
| Pambungad | Talahuluganang tum - tuy |
| ta tag tal tan tao tas ti to tu tum tun tuo tup tur tut tuw tuy | |
| tumạnggong. | {X/N} Pangngalan |
| :: Pansusong hayop na kauri ng aso (genus Vulpus), may matulis na nguso at malagọng buntọt. | |
| tumbạ. | {U/Es} Espanyol |
| [tumbạs]. | {X} Ugat ng salita |
| tumbasạn {DB}.
Tutumbasạn ko ang lahạt ng binigyạn mo. panumbasan {N}. Ang panumbasan ng pamatạy-kulisap ay 1000 sa 1. panumbas {N, U}. katumbạs {U}. Ang pagtangọ ay katumbạs ng pagsasabi ng oo. Pagtapatịn ng guhit ang mga larawan at mga salitạng katumbạs nito. | |
| tumpạk. | {X/U} Pang-uri |
| Tumpạk ang kanyạng pasiyạ. katumpakạn {N}. di-tumpạk {A.U}. Di-tumpạk na pagkakasalin. | |
| tumpọk. | {X/N} Pangngalan |
| Tumpọk ng alahas. Tumpọk ng
basura. patumpọk {A}. | |
| tunaw. | {X/DT} Ugat ng salita lusạw |
| tunạw {U}. Tunạw na
ang sorbetes. matunaw {DT00, DT01}= schmelzen, sich lösen in. Natutunaw sa tubig ang asukal. Natutunaw na ang sorbetes. | |
| maaaring matunaw {AH} DT}.
Maaaring matunaw sa tubig ang asịn. tumunaw {DT10}, tunawin {DB10}. Ang matindịng init ay tumutunaw ng bakal. Tinuutunaw ng matindịng init ang bakal. magtunaw. Nagtunaw siyạ. di-matunaw {U} !!. May mga tambalang kimikọng di-matunạw sa tubig. |
| tunay. | {X/U} Pang-uri |
| Tunay bang siyạ ang pinakamagalịng sa
buọng klase nilạ? Tunay na kaanak. magpatunay {DT10}. Siyạ ang magpapatunay na kamị ay nasa paaralạn kagabị. patunayan {DB10/ft|fg} . Patunayan mo ang iyọng pagmamalasakit sa mga tao. mapatunayan {DB10}. Mapatutunayanan mo ang iyọng ipinahayag? katunayan {N}. patunay {N}. di-tunay {U}. May di-tunay na ngitị siyạ. | |
| tunggạ. | {X/N} Pangngalan |
| Inubos niyạ sa isạng tunggạ ang lamạn ng baso. | |
| tunggạ (2). | {X/N} Pangngalan |
| tunggạ-tunggạ {N/&&}. | |
| tunggalị. | {X/N} Pangngalan |
tunggalian {N}.
Tunggalian ng katutubo at Hudenyo-Kristyano.
{ Constantino 1996 p.124}.katunggalị {N}. | |
| tungkị. | {X/N} Pangngalan // tuktọk |
| Paglaruạn ang tungkị ng aking ilong.
. | |
| tungkọd. | {X/N} Pangngalan |
| tungkọl sa (1). | {L TK} Pang-ukol |
| ... isạng pitak tungkọl sa sining at kultura ng bansạ. {W Liwayway 3.6}. | |
| [tungkọl] (2). | {X} Ugat ng salita |
| tungkulin. Hindị ko tungkulin ang mamula. Tungkulin ng mga salitạ sa pangungusap. Sino'ng nagbigạy sa'yọ ng tungkulin na yạn? {W Alamat ng Gubat 3.36}. | |
| tungo. | {X} Ugat ng salita |
| tungo ang katutubong salitang Tagalog, pero ... punta. |
| magtungo, tumungo.
Maraming taong ang tumutungo sa aplaya kung
tag-init.
Tumungo silạng pahilaga. patungo {U, O}. Ang daạng patungong Maynila buhat sa Lipạ. Mama, maaaring po ba ninyọng ituro kung saạn ang daạng patungo sa bayan? { LIW}
. |
| [paki+tungo] . | |
| pakitunguhan {DB10/ft?fp|fg}. jem. behandeln. Kung mayroọn kang gawị ng bata,
pakikitunguhan kitạ parang bata. Pakitunguhan nang
di-pantạy-pantạy. pakikitungo {N}. Mabuting pakikitungo. Mahusay na pakikitungo. Masamạng pakikitungo. Pilipinong Kahalagahan. | |
| tunọg. | {X/N} Pangngalan |
| Narinịg mo ba ang tunọg? matunọg. Mayroọn siyạng matunọg na tinig. | |
| tuntọn. | {X} Ugat ng salita |
| panuntunan {N}. Ang mga
panuntunan ng paggalang. tuntunin, alituntunin {N}. Pag-aralan ninyọ ang mga tuntunin ng larọ. palatuntunan {N}. Naaayon ang mga bagay na iyạn sa palatuntunan ng pangasiwaan. Palatuntunang gaganapịn sa araw ng kanilạng pagtatapọs. | |
| tuntọng, tungtọng. | {X/N} Pangngalan takịp |
| Tuntọng ng palayọk. | |
| tuọd. | {X} Ugat ng salita |
| turan !! {DB?}. naturan !! {U/DB/D} {6-6.1.1 4.}. Mga delegado sa naturang kumbensiyon. {W Almario 2007} Die Delegierten der besagten Versammlung. katuturạn {N/ka-&-turan}. Katuturạn ng pangngalan { Aganan 1999 p.22}
. | |
| tuọd (2). | {X/N} Pangngalan |
| Tuọd ng punong-akasya. | |
| tuọn. | {X/N} Pangngalan |
| tumuọn, tuunạn {D}. ... dahil napupuwẹrsa ang bata at ang
guro na tumuọn sa wika
sa halịp na sa Aghạm at Matematikạ.
{ LIW 28 Mayo 2007 p.31}. | |
| tuọs. | {X} Ugat ng salita |
| tumuọs, magtuọs, tuusịn {D.}.
Tinuọs ko ang magugugol namin sa paglalakbạy. pagtutuọs {ND}. Malị ang ginawạ niyạng pagtutuọs sa mga ipinagbilị at binilị. tuusạn {N}. tuusịn {N, U}. pantuọs, panuọs {N, U}. katuusan {N}. Magkano ang katuusan ng gugol? palatuusan {N}. tagatuọs {N}. Magigịng siyạ ang tagatuọs ng negọsyo namin. | |
| tupạd. | {X} Ugat ng salita |
| tumupạd {DT10}. Tumupạd siyạ sa aming kasunduan. tuparịn, tupdịn {DB10}. Tinupạd ko ang aking pangako sa kanyạ. ipatupạd {DB10}. | |
| katuparan. | ||
| Katuparan ng kanyang pangarap. seines Traumes. isakatuparan{DB00/isa+katuparan} {7-7.1}. Sisikapin naming isakatuparan ang nakasaạd sa ating Konstitusyon ... {W Aquino 2010 3.17}. | ||
| matupad. Pangakong hindị natupạd. | ||
| tupị. | {X/N} Pangngalan tiklọp |
| tumupị {DT}. magtupị {DT}. tupiịn {DB}. tupiạn {DB/ft?fn|fg}. Tupiạn mo ang baro ng bata. | |
turan → tuọd.
| turing. | {X/DB} Ugat ng salita |
| tumuring {DT01} Gr.
Tumuturing sa mga pandiwa ang mga pang-abay. magturing {DT01} Gr. Ang pang-abay ay salitạng nagtuturing sa pandiwa, pang-uri at kạpwa pang-abay. ituring, turingan {DB10, DB101}. Turingan mo ang iyọng gustọ. Ituring mo akọng iyọng kaibigan. turing {X/DB/  }
{6-6.3} = itinuring. Kaibigan ang turing ko
sa kanyạ. {W Rica 5.3}.turingan (2) {DB10} Gr. ituring (2) {DB10, DB11} Gr. sa turing{TA N}. turing, panuring, panturing {N, U} Gr. Panuring sa pangngalan. makaturing {U} Gr. | |
| turo (1). | {X/N} Pangngalan |
| Mahusay ang turo sa paaralạng
iyọn. magturo. Marami nang taọn siyạng nagtuturo. ituro {DB11}. Ituro mo sa mga bata ang katotohanan ng relihiyọn. pagtuturo {ND}. Kagawarạn ng Pagtuturo. | |
| turo (2). | {X} Ugat ng salita |
| magturo. ituro. Maaari bang ituro mo ang mga bulaklạk na gustọ mo. Itinuro sa amin ng batang lalaki ang daạng pupuntạ sa bayan. maituro. Maituturo kayạ ang bayang itọ? hintuturo (Limang daliri). | |
| turọk. | {X/N} Pangngalan |
| magturọk, iturọk (1). magturọk (2) {DT00}. Hindị masakịt magturọk ang nars na iyọn. {6-6.2.5 [6]}. iturọk (2) {DB10}. turukạn {DB10/fp|fg}. pagturọk, pagtuturọk {ND}. turukan ng aspilị {N}. | |
turọn
 |
{N/Es} Espanyol sagimịs |
| turumpọ. | {N/Es} Espanyol |
| Mabilịs nang umiikot ang turumpọ. | |
| tusok. | {X} Ugat ng salita |
| magtusok, matusok, tusukin,
itusok. pantusok. | |
| [tustọs]. | {X} Ugat ng salita |
| magtustọs {DT11}. tustusạn {DB20}. Tinutustusạn ninyọ ang pag-aaral ng inyọng mga anaḳ. [{W Rosas 4.6}]. panustọs, pantustọs. Upang may pantustọs, isinanglạ niyạ ang isạng p̣res na hikaw at kuwintạs na regalo ng kanyạng amạ. {W Unawa 3.8}. | |
| tuto. | {X} Ugat ng salita (// aral.) |
| matuto {DT10/fg|ft}. Madalịng
natuto si Leo ng mga larọ. matutuhan, matutunan (1) {DT00}. Marami siyạng natutuhang pamahiịn sa kanyạng lola. Maṛmi siyạng natutuhan sa kasasama sa barkada. {6K-6521 [6]}. Marami na rin akọng natutunan sa pakikipagsapalarạn sa kạlye. {W Girl 3.5}. matutuhan (2) {DB10}. Gustọ kong matutuhan ang paggawạ niyạn. Ich möchte lernen, wie das da geht. | |
| tutok. | {X} Ugat ng salita |
| tumutok, magtutok {DT11}. itutok {DB11}. tutukan {DB20}. | |
| tutol. | {X/N,DT} Pangngalan |
| Mayroọn akọng tutol sa sinabi mo. tumutol {DT01}. Tumutol siyạ sa aking sinabi. tutol {X/DT}. tutulan {DB10}. Tinututulan ko ang sinabi mong .... maaaring tutulan {AH} DB10}. matutulan {DB10}. di-matututulan {U/DB/H}. | |
| tutuli, katulị. | {X/N} Pangngalan |
| tuwạ. | {X/N} Pangngalan |
| Napaluksọ sa tuwạ si Juạn nang
makita ang sịrko. matuwạ. Natutuwạ siyạ sa mga magandạng tugtugin. makatuwạ {DT00/fg}. Sa labạs lang akọ nakakatuwạ nang buọng laya. {W Estranghera 3.4}. ikatuwạ {DB10/fs|fg}. Labis kong ikinatuwạ iyọn. {W Angela 3.14}. nakatutuwạ {U}. tuwạng-tuwạ {U}. Tuwạng-tuwạ siyạ at dalị-dalịng hinawakan ang butọ sa pamamagitan ng kanyạng bibịg. {W Äsop 3.1}. kakatwạ, kakatuwạ {U}. | |
| tuwạlya. | {N/Es} Espanyol |
| tuwị. | {U} Pang-uri {8-7.1 (2)} |
| Tuwịng umaga. Tuwịng
makalawạ. Tuwịng oras [0]. tuwịng {C}. Lumalapit ang aso tuwịng tinatawag. Ang kanyạng inạ, tuwịng mamalẹngke itọ ay madalạs siyạng isinasama. {W Unawa 3.3}. tuwịng {A/U} {4-4 [2]}. Naroọn ang pagmamalakị ng kanyạng inạ sa tuwịng may pupuri sa kanya. {W Unawa 3.3}. | |
| tuwịd. | {X/U} Pang-uri | |
| Tuwịd na guhit. Tumindịg ka
nang tuwịd. tuwiran {U, A}. Tuwirang dahilạn. di-tuwịran {U}. | ||
| [katwid, katuwid] | ||
| katwiran {N/ka+tuwid+an}. | ||
| May katwiran din namạn si
Joe ... {W Suyuan 5.12}. Sa katwirang maisasagawạ. mangatwiran {DT01/mang+katwiran}. Mangatwiran ka kay Elena at sikapin mong mapagbago ang kanyạng isip. ikatwiran {DB10}. mapangatwiranan {DB10/ft|fg/mapang+katwiran+an} {7-6.2}. Mapangangatwiranan mo ba ang iyọng ginawạ? pangangatwiran {ND/pang+&+katwiran}. Kanyạng pinabulaanan ang pangangatwirang iyọn. makatwiran {U/ma+katwiran}. Makatwirang babae. Makatwirang sagọt. | ||
| samakatwịd {C}. Kung ipahihintulot ng panahọn, samakatwịd maaari kamịng umalịs bukas. | ||
| matuwịd, matwịd {U}. | ||
| Matwịd na sagọt. Matwịd ang ginawạ ni Juan nang magsabi siyạ ng totoọ. | ||
| tuyọ. | {X/U} Pang-uri |
| Tuyọ na ang pintura.
Lupang tuyọ. Tuyọ ang
panahọn. tuyọ (2):: {N} Uri ng inasnạn at ibinilạd na isdạ o karnẹ. tuyọ (3) {N} (tisis). matuyọ{DT00}. Natutuyọ ang tubig at naiiwan ang asịn. tuyuịn {DB10}. Tuyuịn mo ang mga pinggạn. patuyuịn {DB10}. Pinatuyọ nilạ ang mga latian upang mamatạy ang lamọk. tuyụng-tuyọ {U.TL U}. | |
| tuyọt {U}. | |
| tagtuyọt {N}. Maraming halaman ang namatạy noọng tagtuyọt. | |