| tum - tuy | |
| Pambungad | Talahuluganang tum - tuy |
| ta tag tal tan tao tas ti to tu tum tun tuo tup tur tut tuw tuy | |
| tumạnggong. | {X/N} Pangngalan |
| :: Pansusong hayop na kauri ng aso (genus Vulpus), may matulis na nguso at malagọng buntọt. | |
| tumbạ. | {J/Es} Espanyol |
| [tumbạs]. | {X} Ugat ng salita |
| tumbasạn {VP}.
Tutumbasạn ko ang lahạt ng binigyạn mo. panumbasan {N}. Ang panumbasan ng pamatạy-kulisap ay 1000 sa 1. panumbas {N, J}. katumbạs {J}. Ang pagtangọ ay katumbạs ng pagsasabi ng oo. Pagtapatịn ng guhit ang mga larawan at mga salitạng katumbạs nito. | |
| tumpạk. | {X/J} Pang-uri |
| Tumpạk ang kanyạng pasiyạ. katumpakạn {N}. di-tumpạk {D.J}. Di-tumpạk na pagkakasalin. | |
| tunaw. | {X/VA} Ugat ng salita lusạw |
| tunạw {J}. Tunạw na
ang sorbetes. matunaw {VA00, VA01}= schmelzen, sich lösen in. Natutunaw sa tubig ang asukal. Natutunaw na ang sorbetes. | |
| maaaring matunaw {DP VA}.
Maaaring matunaw sa tubig ang asịn. tumunaw {VA10}, tunawin {VP10}. Ang matindịng init ay tumutunaw ng bakal. Tinuutunaw ng matindịng init ang bakal. magtunaw. Nagtunaw siyạ. di-matunaw {J} !!. May mga tambalang kimikọng di-matunạw sa tubig. |
| tunay. | {X/J} Pang-uri |
| Tunay bang siyạ ang pinakamagalịng sa
buọng klase nilạ? Tunay na kaanak. magpatunay {VA10}. Siyạ ang magpapatunay na kamị ay nasa paaralạn kagabị. patunayan {VP10/fp|fa} . Patunayan mo ang iyọng pagmamalasakit sa mga tao. mapatunayan {VP10}. Mapatutunayanan mo ang iyọng ipinahayag? katunayan {N}. patunay {N}. di-tunay {J}. May di-tunay na ngitị siyạ. | |
| tunggạ. | {X/N} Pangngalan |
| Inubos niyạ sa isạng tunggạ ang lamạn ng baso. | |
| tunggạ (2). | {X/N} Pangngalan |
| tunggạ-tunggạ {N/&&}. | |
| tunggalị. | {X/N} Pangngalan |
tunggalian {N}.
Tunggalian ng katutubo at Hudenyo-Kristyano.
{ Constantino 1996 p.124}.katunggalị {N}. | |
| tungkị. | {X/N} Pangngalan // tuktọk |
| Paglaruạn ang tungkị ng aking ilong.
. | |
| tungkọd. | {X/N} Pangngalan |
| tungkọl sa (1). | {O MA} Pang-ukol |
| ... isạng pitak tungkọl sa sining at kultura ng bansạ. {W Liwayway 3.6}. | |
| [tungkọl] (2). | {X} Ugat ng salita |
| tungkulin. Hindị ko tungkulin ang mamula. Tungkulin ng mga salitạ sa pangungusap. Sino'ng nagbigạy sa'yọ ng tungkulin na yạn? {W Alamat ng Gubat 3.36}. | |
| tungo. | {X} Ugat ng salita |
| tungo ang katutubong salitang Tagalog, pero ... punta. |
| magtungo, tumungo.
Maraming taong ang tumutungo sa aplaya kung
tag-init.
Tumungo silạng pahilaga. patungo {J, O}. Ang daạng patungong Maynila buhat sa Lipạ. Mama, maaaring po ba ninyọng ituro kung saạn ang daạng patungo sa bayan? { LIW}
. |
| [paki+tungo] . | |
| pakitunguhan {VP10/fp?fb|fa}. jem. behandeln. Kung mayroọn kang gawị ng bata,
pakikitunguhan kitạ parang bata. Pakitunguhan nang
di-pantạy-pantạy. pakikitungo {N}. Mabuting pakikitungo. Mahusay na pakikitungo. Masamạng pakikitungo. Pilipinong Kahalagahan. | |
| tungtọn. | {X/N} Pangngalan |
| Tuntọn ng palayọk. | |
| tunọg. | {X/N} Pangngalan |
| Narinịg mo ba ang tunọg? matunọg. Mayroọn siyạng matunọg na tinig. | |
| tuntọn. | {X} Ugat ng salita |
| panuntunan {N}. Ang mga
panuntunan ng paggalang. tuntunin, alituntunin {N}. Pag-aralan ninyọ ang mga tuntunin ng larọ. palatuntunan {N}. Naaayon ang mga bagay na iyạn sa palatuntunan ng pangasiwaan. Palatuntunang gaganapịn sa araw ng kanilạng pagtatapọs. | |
| tuọd. | {X} Ugat ng salita |
| turan !! {VP?}. naturan !! {J/VP/A} {7-6.1.1 4.}. Mga delegado sa naturang kumbensiyon. {W Almario 2007} Die Delegierten der besagten Versammlung. katuturạn {N/ka-&-turan}. Katuturạn ng pangngalan { Aganan 1999 p.22}
. | |
| tuod (2). | {X/N} Pangngalan |
| Tuod ng punong-akasya. | |
| tuon. | {X/N} Pangngalan |
| tumuon, tuunan {V}.
... dahil napupuwersa ang bata at ang guro na tumuon sa wika
sa halip na sa Agham at Matematika. { LIW 28 Mayo 2007 p.31}. | |
| tuos. | {X} Ugat ng salita |
| tumuos, magtuos, tuusin {V.}. Tinuos ko
ang magugugol namin sa paglalakbay. pagtutuos {N/G}. Mali ang ginawa niyang pagtututos sa mga ipinagbili at binili. Die von ihr gemachte Berechnung der Verkäufe und Einkäufe ist falsch. tuusan {N}. tuusin {N, J}. pantuos, panuos {N, J}. katuusan {N}. Magkano ang katuusan ng gugol? palatuusan {N}. tagatuos {N}. Magiging siya ang tagatuos ng negosyo namin. | |
| tupạd. | {X} Ugat ng salita |
| tumupạd {VA10}. Tumupạd siyạ sa aming kasunduan. tuparịn, tupdịn {VP10}. Tinupạd ko ang aking pangako sa kanyạ. ipatupạd {VP10}. | |
| katuparan. | ||
| Katuparan ng kanyang pangarap. seines Traumes. isakatuparan{VP00/isa+katuparan} {8-7.1}. Sisikapin naming isakatuparan ang nakasaạd sa ating Konstitusyon ... {W Aquino 2010 3.17}. | ||
| matupad. Pangakong hindị natupạd. | ||
| tupị. | {X/N} Pangngalan tiklọp |
| tumupị {VA}. magtupị {VA}. tupiịn {VP}. tupiạn {VP/fp?fl|fa}. Tupiạn mo ang baro ng bata. | |
turan → tuọd.
| turing. | {X/VP} Ugat ng salita |
| tumuring {VA01} Gr.
Tumuturing sa mga pandiwa ang mga pang-abay. magturing {VA01} Gr. Ang pang-abay ay salitạng nagtuturing sa pandiwa, pang-uri at kạpwa pang-abay. ituring, turingan {VP10, VP101}. Turingan mo ang iyọng gustọ. Ituring mo akọng iyọng kaibigan. turing {X/VP/  }
{7-6.3} = itinuring. Kaibigan ang turing ko
sa kanyạ. {W Rica 5.3}.turingan (2) {VP10} Gr. ituring (2) {VP10, VP11} Gr. sa turing{MA N}. turing, panuring, panturing {N, J} Gr. makaturing {J} Gr. | |
| turo (1). | {X/N} Pangngalan |
| Mahusay ang turo sa paaralạng
iyọn. magturo. Marami nang taọn siyạng nagtuturo. ituro {VP11}. Ituro mo sa mga bata ang katotohanan ng relihiyọn. pagtuturo {N/G}. Kagawarạn ng Pagtuturo. | |
| turo (2). | {X} Ugat ng salita |
| magturo. ituro. Maaari bang ituro mo ang mga bulaklak na gusto mo. Itinuro sa amin ng batang lalaki ang daang pupunta sa bayan. maituro. Maituturo kaya ang bayang ito? hintuturo (daliri). | |
| turok. | {X/N} Pangngalan |
| magturok, iturok (1). magturok (2) {VA00}. Hindi masakit magturok ang nars na iyon. {7-6.2.5 [6]}. iturok {VP10}. turukan {VP10/fb|fa}. pagturok, pagtuturok {N/G}. turukan ng aspili {N}. | |
turon
 |
{N/Es} Espanyol sagimis |
| turumpo. | {N/Es} Espanyol |
| Mabilis nang umiikot ang turumpo. | |
| tusok. | {X} Ugat ng salita |
| magtusok, matusok, tusukin, itusok. pantusok. | |
| [tustos]. | {X} Ugat ng salita |
| magtustos {VA11}. tustusan {VP20}. Tinutustusan ninyo ang pag-aaral ng inyong mga anak. [{W Rosas 4.6}]. panustos, pantustos. Upang may pantustos, isinangla niya ang isang pares na hikaw at kuwintas na regalo ng kanyang ama. {W Unawa 3.8}. | |
| tuto. | {X} Ugat ng salita aral. |
| matuto {VA10/fa|fp}. Madaling natuto
si Leo ng mga laro. matutuhan, matutunan (1) {VA00}. Marami siyang natutuhang pamahiin sa kanyang lola. Marami siyang natutuhan sa kasasama sa barkada. {7-6.5.1}. Marami na rin akong natutunan sa pakikipagsapalaran sa kalye. {W Girl 3.5}. matutuhan (2) {VP10}. Gusto kong matutuhan ang paggawa niyan. Ich möchte lernen, wie das da geht. | |
| tutok. | {X} Ugat ng salita |
| tumutok, magtutok {VA11}. itutok {VP11}. tutukan {VP20}. | |
| tutol. | {X/N,VA} Pangngalan |
| Mayroọn akọng tutol sa sinabi mo. tumutol {VA01}. Tumutol siyạ sa aking sinabi. tutol {X/VA}. tutulan {VP10}. Tinututulan ko ang sinabi mong .... maaaring tutulan {DP VP10}. matutulan {VP10}. di-matututulan {J/VP/F}. | |
| tutuli, katulị. | {X/N} Pangngalan |
| tuwa. | {X/N} Pangngalan |
| Napalukso sa tuwa si Juan nang
makita ang sirko. matuwa. Natutuwa siya sa mga magandang tugtugin. makatuwa {VA00/fa}. Sa labas lang ako nakakatuwa nang buong laya. {W Estranghera 3.4}. nakatutuwa {J}. tuwang-tuwa {J}. Tuwạng-tuwạ siyạ at dalị-dalịng hinawakan ang butọ sa pamamagitan ng kanyạng bibịg. {W Äsop 3.1}. kakatwa, kakatuwa {J}. | |
| tuwalya. | {N/Es} Espanyol |
| tuwi. | {C} Pangatnig |
| Lumalapit ang aso tuwing tinatawag.
. Naroon ang pagmamalaki
ng kanyang ina sa tuwing may pupuri sa kanya.
{W Unawa 3.3}. tuwi {D} {10-3}. Tuwing umaga. {P-D(D.L N)}. Tuwing makalawa. | |
| tuwid. | {X/J} Pang-uri | |
| Tuwịd na guhit. Tumindịg ka nang tuwịd. | ||
| [katwid, katuwid] | ||
| katwiran {N/ka+tuwid+an}. | ||
| May katwiran din naman si Joe ...
{W Suyo 5.12}. Sa katwirang maisasagawa. mangatwiran {VA01/mang+katwiran}. Mangatwiran ka kay Elena at sikapin mong mapagbago ang kanyang isip. . ikatwiran {VP10}. mapangatwiranan {VP10/fp|fa/mapang+katwiran+an} {8-6.2}. Mapangangatwiranan mo ba ang iyong ginawa? pangangatwiran {N/G/pang+&+katwiran}. Kanyang pinabulaanan ang pangangatwirang iyon. makatwiran {J/ma+katwiran}. Makatwirang babae. Makatwirang sagot. | ||
| samakatwid {C}. Kung ipahihintulot ng panahon, samakatwid maaari kaming umalis bukas. | ||
| matuwid, matwid {J}. | ||
| Matwid na sagot. Matwid ang ginawa ni Juan nang magsabi siya ang totoo.ʔ | ||
| tuyo. | {X/J} Pang-uri |
| Tuyo na ang pintura. Lupang
tuyo. Tuyo ang panahon. tuyo (2):: {N} Isang uri ng inasnan at ibinilad na isda o karne. tuyo (3) {N} (tisis). matuyo{VA00}. Natutuyo ang tubig at naiiwan ang asin. tuyuin {VP10}. Tuyuin mo ang mga pinggan. patuyuin {VP10}. Pinatuyo nila ang mga latian upang mamatay ang mga lamok. tagtuyot {N}. Maraming halaman ang namatay noong tagtuyot. tuyot {J}. tuyung-tuyo {J.L J}. | |