| i - ilo | |
| Pambungad | Walang talahuluganang sa i - ilo |
| iba ibi ig ik ila ili im is | |
| ibạ. | {X/J} Pang-uri |
| Mayroọn bang ibạng magsasalitạ?
. Mga ibạ pang panghalịp. Bigyạn mo akọ ng ibạng kulay. maibạ {VA01/fa?fs|fl}. Naiibạ siyạ sa amin. Naiibạ sa ibạng bahagi ng panalitạ ang mga pandiwa. mag-ibạ {VA10/fa|fp}. Nag-ibạ ng pasiyạ ang kanyạng inạ. ibahịn {VP10/fp|fa} (baguhin). Huwạg mong ibahịn ang kahulugạn. Kadaliạng ibahịn. Madalịng ibahịn. maibạ {VA01}. Naiibạ ang sagọt mo sa kanyạ. magkaibạ {VA10, VA01}. Nagkakaibạ silạ ng (sa) kuru-kuro. magkaibạ-ibạ {VA10}. Nagkakaibạ-ibạ ng liwanag ang mga bituịn. pag-iibạ, pag-ibạ {N/G}. kaibahạn {N}. kakaibhạn {N}. pagkakaibạ {N}. Anọ ang pagkakaibạ? Makikita ng sinumạn ang pagkakaibạ ng itịm sa pulạ. pagkakaibạ-ibạ {N}. Pagkakaibạ-ibạ ng mga kulay. Malakịng pagkakaibạ-ibạ sa mga pangkạt na pampalaanyuan ng pandiwa. pagkamạgkaibạ {N}. ibạ-ibạ {J}. ibạng-ibạ {J}. magkaibạ {J}. Magkakaibạ ang mga pangalan ng tao. Pareho ang kanilạng kahulugạn ngunit magkaibạ ng gamit. Dalawạng magkaibạng wika. magkaibạng-magkaibạ {J}. Magkaibạng-magkaibạ ang dalawạ. ibạ't ibạ {J}. Ibạ't ibạng uri ng aklạt. Magagamit na panagurị ang ibạ't ibạng bahagi ng panalitạ. {  Aganan 1999 p. 74}.kakaibạ, kaibạ {J}. ibạ pa {J D}. Ibạ pang kaalaman. at ibạ pa {C J D}, atb., atbp. {Ab}. → ibayo. | |
ibabạ → babạ
ibabaw → babaw
| ibayo. | {X?/N?} Pangngalan |
| Ibayong dagat. sa ibayo ng. Tumawịd tayo sa ibayo ng ilog. | |
| ibayo. | {X?/J} Pang-uri |
| Dalawạng ibayo. Sampụng
ibayo. ibayo (2) {J}. Ibayong kapạl. Ibayo ang lakị ng sahod ni Juạn kaysạ kay Pedro. Mag-ingat ka nang ibayo. mag-ibayo {VA}. ibayuhin {VP}. pag-ibayuhin {VP}. Nang matanạw ang lupa, pinag-ibayo ng malalangọy ang kanyạng pagsisikap. | |
| ibig. | {X/N} Pangngalan |
| Anọ ang kanyạng ibig?
Magsimba ang aking ibig. ibig {DP/N,NN} {10-5.1.2}. Hindị ibig na mag-aral ni Pedro ng Filipino. {DP/N L} Hindi ibig mag-aral ni Pedro ng Filipino. {DP/N umibig {VA00, VA01}. Umiibig siyạ. Umiibig siyạ sa kanyạng anạk. ibigin {VP10}. maibigan {VP10/fp|fa}. Binibilị bawat maibigan ko. {W Tiya 3.6}. pag-ibig {N/G}. Pag-ibig ng Diyọs sa atin. | |
kaibigan
[kaɪ'bi.gan], [ka.ʔi'bi.gan
 ] {N} {15K-351}. | |
| Matalik kong kaibigan. mir. makipagkaibigan {VA00/makipag+kaibigan} {8-9.1}. Madali ring matuto ang mga taong mahilig makipagkaibigan. magkaibigan, magkakaibigan {N/mag+kaibigan?magka+ibigan} {9K-221}. pakikipagkaibigan {N/G} {7-6.5}. pagkakaibigan {N/pagka-kaibigan} {5-2.1}. | |
| ibịs (1). | {X/N} Pangngalan |
| ibịs (2). maibsạn, ibsạn, maibisạn, ibisạn (1) {VP10/fb|fa} . Ibsạn ng sunong ang matandạng babae. . maibsạn, ibsạn, maibisạn, ibisạn (2) {VP10/fb|fa} . Sa tulong ng wastọng pamamahala sa mga daratịng na taọn, maiibsạn din ang marami nating problema. {W Aquino 2010 3.7}. | |
| ibon. | {X/N} Pangngalan |
| :: Uri ng hayop na may balahibo, may tukạ,
may dalawạng pakpạk, at may makaliskịs na paạ. ibon (2). "Ibon" ang panglikọd, "bilang" ang pangharạp. | |
| Mga Ibon. | ||
| bibe. Entenküken itik. kanawạy. labuyo. |
lawin. luklạk. manọk. pabo. paboreạl. |
pato. pipịt pugo. sisiw. susulbọt. uwạk. |
| idlịp. | {X/N} Pangngalan |
| maidlịp, umidlịp. Noọ'y walạ ni isạ mang namimilị at kasalukuyang umiidlịp si Dy Koyi. {W Nanyang 3.6}. | |
| [igi]. | {X} Ugat ng salita |
| igihan. kaigihan {N}. Mga kaigihan ng pagtirạ sa ḅkid. maigi {J}. Kuskusịn ko raw maigi ang dumị sa aking katawạn at buhọk. {W Damaso 4.5}. | |
| igsị, iksị. | {X} Ugat ng salita iklị |
| umigsị {VA00}.
Umiigsị ang araw kung Nobyẹmbre. magpaigsị {VA10/fi|fp}. paiksiịn {VP10/fp|fi}. Pinaigsị niyạng lahạt ang kanỵng mahabang damịt bilang pagsunọd sa moda. {11-8}. kaigsiạn {N}. Napansịn ng lahạt ang kaigsiạn ng kanyạng damịt. maigsị {J}. Gupịt na maigsị. maigsị {J} (iklị). Maigsịng panahọn. Maigsịng buhay. | |
| iha, iho. | {N/Es} Espanyol |
| ihaw. | {X} Ugat ng salita |
| iihaw, mag-ihaw. Nag-ihaw
kamị ng karnẹ, isdạ at manọk. inihaw. Inihaw na isdạ. | |
| ihi. | {X/N} Pangngalan |
| umihi. Dapat umihi ang mga bata bago tumulog. | |
ika → wika.
| ikạw. | {PP/2S} Panghalip na panao {6-4.1} |
| Ikạw ang pupuntạ sa Maynila. Ikaw
ang umalis kagabi. Ikaw ang anak,
ako ang ama. Hindi ikaw. Ikaw ang mahal niya. Kung ako ikaw, ....
Kung ikaw ang tatanungin, .... Basta
ikaw! Pupunta ka sa Maynila. Hindi ka pumunta sa Maynila. Umalis ka kagabi. Sino ka? Mahal niya ikaw. Minamahal ka niya. {7K-634}. Hindi pa po ikaw nag-aasawa. {W Boak 4.3}. {5K-411} Dahil sa ikaw ay umalis kagabi, hindi ka nakita ng lolo. . | |
| ikid. | {X/N} Pangngalan |
| Bumili ka ng isang ikid na sinulid. mag-ikid, ikirin, iikid {V.}. ikiran {N}. Umuupo ang magandang prinsesa sa ikiran. paikid {J}. Pusod ang tawag sa buhok na tinipong paikid o patumpok sa likod o ibabaw ng ulo. | |
| iklị. | {X} Ugat ng salita igsị |
| umiklị {VA00}.
Umiklị (umurong) ang
tela. magpaiklị {VA10}. paikliịn {VP10}. pinaiklị {J/VP/A} (dinaglạt). Pinaiklịng pangalan. maiklị {J}. Maiklị ang pạlda niyạ. pagpapaiklị {N/G/magpa-}. | |
| ikot. | {X} Ugat ng salita |
| umikot {VA00}. Umiikot ang gulọng. | |
iksị → igsị
| ilag. | {X} Ugat ng salita |
| Ilag! {I}. umilag {VA01}. aus dem Weg gehen. Umilag siya sa kanyang kapitbahay. mangilag {VA01/mang+ilag/ma-ngi-lag} {15-3.3}. aus dem Weg gehen. Nangilag sa kanya ang mga tao nang magkasakit ng tisis. pangilagan {VP10/pang+ilag+an/pa-ngi-la-gan} {15-3.3}. aus dem Weg gehen. Pinangilagan siya ng mga tao nang magkasakit ng tisis. pag-ilag {N}. Hustung-husto ang kanyang pag-ilag; hindi siya tinamaan ng bola. | |
| ilạn?. | {X/J} Pang-uri |
| ilạn {J} {6K-4422}. Ilạng (mga) batang lalaki. Ilạng
tao lamang. Kinain ni Juạn ang
ilạn, at initapon ang mga natirạ. Ilạng taọn na nilạ itọng
ginagawạ. {W Prutas 3.2}.
Kinailangan niyạng daanạn ang matatarịk na burọl
at ilạng mga sapa. {W Samadhi 4.1}. # ilạn {JI} {12-2.2}. Ilạn kayọ? ilạng {JI.L}. Ilạng taọn ka na? kung ilạn {C J}. Hindị ko maalaala kung ilạn ang natanggạp kong regalo noọng paskọ. ilanmạn {J D}. Bibigyạn kitạ ilanmạng manggạ ang hihingịn mo. kahit ilạn {D J}. Kumuha ka ng kahit ilạng manggạ sa kaịng. ikailạn? {JI/ika+ilan}, pang-ilạn {JI} {12-2.2} {9-6.2} (// ikaalịn, pang-alịn). Ikailạn? Pang-alịn kang anạk? kailanạn {N/ka+ilan+an}. makailạn {D/maka-}. | |
| kailạn?
[kaɪ'lan],
[kʌ.ʔɪ'lʌn ] {DI/ka-}
{12-2.3} {15K-351}. | |
| Kailan sila aalis? gehen sie (entferntere Zeit, nicht heute)? Anong oras sila
aalis? Gaanong katagal ...? Sa sampung minuto. kailan lamang, kamakailan lamang {D D}. Kamakailan lamang ay nagpapista kami rito. Parang kailan lamang. kung kailan {C DI} {5-4.4.1}. Kung kailan umalis si Tony ay wala akong pakialam. kailan man, kailanman, kailanmat {DI C/EC}. Kailanman umalis si Tony ay wala akong pakialam. Kailanmat makita niya ako, ay nagagalit siya. hindi kailanman {D D/DI.C}. Hindi ako nagbibigay ng tulong kailanman. kahit kailan {C DI}. Kahit kailan umalis si Tony ay wala akong pakialam. kahit kailan {D(D DI)}. Hindi ako nagbibigay ng tulong kahit kailan. | |
→ kailangan.
| [ilap]. | {X} Ugat ng salita |
| kailapan {N}. mailap {J}. Ilang gabi na, mailap pa rin sa akin ang pagdalaw ng antok. {W Estranghera 3.1}. | |
| ilat. | {X/N} Pangngalan sapa |
| ilaw. | {X/N} Pangngalan |
| Nakita namin ang mga ilaw ng lungsod. Buhay pa ang ilaw. Bukas pa ang ilaw. Patay na ang ilaw. ilaw ng lente {N MC L/Es}. ilawan {N}. Sa tabi ng tibi ay maliit na ilawan. | |
| iling. | {X/N} Pangngalan |
| Isang iling ang kasagutan niya. umiling {VA00}. Umiling siya. | |
| ilog. | {X/N} Pangngalan |
| Malalim ang ilog. taga-ilog. ==> Tagalog {N,J/taga+ilog?}. | |
| ilong. | {X/N} Pangngalan |
| Tungki ng ilong. matangos. Matangos ang ilong. {W Samadhi 4.2}. | |