h - hal
Pambungad Talahuluganang h - hal
ha hag hak hal hali halo   ham has hi him hip hu

hạ! hạ? {M} Padamdam e
Sinabi ko itọ kanina, hạ! Alisịn mo na ang dumị, hạ! Kumain ka na ba ng mga kẹnding itọ, hạ?
Hạ?.

haba. {X/N} Pangngalan
humaba {DT00}. Humaba ang buhọk ko.
mahaba. Mahaba ang kuwẹntong iyạn.
parihab (// parisukạt). Parihab at dalawạng palapạg ang napasukan kong tindahan. {W Nanyang 6.2}.
biluhab {U/Cd/bilog+haba}. Biluhab ang katawạn ng tulingan.

habagat. {X/N,U} Pangngalan
habagat, habagat-lubang {N, N/Cd} (// amihan).
habagatạn {N} (timọg).
habagatạn (2) {N}.

habang. {X/C} Pangatnig {13K-5211}
Wal siyạng kaimịk-imịk habang akọ'y nagsasalit. Bukambibịg habang nasa kolonisasyọn ng Estados Unidos. Habang marami kang sinasabi ay lalo mo akọng nililitọ.
habang-buhay {A/Cd}. Habang-buhay kong pasasalamatan ang ginaw mong pagtulong sa akin.
habang-daạn {A/Cd}. Kinuwẹnto ko ang buọng pangyayari habang-daan.

habi. {X/N} Pangngalan
habihin {DB10}.

habol. {X/DB, N} Ugat ng salita {6K-635}
humabol {DT10}. Humabol sa okasyọn ang pinadalạ kong regalo.
habulin {DB10}. Habulin mo ang kumuha ng pera mo. Sino ang hinahabol ng pulịs?
habol {X/DB} = hinabol, hinahabol. Sino ang habol ng pulịs?

hadhạd. {X/N,U} Pangngalan
Hadhạd na tuhod.

hadlạng. {X/N} Pangngalan
Hadlạng sa ating kaunlarạng pangkabuhayan. .
humadlạng {DT01}, hadlangạn {DB10} . Humadlạng sa kalsada ang nangabuwạl na punongkahoy. Mahirap hadlangạn ang kagustuhạn ng makulịt na bata.
makahadlạng {DT01}. Nakahadlạng sa pag-aliṣ ko ang pagkakasakịt ni inạy.

hagdạn. {X/N} Pangngalan
Umakỵt ka sa hagdạn.
hagdanan {N}. Mataạs ang hagdanan sa lụmang bahay.
hagdạn-hagdạn {U/&&} {9-2.5}. Hagdạn-hagdạng palayan ng Banawe.

hagis. {X/N} Pangngalan
Hagis sa kabil ng ilog.
maghagis {DT10}. Maghagis ng bola.
hagisin, ihagis {DB10}. Inihagis ko ang bola nang malayo. Inihagis sa apọy ang lumang aklạt.
humagis {DB10} { VCS}  = 'to be thrown away accidentally'.

hagkạnhalịk.

hagulhọl. {X/N} Pangngalan
Ang lakạs ng kaniyạng hagulhọl!
humagulhọl {DT00}. Nais niyạng humagulgọl. {W Suyuan 5.3}.

hain. {X} Ugat ng salita
maghain {DT10}. Maghain ka. = Maghain ka ng pagkain sa mesa.
ihain {DB10/ft|fg}. Ihaing mainit. Inihain ni Ate ang pritọng manọk.
maihain {DB10/ft|fg} {7-3.3}. Naiḥin ni Ate ang pritọng manọk.
nakahain {U}. Nakahain na ang hapunan.

haka. {X/N} Pangngalan
Yaọn ay haka lamang.
hakain {DB}.
haka-haka {N/&&}.
di-mahaka {U}.

hakbạng. {X/N} Pangngalan
Malalakị at mabilịs ang aming mga hakbạng. {W Mumo 3}.
humakbạng {DT00}. Humakbạng nang maliliịt.
hakbangạn {DB10}. Huwạg mong hakbangạn ang bata.
hạkbangan {N}.
hakbạng-hakbạng {U}.

hakdạw. {X/N} Pangngalan hakbạng
hakdawạn {DB10} → hakbang̣n.
hạkdawan {DB10} → hạkbangan.
pahakdạw-hakdạw {U}.

hakot. {X/N} Pangngalan
Apat na hakot ng buhangin. Hakot ng basura.
hakutin {DB10}. Bukas hahakutin ng basurero ang basura.

halagạ. {X/N} Pangngalan
Magkano ang ibinayad mong halagạ? {W Material Girl 3.11}.
halagahạn {DB20}.
magpahalagạ {DT01/fg|ft?fh|fg}. ... ang isạng tao'y hind marunong magpahalagạ sa damdamin ng kanyạng kạpwa. {W Karla 5.207}.
pahalagahạn {DB10}. Pinahalagahạn din ng mga rebolusyonạryo ang mga bituịn sa paglalagạy nito sa watawat ng Repụblikạ bilang sagisag. {W Ambrosio 2.3.7}.
magkahalagạ {DT10/fg|ft} {7-8.1}. Nagkakahalagạ ng sanglibong piso ang aklạt na itọ.
kahalagahan {N}. Kahalagahan ng gatas bilang pagkain.
pagkakahalagạ {N}.
mahalagạ {U}. Mahalagạ kay Lola ang lumang damịt na iyọn. Ang pinakamahalagạng bahagi ng kanilạng trabaho ay ang pakikilahọk ng mga magulang.
Mga Pilipinong Kahalagahan.  
napakahalagạ {U}. Napakahalagạng simulain.
walạng-halagạ {U}.

halạl. {X/N,U} Pangngalan
Kailangan niyạ ang halạl ng kanyạng mga kababayan.
maghalạl {DT10/fg|ft}.
ihalạl {DB10/ft|fg}.
mahalạl {DB10/ft|fg}. Nahalạl na Pangulo si Corazon Aquino.
manghahalal {N}.
halalan {N}.

halaman. {X/N} Pangngalan
halamanan, halamanạn {N}. Magandạ tignạn ang halamanan sa harạp ng bahay. .
halamang-gamọt {N/Cd}.
halamang-singạw (1) {N/Cd} (ọnggo) :: Uri ng mababang halaman na nabubuhay sa mga organikọng bagay (buhay o patạy), makaaghạm na pangalang fungus, fungi.
halamang-singạw (2) {N/Cd} (ọnggo).

Sa Halamanan.
binhị.
bulaklạk.
bunga.
butil.
butọ.
dahon.
damọ.
gulayạn.
hardịn.
palumpọng.
punongkahoy.
sukal na damọ.
ani.
asarọl.
dilịg.
gamas.
hasịk.
pala.
pungos.
putol.
tabạ.
tanịm.
asarọl.
kalaykạy.
lagari.
pala.
palakọl.
palatạw.
timb.

halang. {X/N} Pangngalan harang
May halang sa kạlye.
halạng, nakahalang, pahalạng {U}. Nakahalang na mga balakilan. Nakahalang na troso sa daạn.

halat. {X/A} Pang-abay
Halatạng may-sakịt siyạ.
mahalat {DB10}. Nahalat kong may itinatago siyạng problema. {8K-902 Σ}.

[halay]. {X} Ugat ng salita
mahalay (masagw). Mahahalay na larawan. Mahalay na damịt. Mahalay na asal. Mahahalay na pamumuhay.
kahalayan {N}. Kahalayan ng kanyạng sinasabi.

halayạ. {N/Es} Espanyol |jalea|
:: Meryendang minatamisang karaniwang yari sa ube, kalabasa o kukurbita.

halẹ, halị. {M} Padamdam
Halika! Halikayọ! Halina! {U?}. Halina, lumakad tayo. Halina kayo! Halika na.

haligi. {X/N} Pangngalan
Kinakain ng anay ang haligi ng bahay. Malakị ang haligi ng simbahan. Haligi ng teleponọ.

halịk. {X/N} Pangngalan
humalịk {DT/fg|ft}. Humalịk ka ng kamạy sa iyọng mga magulang.
halikạn, halkạn, hagkạn {DB10} . Sana hinalikạn mo man lang akọ. {W Madaling Araw 3.11}.

Halika!halẹ.

halili. {X} Ugat ng salita
humalili {DT01}. Siyạ ang humalili kay Bb. Cruz.
hahalili {DT01/F/Pa}. Hahaliling pangulo.
maghalili, maghalinhinan {DT00}. Naghahalinhinan sa pag-aalaga sa kanilạng inạ si Lucia at ang kanyạng kapatịd. L. und ihre Schwester kümmern sich abwechseld um ihre Mutter.
halinhạn {DB20/fl1|fg|fl2/halili+han} !! . Itakwịl ang kanyạng kultura at halinhạn itọ ng kultura ng mananakop. { Abeleda} .
paghalili {ND}.
paghahalili ng trabaho {ND TW N}. May dalawạng paghahalili ng trabaho sa pagawaan.
kahalili {N}. Siya ang kahalili ng nagbakasyọng guro.
panghalili {N}. Humanap ka ng panghalili sa sirang telebisyọn.
halinhinan {U}.

halimbawa. {X/N} Pangngalan
Pangungusap na halimbawa. Tingnạn ang mga halimḅwa sa pahinạ 12.
halimbawa ng {N TW}. Siyạ ang halimbawa ng isạng mabuting inạ. Ang ilạng halimbawa ng mga salitạng español. {W Alcantara 2006 2.5}. Halimbawa ng angkạng pusa ang tigre.
halimbawang kasalungat {N TL U}. Magandạ ang kasalungat na halimbawa ng pangit.
kahalimbawa {U}.
panghalimbawa {N, U}.

halina (1). {X/N} Pangngalan
Halina ng kayamanan.
mahalina {DB10}. Nahahalina niyạ ang lahạt dahil sa kanyạng kilos.
nakahahalina {U}.
kahali-halina {U/&&}.

Halina! (2) → Halika! (halẹ).

halịng. {U,N?} Pang-uri
mahalịng {DT01}.
nahahalịng {U/DT/K}.
pagkahumalịng {N}. Anọ't gayọn na lamang ang pagkahumalịng ng isạng napakagandạng dalạgang huanpo sa isạng pobreng kabataang huaqiao? {W Nanyang 22.6}.

halinhạnhalili.

halintuladtulad.
halịp. {X/N} Substantiv
sa halịp, sa halịp ng {4-4.2}. Sa halịp na magsimbạ, siyạ ay natulog. Siyạ ang naparoọn sa halịp ni Juạn. Sa halịp ko. [++] Sa halip ng ako. [++] {8-4.6 (1)} Sa halịp na akọ. [++] {8-7.4 (1)}. Sa halịp ng kapatịd ko. [++] Sa halịp na kapatịd ko. [++] {8-3.4}.
sa halịp nito {TA N TW.PD/1}.
panghalịp {N}.

halo. {X/N} Pangngalan
maghalo (1) {DT00/fg}. Hind naghahalo ang langịs at tubig. Basang-basa sa naghalong pawis at tubig-ulan ang suot niyang puting kamiseta at asul na pantalon. {W Nanyang 12.8}.
maghalo (2) {DT11/fg|ft|fn} . Sino ang naghalo ng asukal sa alạk?
haluan {DB10/fn|ft}. Hinaluan ng tubig ang alạk. Hinaluan niyạ ng tubig ang alạk. {DB20/fn|ft|fg}.
haluin {DB10/ft|fg, DB11/ft|fn|fg, DB01/ft|fn}. Haluin mo iyạn. Hinahalo niyạ ang asukal sa kanyạng tsa. Hinahalo niyạ ng kutsara ang asukal sa kanyạng tsa. {DB21/ft|fg|fm|fn}. {6K-3291} Hinalo na sa tsa ang asukal.
ihalo {DB10/ft|fg}. Ihalo mo iyạn. Ihalo mo ang sampalok sa sabạw. {DB11/ft|fg|fn}.
halụ-halo (1) {N/&&}.
halụ-halo (2) {N/&&} :: ....
halụ-halo {U/&&}. Halụ-halo ang talumpati niyạ.
halubilo.
 humalubilo, makihalubilo {DT01}. unter die Leute mischen. Dapat tayong makihalubilo sa mabubuting tao.
pakikihalubilo {ND/maki-}.

halos. {A/S} Pang-abay {10K-221}
Halos kasintaạs na siyạ ni Juạn. Halos mag-alas-seịs. Namatạy siyạ halos.
halos lahạt. Halos lahạt ng mga itlọg na binilị mo ay maliliịt.
halos wal. Halos walạng pang-abay bilang simuno.

halumigmịg. {U,N?} Pang-uri
Halumigmịg ang hangin sa tabịng-dagat.
mahalumigmịg {U}. Mahalumigmịg ang mga dahon kapag paggising sa umaga.

Wikang Filipino - Wakas ng talasalitaan h - hal   22 Setyembre 2016

Simula ng pahina   ham - har   Pahinang pamagat na Filipino   Fisyntag