d - dai
Pambungad Walang talahuluganang sa d - dai
da dag dah dai   dak dam de do

daạn (1). {X/N} Pangngalan
sandaạn, isạng daạn.
dalawạng daạn.
dantaọn. Sa ikapitọng dantaọn itinatạg ni propetong Muhammed ang Islam.

daạn (2). {X/N} Substantiv - Pangngalan
Ang daạng patungong Maynila buhat sa Lipạ.
dumaạn {DT00, DT01}. Maraming tao ang dumaraạn sa tapạt ng aming bahay araw-araw. Bawal ang dumaạn nang walạng-pahintulot!
magdaạn {DT}. Bihira na ang nagdarạng sasakyạn. {W Naglaho 3.20}.
idaạn {DB11/fp|fg|fn}. Idadaạn nilạ akọ sa mataạs na bintana. {W Mumo 3.2}.
daanạn, daanan !! {DB10}. Dirẹ-dirẹtso pa rin siyạ at hind bumaling ng tingịn sa mga dinadaanạn. {W Suyuan 3.6}. Dadaanạn kitạ mamayạng gabị.
dinaanạn, dinaanan {N/DB/D}.
mapadaạn {DT01} !!. Dinalạ niyạ ang but upang iuw sa kanyạng tirahạn, ngunit nang siyạ ay malapit na, napadaạn siyạ sa isạng ilog. {W Äsop 2}. Nang mapadaạn siyạ sa salamịng nakasabit sa dingdịng, napatigil siyạ ... {W Pang-unawa 3.3}.
magpadaạn (1) {DT}.
magpadaạn (2) {DT10/fh|fg}. Si Didang at si Lino ay nagparaạn pa muna ng maraming sandal ... {W Daluyong 15.11} Didang und Lino ließen erst viel Zeit [viele Augenblicke] verstreichen.
{}
pakiraạn {D00} {7-9.2}.
 Pakiraạn po, mabigạt ang dalạ ko.
padaạn {D} {7-9.3} .
magparaạn {DT10}.
paraanịn {DB10/fp?ft|fg}. Paraanịn mo ang kọtse.
makiraạn {DT00}. Makikiraạn akọ sa tabị mo.
pamamaraạn {N}. Pamamaraạn sa pamumustạ.
paraạn {N}. Ang pag-iihaw ay isạng paraạn ng pagluluto ng karnẹ.
kaparaanạn {N}.
nakaraạn {U, N/U}. Mga nakaraạng araw. Nakaraạng pulong. Magkano ang pakinabang ng bahay-kalakal noọng nakaraạng taọn? Hind na niyạ mababago ang kanyạng nakaraạn.
pangnagdaạn {N, U} Gr.
makaraạn.
pamaraan {N?U}. Pang-abay na pamaraan.
maparaạn {U}. Maparaạn siyạ sa kanyạng pagtatrabaho.
pagkaraan {A} → AD.

Sa Daan.
abenida.
babaan.
bangketa .
baọn.
bisikleta.
bus.
daạn.
dirẹtso.
diyip.
eskinita.
hint.
hintuan.
ikot.
(sa) kaliwạ.
kạlye .
(sa) kanan.
kalsada.
kọtse.
landạs.
lansangan.
lik.
pamasahe .
pasalubong.
paradahạn .
sakạy.
sakayan.
sasakyạn.
tawiran.
trak.
traysikẹl.

daeng, daing. {X/N} Pangngalan
:: Isdạng biniyạk, inasnạn at pinatuy (sa araw).

dag. {X/N} Pangngalan
Pag wal ang pusa ay naglalaro ang mga dag.

dagạn. {X/N} Pangngalan
dumagạn {DT}.
madaganạn {DB10/ft|fg}. Parang nadaganạn ng batọ ang puso ko. {W Nanyang 21.9}.

dagat. {X/N} Pangngalan
Masarạp ang maligo sa alon ng dagat.
karagatan. May tatlọng karagatan sa daigdịg.
Sa pag̣tan ng Amerika, Australia at Asia ang Karagatang Pasipiko.
Sa pagitan ng Europa, Afrika at Amerika ang Karagatang Atlantiko.
Sa timọg ng Asia ang Karagatang Indio.
mandaragạt {N}.
dagạt-dagatan.

dagdạg. {X/N} Pangngalan
Bagong dagdạg na ginaw sa lumang bahay. Itọ'y dagdạg sa halagạng ibinigạy ko sa iyọ.
magdagdạg {DT10/fg|ft}. Magdagdạg ka ng kaunt pang tubig.
dagdagạn {DB10/ft|fg, DB20/ft|fg|?}. Dinagdagạn ng kumpạnya ang tauhang nilạ. Dinagdagạn pa niyạ ng ilạng talataạn ang kanyạng sulat.
idagdạg {DB11/ft|fg|fn}. ... at idagdạg ang mga lumilitạw na saliksịk pangwika at pangkultura hanggạng sa kasalukuyan. {W Javier 3.4}.
maparagdạg {DT01/fg|fn}. Napaparagdạg ang tubo sa salapịng inilagạy sa bạngko.
pagdaragdạg {ND} (Aritmetika). Ang pagdaragdạg ng dalawạ sa dalawạ ay nagigịng apat.
tand ng pagdaragdạg {N TW N}. Huwạg mong kalilimutang ilagạy ang tand ng pagdaragdạg upang hind ka malitọ.
karagdagan {N, U}. Nangangailangan akọ ng karagdaagang tulong. Karagdagang kabatiran.
pagkaragdạg {N}. Pagkaragdạg ng limạng bagong kasapi.
dagdạg-bawas {N.N}. Sa dagdạg-bawas, dinadagdagạn ang bilang ng boto ng kanyạng kandidato at binabawasan ang bilang sa kalaban.
nadagdagạn {N, U}. Mga nadagdagạn ng kahulugạn. .

daglạt Gr. {X/N} Pangngalan pagpapaikl
KKK ang daglạt (pagpapaikl) sa pangalan ng katipunang panghimagsịk.
dumaglạt {DT} Gr.
daglatịn {DB10} Gr.

dagok. {X/N} Pangngalan
dumagok {DT01}. At isạ na namạng masamạng balita ang dumagok sa akin! {W Nanyang 21.11}.

dahan. {X} Ugat ng salita
dahan-dahan {A/&&}. Lumapit siyạ dito at dahan-dahang kinalạs ang tali. {W Suyuan 5.13}. Dahan-dahan ang batang bumalịk sa bahay dahil sa nawal ang pera ng nanay.
dahanan {DB10/fg|ft}. Dahanan mo ang iyọng boses. Dahanan ang tulin.
dahạn-dahanin.
marahan {U}. Marahan niyạng pinagsabihan ang kanyạng anạk.

dahil. {X/N} Pangngalan
Anọ ang dahil ng kanilạng pagparito?
dahil sa ... {L TK N} {4K-231}. Nahulaan marahil nito ang lamạn ng sulat sa kanyạng kandungan dahil sa kanyạng any. {W Arrivederci 3.10}.
dahil sa ... {L TK ND} {4K-231}. Dahil sa pangyayaring itọ, naubusan ng pasẹnsiyạ ang sambayanạng Pilipino. {W Angara 2012 3.4}. Dahil sa pagtataguyod na iniukol ng mga paaralạn at ng mass media, higịt sa lahạt, nagịng malaganap ang wikang pambans na kung taẉgin mang Tagalog o Filipino. {W Plano 3.47}.
dahil dito, diyạn, doọn {C TK.PA}. Naritọ akọ dahil dito raw matatagpuạn ang kayamanang nasa dulong ạrko ng bahạghari. {W Samadhi 4.2}.
dahil {O.TK}.
dahil {C}. Dahil sawa na siyạ [uwạk] sa pagigịng isạng itịm na ibon, ... {W Äsop 3.2.1}. Nanditọ tayo ngayọn dahil sama-sama tayong nanindigan at nagtiwala na may pag-asa. {W Aquino 2010 3.24}. Sabi ng hari, wal kamịng karapatạn sa lugạr na iyọn, dahil sakop iyọn ng kaniyạng pag-aari. {W Pagbabalik 3.3}.
dahil sa {C TK} . Pasasalamat ni Regina, dahil sa itinagạl-tagạl niyạ sa siyudạd. {W Naglaho 3.9}.
dahilạn {N}.
 Hind si Noynoy ang gumaw ng paraạn, kayọ ang dahilạn kung bakit ngayọn, magtatapos na ang pagtitiịs ng sambayanạn. {W Aquino 2010 3.7}. Iyọn ang dahilạn kay ang una nating repụblikạ, ang Repụblikạng Malolos ay Espanyọl ang wikang opisyạl sa pamahalaạn. {W Almario 2007 3.1}.
dahilạn ng {N TW}. Napangit na lang akọ nang maisip mul ang dahilạn ng pagkakagulọ kinạ Aling Terya. {W Piso 3.1}.
dahilạn sa {N TK} . ... dahilạn sa pangyayaring itọ ayon kay B. {W Alcantara 2006 2.4}.
magịng dahilạn {D P-L} (pagmulạn).
magdahilạn {DT01/mag-dahilan}. Nagdahilạn siyạ sa pagkahulị sa klase.
idahilạn {DB10/fs|fg}. Naku po, Sir, siyạ 'yong batang gusgusịn at laging idinadahilạn na may sakịt ang nanay niyạ para makapanghing lamang sa amin ng pagkain. {W Angela 3.6}.
kadahilanan {N}. Sanhi o kadahilanan ng kilos ... {W Aganan 3.4.4}.
marahil {A} .
 Marahil na nasa bahay akọ sa buọng maghapon.
pangmarahil, pangarahil {U} F Gr. Pang-abay na pangmarahil {10-4}.

dahon. {X/N} Pangngalan
Dahon na papẹl. Sa ibabaw ng damuhạn ay maraming dahong lagạs.

daịg. {X/U} Pang-uri
Daịg ni Paola si Juạn sa kạntahan.
manaịg {DT00/mang+daig, DT01}. Nanaịg ang nakararami sa kaunt. ... damdạm ko'y makakaya mo ang lumaban at manaịg. {W Daluyong 15.21}.
daigịn {DB10}. Nagsanay nang mabuti si Tomas upang daigịn si Julio sa sayạw.
pananaịg {ND/mang+}. Pananaịg ng naga sa gubat na itọ.

daigdịg. {X/N} Pangngalan
Anọ ang nangyayari sa daigdịg?
hating-daigdịg {N/Cd}. Nakatirạ kamị sa hilagang hating-daigdịg.
pandaigdịg {U}. Ikalawạng Digmaang Pandaigdịg. {W Katesismo 3.31}.

daịng. {X/N} Pangngalan
Ang iyọng sinabi, biro, daịng, galit - sumanib sa simoy ng hangin. {W Ulan 20.22}.
dumaịng {DT00, DT01}. Dumaịng hinggịl sa.
idaịng {DB10}. Idinaraịng ng maysakịt ang kirọt ng (sa) tiyạn niyạ. "Masakịt ang katawạn ko," daịng ni Ada. {W Bulaklak 8.4}.
karaingan {N}.

Wikang Filipino - Wakas ng talasalitaan d - dai   22 Setyembre 2016

Simula ng pahina   dak - dal   Pahinang pamagat na Filipino   Fisyntag