| bum - c | |
| Einführung | Talahuluganang bum - c |
| ba bah bal bao baw be bin bo bu bum bun bunt buo bur but buw c | |
| bundọk. | {X/N} Pangngalan |
| Nasa lalawigang Batạngas ang bundọk
Makolot. kabundukạn. gabundọk. Gabundọk na alon. | |
| bunga. | {X/N} Pangngalan |
| Hinọg na ang bunga ng manggạ. Bunga ng kababayaạn. mamunga {DT00/mang-bunga}. Namumunga nang marami ang punong iyọn ng manggạ. magbunga {DT10}. Nagbubunga itọ ng malalakịng pagkakaibạ-ibạ. bunga (2) :: {N} (Areca catechu).  | |
| bungad. | {X/N} Pangngalan |
| pambungad {N}. pambungad {U}. | |
| buni.
|
{X/N} Pangngalan |
| [bunot]. | {X}Ugat ng salita |
| bunọt {U}. bumunot {DT10}. Bumunot ka ng damọ. . magbunot {DT10}. Nagbunot siyạ ng barịl. bunutin {DB10}. Maraming punongkahoy ang binunot ng bagyọ. bunutan {DB20}. Bunutan mo akọ ng uban. pambunot {N}. | |
| bunọt. | {X/N} Pangngalan |
| :: Ginagamit ang bunọt sa
paglilinis ng sahịg. magbunọt {DT10, DT01} {7-1.3}. Sino ang nagbunọt ng sahịg? Sino ang nagbunọt sa sahịg? bunutịn {DB10}. Bunutịn mo ang sahịg. | |
| bunsọ. | {X/N} Pangngalan |
| Si Benjamin ang bunsọ nilạ. | |
| bunsọd. | {X} Ugat ng salita |
| magbunsọd {DT10}. ibunsọd {DB10}. tagabunsọd {N}. | |
| buntịs. | {X/U} Pang-uri |
| May tatlọng anạk na siyạ, at buntịs na siyạ ulị. | |
| buntọn. | {X/N} Pangngalan tambak |
| Buntọn ng mga pahayagạn. magbuntọn {DT10}. Huwạg namạn kayọng magbuntọn ng basura sa harạp ng bahay ṇmin. ibuntọn {D}. Ininbuntọn na lang niyạ ang mga damịt sa sulọk. |
| buntụng-hiningạ {N}. | |
| Naramdamạn kong humugot siyạ
ng malalim na buntụnghiningạ. {W Estranghera 3.7}. magbuntụng-hiningạ {DT00}. mapabuntụng-hiningạ {DT00}. Napabuntọng hiningạ si Joe. {W Suyuan 5.3}. pabubuntụng-hiningạ {ND}. | |
| buntọt. | {X/N} Pangngalan |
| Sinunggabạn niyạ sa buntọt ang aso. Buntọt ng saranggola. buntọt-pusa. May mahabang buntọt-pusa ang batang babae. | |
| [bunyạg]. | {X} Ugat ng salita |
| magbunyạg {DT10}. Magbubunyọg akọ ng lihim sa iyọ. ibunyạg {DB10}. Ibunyạg natin ang mga kabulukạn sa pamahalaạn. pagbubunyạg {ND}. | |
| buọ. | {X/U} Pang-uri |
| Buọng katipunan ng mga aklạt ni Rizạl. Nagsasayạ ang buọng bayan. Sinabi ni Tomas ang buọng
katotohanan. Isạng buọng
taọn. Ginawạ niyạ ang kanyạng
buọng kaya upang mapabuti ang kanyạng mga
markạ. bumuọ {DT10}. Pitọng araw ang bumubuọ ng isạng linggọ. Bumuọ ka ng pangungusap. magbuọ {DT10}. buuịn {DB10}. Ang Pilipinas ay kapuluạng binubuọ ng 7107 mga pulọ. Payạk ang pangngalan kapạg binubuọ ng iisạng salitạng-ugat. {  Aganan 1999
p.23}.mamuọ {DT00}. Namumuọ ang mantika habang lumalamịg. Namuọ ang dugọ sa sugat. pagbuọ {ND/bumuo}. Pagbuọ ng mga bahagi ng panalitạ. { Aganan 1999 p.22}.pagbubuọ {ND/magbuo}. ... pagkakaisạ ng sambayanạn sa iiṣng wika tungo sa pagbubuọ ng isạng pambansạng kultura at hangarin. {W Plano 3.29}. binuọ {N/DB/D} (yari. Mga binuọng may dalawạng pandiwa sa isạng pangungusap. kabuuạn (1) {N}. May kasamang asukal, tsokolate at gatas ang kabuuạn ng kẹnding itọ. kabuuạn (2) {N; U}. Magigịng 240 piso ang kabuuạng halagạ. sa kabuuạn {TA N}. Sa kabubuạn, ang mga batang ito ay mabubuti. kabuuạn ng nilalaṃan {N TW N}, ibig sabihin ng kabuuạn {AH} DB MV N}. pagkakabuọ {ND/G?N}. Ayon namạn sa makabagong gramatika na batay sa estruktural pagkakabuọ ... { Aganan 1999 p.22}. | |
| buọd. | {X/N} Pangngalan |
| Buọd ng talumpati. buurịn {DB10}, magbuọd {DT10}. kabuurạn, kabuuran {N}. | |
| bura. | {N/Es} Espanyol |borrar| pawi |
| bumura, burahin. Sino ang
bumura ng aking isinulat sa papel na ito? Burahin mo ang nakasulat sa pisara. pambura. | |
| burador |borrador| {N/Es}. | |
| magburador {DT10}.
Magburador ka muna ng talumpati mo. buradurin {DB10}. | |
| buro. | {X/U} Pang-uri |
| Masarap ang burong mangga. Burong isda. Burong itlog. | |
| burol. | {X/N} Pangngalan |
| Kinailangan niyang daanan ang matatarik na burol. {W Samadhi 4.1}. | |
| bus. | {N/La/En} Ingles |
| Maraming sakay sa bus. | |
| busilak. | {X/U} Pang-uri |
| May busilak na buhok ang matandang babae. | |
| busọg. | {X/U} Pang-uri |
| Pagkatapos kumain ng marami, busọg na akọ. | |
| [butạng]. | {X} Ugat ng salita labạg |
| butangero {N/Esm} {5-2.1}. mambubutạng {N}. | |
| butas. | {X/N} Pangngalan |
| Maliit muna ang butas sa bulsa hanggang lumaki. butas {U}. Butas na ang bola. bumutas, magbutas {DT00}. Isang pako ang bumutas sa goma. butasin, butasan {DB?DB10}. Butasan mo ang tablang iyan. pambutas {N} (barena). | |
| buti. | {N} Pangngalan bait |
| magpabuti {DT01/fh?fg|ft}. Nagpabuti sa kanyang
kakayahan ang pagsasanay. pabutihin {DB10/ft|fg?fh}. Gusto niyang pabutihin ang kalagayan ng mga taong iyon. makabuti {DT01/fg|ft} {7-3.4}. Nakabuti sa kanyang kakayahan ang pagsasanay. mapabuti {DB00/ft?DT00/fy} {7-3.5.1} . Napabuti ang pagpunta ko sa simbahan. . mapabuti {DB10/ft?fg|fh} {7-4.2}. Ginawạ niyạ ang kanyạng buọng kaya upang mapabuti ang kanyang mga marka. Napabuti ng sampalok ang pakiramdạm ko. Sampalok konnte mein Wohlbefinden verbessern. pagbutihin {DB10/ft|fg}= vollenden, perfektionieren, sehr gut machen. Pinagbubuti ng pintor ang kanyang iginuguhit na larawan. Pagbutihin mo ang paghawak sa platong iyan. kabutihan (1) {N}. Sa kabutihang palad. kabutihan (2) {N} (kapakinabangan). Ano ang kabutihan noon? butihin {U}. | |
| mabuti {U}. | |
| Mabuting bata. Magbasa
ka ng mabubuting aklat. Mabuting doktor. mabuti {A}. Palamiging mabuti. mabutihin {DB10/ft|fg} {6K-403}. Minamabuti niya ang pagbabasa kaysa pananahi. | |
| butiki (Squamata). |
{X/N} Pangngalan |
| butil. | {X/N} Pangngalan |
| Huwag kayong magtatapon ni isang butil na bigas. Isang butil ng buhangin. | |
| butọ | {X/N} pangngalan |
| butọ (1). Yari sa butọ
ng baka ang bulalọ. butọ (2). Butọ ng halaman. | |
| [butod]. | {X} Ugat ng salita |
| kaibuturan {N/ka+ibutod+an}. kaibuturan (2) {N}. Habang nalalapịt silạ, untị-untị nang naghuhunos ang darạng sa kaibuturan ni Ada. {W Bulaklak 8.1} | |
| butones. | {N/Es} Espanyol |
| Nawawala ang isang butones sa blusa ko. | |
| buwạn | {X/N} Pangngalan |
| buwạn (1). Sa langit ang bilọg na
buwạn. Kabilugan ng buwạn.
. Hugis-suklạy na buwạn. Bagong
buwạn. Lumiliịt ang buwạn.
Lumiligid sa mundọ ang buwạn.
. buwạn (2). May 28 hanggạng 31 araw sa isạng buwạn. Ilạng buwạn ang lumipas, ... {W Unawa 3.9}. buwạn-buwạn {A/&&}. | |
| Mga buwan ng taon. | |||
| Enero Pebrero Mạrso |
Abrịl Mayo Hunyo |
Hulyo Agosto Setyẹmbre |
Oktubre Nobyẹmbre Disyẹmbre |
| buwaya. | {X/N} Pangngalan |
| Nakakita ka na ba ng buwaya? | |
| buwịg. | {X/N} Pangngalan kumpọl |
| Buwịg ng saging, lansones. Nagpapahingạ ang duwẹnde sa isạng buwịg ng mga makintạb na bunga ng puno. {W Samadhi 4.2}. | |
| buwịs. | {X/N} Pangngalan |
| Bayạd na ang buwịs ng lupa. ibuwịs {DB10/fm|fg}. Ibuwịs mo ngayọng taọn ang pera ko. maibuwịs {DB10/fp|fg} {7-3.3} . Naibuwịs namin nang buọ ang mga lupaịn. | |
| buwisit. | {N/Ch} Tsino |
| Buwisit ang mga langaw.
Doọn nag-umpisạ ang buwisit ng kuwentuhan.
{ Ong 2003}. buwisit {U}. | |
| C |
| Capra | {N/Na} Pangalan |
| Teodoro Maria Capra. Maria Capra:: (Rhipidura javanica nigritorquis) 
 Ibon. | |
| Crustacea = May-balạt-matigạs
|
{N/La} Latino |crusta| = balạt na matigạs |
| Crustacea | |
| alimango alimasag hipon sugpọ talangkạ ulạng | |