bum - c
Einführung Talahuluganang bum - c
ba bah bal bao baw be bin bo bu   bum bun bunt buo bur but buw c


bumbọng. {X/N} Pangngalan
::.A. oben und unten von einem Knoten abgeschlossen.
bumbọng (2) {N}.
bumbọng (3) {N} (alkansyạ).

bundọk. {X/N} Pangngalan
Nasa lalawigang Batạngas ang bundọk Makolot.
kabundukạn.
gabundọk. Gabundọk na alon.

bunga. {X/N} Pangngalan
Hinọg na ang bunga ng manggạ. Bunga ng kababayaạn.
mamunga {DT00/mang-bunga}. Namumunga nang marami ang punong iyọn ng manggạ.
magbunga {DT10}. Nagbubunga itọ ng malalakịng pagkakaibạ-ibạ.
bunga (2) :: {N} (Areca catechu).

bungad. {X/N} Pangngalan
pambungad {N}.
pambungad {U}.

buni. {X/N} Pangngalan

[bunot]. {X}Ugat ng salita
bunọt {U}.
bumunot {DT10}. Bumunot ka ng damọ. .
magbunot {DT10}. Nagbunot siyạ ng barịl.
bunutin {DB10}. Maraming punongkahoy ang binunot ng bagyọ.
bunutan {DB20}. Bunutan mo akọ ng uban.
pambunot {N}.

bunọt. {X/N} Pangngalan
:: Ginagamit ang bunọt sa paglilinis ng sahịg.
magbunọt {DT10, DT01} {6-1.3}. Sino ang nagbunọt ng sahịg? Sino ang nagbunọt sa sahịg?
bunutịn {DB10}. Bunutịn mo ang sahịg.

buns. {X/N} Pangngalan
Si Benjamin ang buns nilạ.

bunsọd. {X} Ugat ng salita
magbunsọd {DT10}.
ibunsọd {DB10}.
tagabunsọd {N}.

buntịs. {X/U} Pang-uri
May tatlọng anạk na siyạ, at buntịs na siyạ ul.

buntọn. {X/N} Pangngalan tambak
Buntọn ng mga pahayagạn.
magbuntọn {DT10}. Huwạg namạn kayọng magbuntọn ng basura sa harạp ng bahay ṇmin.
ibuntọn {D}. Ininbuntọn na lang niyạ ang mga damịt sa sulọk.
buntụng-hiningạ {N}.
 Naramdamạn kong humugot siyạ ng malalim na buntụnghiningạ. {W Estranghera 3.7}.
magbuntụng-hiningạ {DT00}.
mapabuntụng-hiningạ {DT00}. Napabuntọng hiningạ si Joe. {W Suyuan 5.3}.
pabubuntụng-hiningạ {ND}.

buntọt. {X/N} Pangngalan
Sinunggabạn niyạ sa buntọt ang aso. Buntọt ng saranggola.
buntọt-pusa. May mahabang buntọt-pusa ang batang babae.

[bunyạg]. {X} Ugat ng salita
magbunyạg {DT10}. Magbubunyọg akọ ng lihim sa iyọ.
ibunyạg {DB10}. Ibunyạg natin ang mga kabulukạn sa pamahalaạn.
mabunyạg {DB10}. Ngunit walạng lihim na hind nabubunyạg. {W Nanyang 22.12}.
pagbubunyạg {ND}.

bu. {X/U} Pang-uri
Buọng katipunan ng mga aklạt ni Rizạl. Nagsasayạ ang buọng bayan. Sinabi ni Tomas ang buọng katotohanan. Isạng buọng taọn. Ginaw niyạ ang kanyạng buọng kaya upang mapabuti ang kanyạng mga markạ.
mamu {DT00}. Namumu ang mantika habang lumalamịg. Namu ang dug sa sugat.
bumu {DT10}. Pitọng araw ang bumubu ng isạng linggọ. Bumu ka ng pangungusap.
magbu {DT10}.
buuịn {DB10}. Ang Pilipinas ay kapuluạng binubu ng 7107 mga pul. Payạk ang pangngalan kapạg binubu ng iisạng salitạng-ugat. { Aganan 1999 p.23}.
pagbu {ND/bumuo}. Pagbu ng mga bahagi ng panalit. { Aganan 1999 p.22}.
pagbubu {ND/magbuo}. ... pagkakaisạ ng sambayanạn sa iiṣng wika tungo sa pagbubu ng isạng pambansạng kultura at hangarin. {W Plano 3.29}.
binu {N/DB/D} (yari). Mga binuọng may dalawạng pandiwa sa isạng pangungusap.
kabuuạn (1) {N}. May kasamang asukal, tsokolate at gatas ang kabuuạn ng kẹnding itọ.
kabuuạn (2) {N; U}. Magigịng 240 piso ang kabuuạng halagạ.
sa kabuuạn {TA N}. Sa kabubuạn, ang mga batang ito ay mabubuti.
kabuuạn ng nilalaṃan {N TW N}, ibig sabihin ng kabuuạn {AH} DB MV N}.
pagkakabu {ND/G?N}. Ayon namạn sa makabagong gramatika na batay sa estruktural pagkakabu ... { Aganan 1999 p.22}.

buọd. {X/N} Pangngalan
Buọd ng talumpati.
buurịn {DB10}, magbuọd {DT10}.
kabuurạn, kabuuran {N}.

burạ. {N/Es} Espanyol |borrar| pawi
bumurạ, burahịn. Sino ang bumurạ ng aking isinulat sa papẹl na itọ? Burahịn mo ang nakasulat sa pisara.
pamburạ.
buradọr |borrador| {N/Es}.
 ... sa aking waste basket na pun na rin ng mga itiṇpon kong buradọr. {W Pagbabalik 3.10}.
magburadọr {DT10}. Magburadọr ka muna ng talumpati mo.
buradurịn {DB10}.

buro. {X/U} Pang-uri
Masarạp ang burong manggạ. Burong isd. Burong itlọg.

burọl. {X/N} Pangngalan
Kinailangan niyạng daanan ang matatarịk na burọl. {W Samadhi 4.1}.

bus. {N/La/En} Ingles
Maraming sakạy sa bus.

busilak. {X/U} Pang-uri
May busilak na buhọk ang matandạng babae.

busl. {X/N} Pangngalan
:: sisidlạn na makipot ang bibịg, maaaring masinsịn o maluwạng ang pagkakalala at may takịp; karaniwang sisidlạn ng huling isd. Allg. für gefangene Fische.
buslọng may panakịp {N.TL O.TK/E N}. Inilagạy nilạ sa buslọng may panakịp ang damịt na marumị.

busọg. {X/U} Pang-uri
Pagkatapos kumain ng marami, busọg na akọ.

[butạng]. {X} Ugat ng salita labạg
butangero {N/Esm} {7-2.1}.
mambubutạng {N}.

butas. {X/N} Pangngalan
Maliịt muna ang butas sa bulsạ hanggạng lumakị.
butạs {U}. Butạs na ang bola.
bumutas, magbutas {DT00}. Pako ang bumutas sa goma.
butasin, butasan {DB00, DB10}. Butasan mo ang tablạng iyạn.
pambutas {N} (barena).

buti. {N} Pangngalan baịt
magpabuti {DT01/fh?fg|ft}. Nagpabuti sa kanyạng kakayahạn ang pagsasanay.
pabutihin {DB10/ft|fg?fh}. Gustọ niyạng pabutihin ang kalagayan ng mga taong iyọn.
makabuti {DT01/fg|ft} {6-3.4}. Nakabuti sa kanyạng kakayahạn ang pagsasanay.
mapabuti {DB00/ft?DT00/fy} {6-3.5.1}. Napabuti ang pagpuntạ ko sa simbahan.
mapabuti {DB10/ft?fg|fh} {6-4.2}. Ginaw niyạ ang kanyạng buọng kay upang mapabuti ang kanyạng mga markạ. Napabuti ng sampalok ang pakiramdạm ko.
pagbutihin {DB10/ft|fg}= vollenden, perfektionieren, sehr gut machen. Pinagbubuti ng pintọr ang kanyạng iginuguhit na larawan. Pagbutihin mo ang paghawak sa platong iyạn.
kabutihan (1) {N}. Sa kabutihang palad.
kabutihan (2) {N} (kapakinabangạn). Anọ ang kabutihan noọn?
butihin {U}.
mabuti {U}.
 Mabuting bata. Magbasạ ka ng mabubuting aklạt. Mabuting doktọr.
mabuti {A}. Palamigịng mabuti.
mabutihin {DB10/ft|fg} {8K-403}. Minamabuti niyạ ang pagbabasạ kaysạ pananah.

butik (Squamata). {X/N} Pangngalan

butil. {X/N} Pangngalan
Huwạg kayọng magtatapon ni isạng butil na bigạs. Butil ng buhangin.

butọ {X/N} pangngalan
butọ (1). Yari sa butọ ng baka ang bulalọ.
butọ (2). Butọ ng halaman.

[butod]. {X} Ugat ng salita
kaibuturan {N/ka+ibutod+an}.
kaibuturan (2) {N}. Habang nalalapịt silạ, untị-unt nang naghuhunos ang darạng sa kaibuturan ni Ada. {W Bulaklak 8.1}

butones. {N/Es} Espanyol
Nawawal ang isạng butones sa blusa ko.

buwạn {X/N} Pangngalan
buwạn (1). Sa langit ang bilọg na buwạn. Kabilugan ng buwạn. . Hugis-suklạy na buwạn. Bagong buwạn. Lumiliịt ang buwạn. Lumiligid sa mundọ ang buwạn. .
buwạn (2). May 28 hanggạng 31 araw sa isạng buwạn. Ilạng buwạn ang lumipas, ... {W Unawa 3.9}. Namatạy siyạ sa sakịt sa puso noọng buwạn ng Nobyẹmbre ng 1948. {W Daluyong 15.15}.
sambuwạn {N, U}. ... sumasahod [siyạ] lamang ng sandaạ't dalawampụng piso sambuwạn. {W Daluyong 15.27}.
buwanan {U}. Kitang buwanan.
buwạn-buwạn {A/&&}.

Mga buwan ng taon.
Enero
Pebrero
Mạrso
Abrịl
Mayo
Hụnyo
Hụlyo
Agọsto
Setyẹmbre
Oktubre
Nobyẹmbre
Disyẹmbre

buwạy. {X/N}Ugat ng salita
kabuwayạn {N}.
mabuwạy {U}. Bahay na mabuwạy. Nakita ko si Ammah, nakatungkọd at mabuwạy na mabuwạy na lumalapit sa akin. {W Nanyang 21.11}.

buwaya. {X/N} Pangngalan
Nakakita ka na ba ng buwaya?

buwịg. {X/N} Pangngalan kumpọl
Buwịg ng saging, lansones. Nagpapahingạ ang duwẹnde sa isạng buwịg ng mga makintạb na bunga ng puno. {W Samadhi 4.2}.

buwịs. {X/N} Pangngalan
Bayạd na ang buwịs ng lupa.
ibuwịs {DB10/fm|fg}. Ibuwịs mo ngayọng taọn ang pera ko.
maibuwịs {DB10/fp|fg} {6-3.3} . Naibuwịs namin nang bu ang mga lupaịn.

buwisit. {N/Ch} Tsino
Buwisit ang mga langaw. Doọn nag-umpisạ ang buwisit ng kuwentuhan. { Ong 2003}.
buwisit {U}.


c


Capra {N/Na} Pangalan
Teodoro Maria Capra.
Maria Capra:: (Rhipidura javanica nigritorquis)   Ibon.

Crustacea = May-balạt-matigạs {N/La} Latino |crusta| = balạt na matigạs
Crustacea
alimango   alimasag   hipon   sugpọ   talangkạ   ulạng

Wikang Filipino - Wakas ng talasalitaan bum - buw   22 Setyembre 2016

Simula ng pahina   Pahinang pamagat na Filipino   Fisyntag