bal - bam
Einführung Talahuluganang bal - bam
ba bah   bala bale balo balu   ban bao baw be bin bo bu bum


bala. {X/U} Pang-uri {7K-4422}
Balang bata.
balang araw. ... ngunit balang araw alạm ko maiintindihạn din niyạ akọ. {W Girl 3.6}.
Balang dumatịng ... . {U.TL N/DT00/A} Kahit sinong dumatịng ....
balana, balanạ {U/bala+na}. Nene ang tawag sa kaniya ng balana, patị kaniyang mga pamangkịn. {W Ulan 20.12}.

bala (2). {N/Es} Espanyol |bala| {14-2.5}

[bala]. {X} Ugat ng salita
magbala {DT01/fg|fp} . Nagbala sa atin ang mga ulap na may bagyọng daratịng.
balaan {DB10/fp|fg}. Binalaan ko siyạ na huwạg gumaw nang ganyọn.
babal {N/&}.
 Narinịg mo ba ang babal?
babal sa trapikọ. Dapat magịng hayạg ang babal sa trapikọ.
magbabal {DT01/fg|fp}. Nagbabal sa atin ang mga ulap na may bagyọng daratịng.
ibabal {DB11/ft|fg|fp}. Ibabal mo sa iyọng mga kapatịd na malapit na ang bagyọ.

balabal. {X/N} Pangngalan
balabalin {DB10/ft|fg}. Balabalin mo ang tuwạlya.
balabalan {DB10/fp|fg}. Balabalan mo ang mga bata at gabị na.

balagbạg. {N} Pangngalan
bumalagbạg {DT00/fg}.
ibalagbạg {DB10/ft|fg}. Ibinalagbạg ni Pedro ang kahoy upang huwạg makaraạn ang aso.

balaghạn. {N} Pangngalan
kababalaghạn {N}. Isạ sa mga kabalaghạn sa daigdịg. Eines der Weltwunder.
kababalaghạn (2) {N}.

balagtạs. {X/N} Pangngalan
Balagtạs, Francịsco:: Bansạg ni manunulang F. Baltazar. Baltazar.

balahibo. {X/N} Pangngalan
Balahibo ng manọk. Balahibo ng pusa. Magandạ ang balahibo ng aso namin. Ahitin mo ang balahibo sa iyọng bint. Malambọt ang balahibo ng panghiso.

balak. {X/N} Pangngalan
Anọng balak ang nasa isip mo. Anọ ang kanyạng balak?
magbalak {DT10/fg|ft}. Nagbalak akọng umalịs kahapon. Nagbabalak siyạng pumaroọn.
balakin {DB10/ft|fg}. Binabalak kong bumilị ng bahay.

balakạng. {X/N} Pangngalan
Malantịk ang balakạng ng dalaga.

balakịd. {X/N} Pangngalan
Hind siyạ makapagpasiyạ sa kinakaharạp na patong-patong na balakịd. {W Nanyang 22.19}.
mabalakịd {DT01}.

balakubak. {X/N} Pangngalan

balam. {X} Ugat ng salita
mabalam {DT00?DB10}. Katulad ngayọn, nabalam ang pag-uw ni Aldo. {W Naglaho 3.2}. bumalam {DT}.
balamin {DB10}.
kabalaman, pagkabalam {D}.

balangay. {X/N} Pangngalan
balangay (1) :: Makasaysayang tawag ng sasakyạn sa dagat na may manggagaod.
balangay (2) :: Makasaysayang tawag ng pamayanang may 30 - 100 mag-anạk sa ilalim ng hari o datu.
balangay (3):: Sangạy ng samahạn.
balangay (4).
barangạy baranggạy {13K-621}.  

balangkạs. {X/N} Pangngalan
Balangkạs ng bintana. Balangkạs ng dula.
balangkạs (2) {N}.
balangkasịn {DB10/ft|fg}, bumalangkạs {DT10/fg|ft}. Balangkasịn mo ang iyọng gagawịn.
pambalangkạs {U}.

balani. {X/N} Pangngalan
balani (2).
magbalani {DT10/fg|ft}, balaniin {DB10/ft|fg}.
batubalạni {N/Cd}.
kabalanian {N}.
may-balani {U}.

balarila. {N/Cd/bala+dila} Pangngalan {7-2.2}
Ibạng-ibạ ang balarilang Filipino ng balarilang Ingglẹs.
kabalarilaan {N} F Gr.
pambalarila {U}.
makabalarila {U} F Gr . Di-makabalarila.

balat. {X/N} Pangngalan

balạt. {X/N} Pangngalan
Makatị ang balạt ko. Dilạw ang balạt ng saging. Yari sa balạt ng baka ang sapatos. Matigạs ang balạt ng tinapay. Put ang balạt ng itlọg. May gintọng titik ang balạt ng aklạt. May buhay sa ibabaw ng balạt ng lupa.
balạt (2) {N, U}. Lagi siyạng nakasuọt ng manipịs na itịm na bestida at balạt na sandalyạs na may kataasạn ang takọng. {W Nanyang 11.1}.
magbalạt {DT10/fg|ft}. Sino ang nagbalạt ng mansanas?
balatạn {DB10/ft|fg}. Balatạn mo ang mansanas. Binabalatạn nilạ ang aklạt.
pabalạt {N}. Disẹnyo ng pabalạt.
balạtkay {N/Cd/balat+kayo}.
 magbalạtkay .

baldosa. {N/Es} Espanyol |baldosa|

bale. {N/Es, J/Es} Espanyol |vale|
Hind bale. {A ?}.
bumale {DT00/fg, DT10/fg|ft}. Bumale akọ sa botika ng mga gamọt. Bumale ka muna ng sampụng piso. Babale ang mga tauhan mamayạ.
bale-wal {U}. Bale-wal sa kanyạ ang sulat ko.

bali. {X/N} Pangngalan
May bali ang kamạy ko.
bal {U}. Bal ang tadyạng ko.
bumali {DT10/fg|ft}. Sino ang bumali ng sangạ?
baliin {DB10/ft|fg}. Binali ni Pedro ang sangạ.
balian, mabalian {DB10/fp|ft}. Nabalian ng bisig ang bata.
mabali (1) {DB10/ft|fg}. Alạm mo namạn ang ipinag-uutos ng isạng hari, hind puwedeng mabali. {W Samadhi 4.4}.
hind mababali {A J/DB10/F}.
mabali (2) {DB00?DT00}. Nabali ang kanyạng bukung-bukong.

baligtạd, baliktạd. {X/U} Pang-uri
Baligtạd ang kamiseta mo. At gayọn din sa baligtạd na pamamaraạn.
bumaligtạd {DT00, DT01, DT10}. Sino ang bumaligtạd sa damịt ko? {++} = Sino ang bumaligtạd ng damịt ko? {+}. Sino ang bumaligtạd sa sinabi ko? {++} = Sino ang bumaligtad ng sinabi ko? {0} . Bumaligtạd ang awto.
magbaligtạd {DT00}. Nagbaligtạd ang bangk.
baligtarịn {DB10}. Baligtarịn mo ang damịt mo. {++}. Binaliktạd na ayos. {W Aganan 4.3.1.3}.
ibaligtạd {DB10} . Ibaligtạd mo ang damịt mo. {0}. Ibinaligtạd niyạ ang sinabi ko.
kabaligtarạn {N}. May tungkulin sa pamahalaạn ang mga tao, sa kabaligtarạn, may tungkulin sa mga tao ang pamahalaạn.

balịk. {X/DT} Ugat ng salita
bumalịk {DT00}. Bumabalịk tuwịng ika-apat na taọn ang taọng bisyeto.
balịk {X/DT00/F/} = babalịk. Balịk na namạn akọ ngayọn.
magbalịk {DT00, DT10, DT11/fg|ft|fp}. Kailạn ka magbabalịk? Sino ang nagbalịk ng librọ? Sino ang magbabalịk ng librọ sa kanyạ?
balikịn {DB10} . Balikịn mo ang librọ. Baligtarịn mo ang librọ.
balikạn {DB10/fs|fg}. Binalikạn niyạ ang kanyạng susị.
ibalịk {DB10/ft|fg, DB11/ft|fg|fn, DB11/ft|fg|fp}. Ibalịk mo ang librọ. Ibalịk mo sa aklatan ang librọ. Ibalịk mo ang lapis sa akin.
maibalịk {DB10/ft|fg} {6-3.3}. Hind ko maibalịk ang sapatos ni Cora.
manumbalik {DT01}. Pag nanumbalik ang kauntịng lakạs ay umuw na sa tinutuluyạng entresuwelo. {W Nanyang 12.25}.
balịk-bayan {N/Cd} :: Pilipinong manggagawa sa ibayong bans.
pabalịk_ {A}. Halos hind pa tapos magsalit si Tong ay inanod na ng alon si Ulạng pabalịk sa karagatan. {W Gubat 3.37}.

balikat. {X/N} Pangngalan
Masakịt ang aking balikat. Tuwịd ang balikat.
bumalikat {DT10/fg|ft}. Bumalikat siyạ ng kapatịd niyạ hanggạng makaratịng sa paroroonạn.
balikatin {DB10/ft|fg}. Binalikat niyạ ang bata. Binalikat niyạ ang gạstos.
ibalikat {DB10}. Ibinabalikat niyạ ang lahạt ng gugol.
kibịt ng balikat, kibịt-balikat.
 magkibịt ng balikat {DT10 P-C}. den Schultern zucken.
pagkibitạn ng balikat {DB20/fs|ft|fg P-C} {6-5.1}. Pinagkibitạn lang ng balikat ang mga alimura ng kaaway niyạ.

balikwạs. {X} Ugat ng salita
bumalikwạs, mamalikwạs {DT00/fg}. Bumalikwạs ka.
magbalikwạs {DT00/fg}. Nadamạ kong kailangan kong magbalikwạs. {W Dayuhan 3.1}.

[baling]. {X} Ugat ng salita
bumaling, magbaling {DT01, DT11}}. Dirẹ-dirẹtso pa rin siyạ at hind bumaling ng tingịn sa mga dinadaanạn. {W Suyuan 5.6}.
balingkinitan
balingwạy, baling-uwạy {N} (Flagellaria philippinensis).
balinsasayaw {N}.
balintawạk
balintataọ, balintatạw {N}.
balintiyạk
balintuna
balintuwạd, balintuwạng {N}.
balisungsọng

balinghọyKamoteng-kahoy. {X/N} Pangngalan

balingkinitan. {U} Pang-uri
Balingkinitan nitong katawạn. { Juan Tamad, Liwayway 26 Nob 2007 p.}.

balintawak. {N} Pangngalan
:: Babaeng damịt na bumubuo ng baor (blusa), saya (pạlda), balabal at tap.

balintiyạk Gr . {N/baling+tiyak?} Pangngalan

balintọng. {X/N} Pangngalan
bumalitọng {DT00}.
magbabalitọng {DT00}.

balintuna. {U} Pang-uri
magbalintuna, mamalintuna {DT} .
kabalintunaan {N}.

balisa. {X} Ugat ng salita
balisạ {U}. Balisạ siyạ. "Gabị na'y wal pa si Aldo," sabi ng isip niyạ. {W Naglaho 3.1}. "Es ist schon Nacht, und Aldo ist noch nicht da", denkt sie sich.
mabalisa {DT00/fg?fy}.
pagkabalisa {N}.

balisungsọng. {X/N} Pangngalan

balita. {X/N} Pangngalan
Mabuting balita. Isinusumpạ ko ang araw na sumabog sa pandinịg ko ang balitang tuluyang dumurog sa puso ko. {W Krus 3.5 }.
ibalita {DB10}, magbalita {DT10}. At sak pa lamang akọ aalịs dito sa lupa upang ibalita sa aming kaharian ... {W Samadhi 4.3}.
mabalita, mabalitaan {DB10/ft|fg} {6-3.5.1}. Nabalitaan ko ang pagkamatạy.
makabalita {DT01, DT10} {6-3.5.2}. Matagạl na kamịng hind nakakabalita sa kanyạ. Nakabalita akọ ng lịbreng gamọt.
magpabalita {DT10}.
pagpapabalita {ND}.

balịw. {X/U} Pang-uri
Nangangagạt ang balịw na aso.
mabalịw {DT00/fg?fy}. Nababalịw na yata akọ. {W Madaling Araw 3.8}.

balkọn. {N/Es} Espanyol |balcon|
balkonahe. Sa wikang Espanyọl, grupo ng mga balkọn ang |balconaje|.

balo. {X/N} Pangngalan
mabalo {DT00}.

balọn. {X/N} Pangngalan
Isạng lobo ang nahulog sa balọn na walạng tubig.

balong. {X/N} Pangngalan
bumalong {DT01}. Naramdamạn kong may nagpupumilit na bumalong sa aking mga matạ. {W Dayuhan 3.22}.

balot. {X/N} Pangngalan
Tumanggạp akọ ng regalong may Pamaskọng balot.
alisịn ang balot.
magbalot {DT10}. Sino ang magbabalot ng regalo?
balutin, balutan {DB10/ft|fg, DB20/ft|fg|fm} {8K-3291}. Maaaring balutin ng mga diyạryo ang tinapạ upang di-mangamọy. Binalutan niyạ ng papẹl ang regalo.
binalot {N/DB10/A}:: Pagkaing nakahand na may ulam, kanin at isạng nilagang itlọg o kamatis. Binalot sa dahon ng saging ang binalot.
ibalot {DB11}. Ibalot mo sa bata ang kumot.
pambalot {N}.

Baltazạr, Francịsco (1788-1862).   {N/Na} Pangalan

baluktọt. {X/U} Pang-uri
Baluktọt ang kawad.
baluktọt {N}.
bumulktọt {DT01}. Bumuluktọt ang bata sa ginạw.
magbaluktọt {DT10}. Sino ang nagbuluktot ng bakal?
baluktutin {DB10}. Baluktutịn mo ang sangạ. Huwạg mong baluktutịn ang aking sinabi.
ibaluktọt {DB10}. Ibaluktọt mo ang iyọng mga bisig.
mabalugtọt {DB10/ft|fg}. Nababaluktọt. .
nababalugtọt {U/DB10/E}.

balumbọn. {N} Pangngalan lulọn
bumalumbọn, magbalumbọn {DT10}.
balumbunịn {DB10}.

balụt, balọt. {X/N} Pangngalan
:: Itlọg ng itik na may bilịg na.

Wikang Filipino - Wakas ng talasalitaan bal - bam   22 Setyembre 2016

Simula ng pahina   ban   Pahinang pamagat na Filipino   Fisyntag