an - any
Einführung Walang talahuluganang sa an - any
ab ag al am   an ang ani ano ant any   ap as aw

[anak]. {X} Ugat ng salita
kaanak {U}.
pangmag-anak {U}. Salu-salong pangmag-anak.
mag-anak {N} .
 kamag-anak {N} .
 Dumatịng na lahạt ang aming kamag-anak noọng pistạ. Mayroọn din itọng isạng intransitibong kamag-anak, ang tumapon (itong = natapon). { Nolasco 2006 p.14} .
magkamag-anak {U}.

Mga kamag-anak.
Mga nuno: Lolo at lola
ingkọng at impọ.
Mga magulang: Amạ at inạ
.
Kapatịd: Kuya, ate, ..., buns
.
Anạk.
panganay.
iho, iha.
Apọ.
Tiyọ at tiyạ.
Pịnsan.
Pamangkịn.
Bayạw at hipag.

anạk {N}.
 Marami siyạng anạk. viele Kinder.
manganạk {DT00/fg/mang+anak/ma-nga-nak, DT10} {14-2.5.2}. Kailạn siyạ nanganạk? Nanganạk siyạ ng babae.
mag-anạk {DT00}. Hind nag-aanạk ang mga bakang iyọn.
anakạn {DB10/fp|fg}. Naanakạn ni Kuya ang kaibigan niyạ. {8-6.1.1}.
magkaanạk {DT00, DT10}. Hind nagkaaanạk ang mga bakang iyọn. . Nagkaanạk siya ng kambạl.
ipanganạk {DB00/ipang+anak/i-pa-nga-nak}. Ipinanganạk si Juan noọng isạng taọn. Ipinanganạk noọng 22 Oktubre 1939.
mag-anạk {N}.
kapanganakan {N}. Ngayọn ay ikalabịng-anim na taọn ng kapanganakan ko.
anạk-anakan {N}. Anạk-anakan si Gloria ni Juan.
inaanạk {N}.
panganaganạk {N}.
panganakan {N}.
angkạn {N/anak+an?}.
 Buhat siyạ sa isạng maharlikang angkạn.ʔ
kaangkanạn {N}.

anạn, an-ạn. {X/N} Pangngalan
:: Sakịt sa balạt (ng mukh). .

anạs. {X/N} Pangngalan
ianạs {DB10, DB11}.
mag-anasan {DT00/fr/mag+anasan}.
anasan {N}.
paanạs {A}. Paanạs na sinabi niyạ sa pamangkịn "...". {W Nanyang 12.30}.

anay (Isoptera). {X/N} Pangngalan
:: Kulisap na kumakain ng kahoy na patạy.
Maraming anay sa lumang bahay na itọ.
anayin {DB00}. Inanay ang poste. .

andạr. {N/Es} Espanyol |andar| takbọ
Hind maingay ang andạr ng makinạng itọ.
umandạr {DT00}. Umaandạr na ang relọs.
magpaandạr {DT10}, paandarịn {DB10}. Sino ang nagpaandạr ng awto?

ang {TS} Pananda {2-2.2}
Kumakain ang bata. Nawal na ang aking lapis. Siyạ ang magandạ.

angạt. {X/U} Pang-uri
Angạt ang ulunạn ng kama.
mag-angạt {DT10/}. Nag-angạt ng karpenterong magigịng supervisor ang may-ari.
angatịn {DB10}. Angatịn mo ang kahọn.
iangạt {DB10/ft|fg}. Iangạt mo ang bakal.
maiangạt {DB10/ft|fg} {6-3.3}. Naiangạt ko ang mabigạt na bakal.
makapag-angạt {DT10} {6-3.4}. Nakapag-angạt akọ ng mabigạt na bakal.

angaw. {N/Ch} Intsik milyọn
sang-angaw.
sanlibong-angaw.

anghạng, hanghạng. {X/N} Pangngalan
maanghạng {U}. Maanghạng ang pamịnta at sili.

angkạnanạk.
[angkạs]. {X} Ugat ng salita
umangkạs {DT01/fg?|fp?}. Umangkạs sa akin ang pịnsan ko.
mag-angkạs {DT00/fg}. Mag-angkạs tayo.
angkasạn {DB10/fp?|fg?}. Huwạg mo siyạng angkasạn sa bisikleta.
iangkạs {DB10/fp?|fg?}. Iangkạs mo ng siyạ sa kọtse mo. Iniangkạs akọ ni Juạn sa kanyạng kọtse.
maiangkạs {DB10/fp?|fg?}. Para namạn may maiangkạs akọ sa aking matuling bisikleta. {W Mumo 3.8}.
Tiwali sa pandiwa ng angkang angkas ang kaugnayan ng tahasan at balintiyak. Halimbawa:
Si Ken ang nagmamaneho, si Lea ang pasahero.
Pandiwang tahasang umangkas: Umangkas kay Ken si Lea. Pasahero = Paniyak, Nagmamaneho = Pandako.
Pandiwang balintiyak na iangkas: Iniangkas ni Ken si Lea. Pasahero = Paniyak, Nagmamaneho = Pantuwid.
Pandiwang balintiyak na angkasan: Inangkasan ni Lea si Ken. Magmamaneho = Paniyak, Pasahero = Pantuwid.
magkaangkạs, magkakaangkạs {U} {9K-222}. Magkaangkạs silạng dalawạ sa bisikleta. Naparap ang magkaangkạs na bata sa madulạs na daạn.

angkạt . {X/N} Pangngalan
Bagong angkạt sa Tsina.
umangkạt {DT10}, angkatịn. Umaangkạt ng palay ang Pilipinas.

angkịn. {X/N} Pangngalan
angkịn {U}. ... mapapanatili ni Inạy ang angkịng gandạ niyạ. {W Tiya Margie 3.4}.
umangkịn {DT01/fg|ft}.
mag-ankịn {DT10/fg|ft}. ... ang tao na mulịng nag-aangkịn ng dangạl sa sarili upang tunay na makapagsarilị. {W Almario 2006 16.42}.
angkinịn. ... mga luha ang aking nagịng pabaon para sa isạng kaligayahang isạng gabị ko lamang inangkịn.
maangkịn {DB10/fg|ft}. ... tinahulạn niyạ iyọn nang tinahulạn upang maangkịn din ang butọng pag-aari nito. {W Äsop 3.1}.

angkọp. {X/U} Pang-uri
Angkọp na suọt. Angkọp na laruan sa mga bata ang pạrke. Angkọp na sagọt.
iangkọp {DB11/ft|fg|fn} {8-3.2.6} . Iniangkọp ng guro ang musikạ sa piyanọ.
pag-aangkọp {ND}.
pang-angkop {N} Gr .

ani . {X/N} Pangngalan
Hind kabutihan ang ani ngayọng taọng itọ.
mag-ani {DT00, DT10/fg|ft}. Nag-ani silạ ng palay.
anihin {DB10/ft|fg}.
pag-anihan, anihan {DB10/fn|fg} {6-5.1}. Pag-aanihan ang palayan.
anihạn. Babalịk tayo sa bayan pagkatapos ng anihạn.

[anib]. {X} Ugat ng salita
umanib {DT01}. Umanib siyạ sa samahạn.
aniban {DB10}.
magkakaanib {N}.

anim (6). {N, UB} Pamilang
ikaanim, pang-anim (ika-6, pang-6) {UB}.
labịng-anim (16).
animnap (60).

aninag. {X/U} Pang-uri
Aninag na kurtina.
maaninag {DT00}. Sa manipịs na itịm na bestida, naaaninag ang kulay rosas na panloọb na pạlda. {W Nanyang 11.6}.

anino. {X/N} Pangngalan lilim.
Natatakot ang bata sa kanyạng anino. Pinagmasdạn niyạ ang ilog at doọ'y nakita niyạ ang sariling anino. {W Äsop 3.3.1}.
manganino (1) {DT00}.
manganino (2) {DT00}.
panganino, panganganino {N}.

anito. {X/N} Pangngalan
:: Tawag sa banaḷ na tao kung hind kristyano.

anọ. {PI} Panghalip na pananong {12-2.1}
Anọ ang nangyari? Anọ ba? Anọ ka? Anọ akọ sa iyọ? Anọ ka ba? Anọ mo si Juạn? Anọ mo ba siyạ? {W Nanyang 11.14}.
anọ {U/PI}. Anọng oras na?
umanọ {DT00?DT01}.
  Umaanọ ka ba roọn?
umanọ {A/DT00/fg/A}, di-umanọ. Paano nga ay di maalịs-alịs ang umanọ'y alitan nilạ ni Rica. {2K-214 Σ}. Di-umanọ'y kinuha ng pulịs ang retrato niyạ.
paumanhịn {N/pa+umano+in} → paumanhịn.
anuhịn, anhịn? {DB10/ft/VI} {12-2.4}. Inaanọ mo ang bata? Aanhịn mo ba iyạn? Aanhịn pa ang bareta, pag may Tide Ultra.
hind maanọ {A DT00/fy}. Hind ka maaanọ roọn.
maanọ {DT00/fy/N}. Maanọng pumarito ka. Maanọng tulungan mo akọ. .
maanọ kung {DT00/fy/N C}. Maanọ kung hind siyạ dumatịng.
maanọ {DT00/N}. Maanọng dumatịng na silạ ngayọn.
kung anọ {C PN} {7-4.4.1}. Kung anọ ang magịng pasiyạ ay susundịn ko. . Kainin natin ang nasa mesang kung anọ.
anọ man, anumạn {PN C}. Anumạng magịng pasiyạ ay susundịn ko.
anọ man, anumạn {PN A}. Kainin natin ang nasa mesang anuạn.
walạng anumạn (1) {U(O.TK/E PN.D)}. Walạng anumạng sinabi.
walạng anumạn (2) {U(O.TK/E PN.D)}. Walạng anumạn.
kahit anọ {PN C}. Kahit anọng magịng pasiyạ ay susundịn ko. Wal kahit anọng panand.
kahit anọ {PN A}. Kainin natin ang nasa mesang kahit anọ. Anọ ang gustọ mong kainin? Kahit anọ. . Hind akọ maaaring tumanggạp ng kahit anọ. {W Busilak 3.12} {10-5.1.3 [15]}.
anupa't, anupat {A/ano+pa+at, C}. Anupa't si Vilma, ang utusạn, ay tila dating nakapagsasalit na naputlạn lamang ng dila kung kay napigil. {W Daluyong 15.37}.
kaanu-ano {UN/&&/P} {12-2.2}. Kaanu-ano mo ba si Nina?
pang-anọ {UN}. Pang-anọ ang sandọk? .
paano?, papaano?, paanọ?, papaanọ? {AN} {12-2.3}.
 
Ginagamit na kaugnay sa mga pandiwa ang paano.
Paano nangyari iyọn? Papaano lutuin ang nilagang baka? Paano lutuin ang nilagang baka?
kung paano {C A} {7-4.4.1} . Kung paano pinalakị ang aso ay ganoọn din ang pusa. Hind niyạ malaman kung paano siyạ nagkamal.
paano man {A C}. Paano man pinalakị ang aso ay ganoọn din ang pusa. Hind niyạ malaman paano man siyạ nagkamal. .
paano man {A A}. Kaya mong gumaw nito paano man.
kahit paano {C A}. Kahit paano pinalakị ang aso ay ganoọn din ang pusa.
kahit paano {A A}. Kaya mong gumaw nito kahit paano.
gaanọ?, gaano? {AN} {12-3.2}.
Ginagamit na kaugnay sa mga pang-uri ang gaano. Kung may unlaping ma- ang pang-uri, nababago ito sa ka-.

Maaari ring gamitin na kaugnay sa mga pangngalan ang gaano, pero iniiwasan ito kung puwede. .
Halimbawa. Kumusta ang panahon sa inyo?
Gaanọ ka kataạs? Gaanọ katagạl? Gaanọ ang timbạng mo?
kung gaanọ {C A} {7-4.4.1} . Kung gaanọ kabaịt ang reyna ay ganoọn din ang prinsesa.
gaanọ man, gaanumạn {A C}. Gaanọ man kabaịt ang reyna ay ganoọn din ang prinsesa. Daratịng akọ gaanọ man ang trabaho ko.
kahit gaanọ {A C}. Kahit gaanọ kabaịt ang reyna ay gaanọn din ang prinsesa.

anod. {X} Ugat ng salita
anurin {DB10}. Halos hind pa tapos magsalit si Tong ay inanod na ng alon si Ulạng pabalịk sa karagatan. {W Gubat 3.37}.
maanod {DB?DT}. Naanod ng agos ang mga troso.

antạ. {X/N} Pangngalan
Naaamọy na ang antạ ng langịs.
umantạ {DT00/fy}. Umaantạ ang mantikịlya kapạg matagạl na.
maantạ {U}. Maantạ ang langịs.

antạs. {X/N} Pangngalan yanta''s
Antas ng pasahod. Ang tinatayang agwạt ng temperatura ay mulạ 25 hanggạng 31 antạs ng Celsius. {PAGASA}.
kaantasạn {N}= Steigerung (von Adjektiven).

antạy. {X?} Ugat ng salita hintạy

antịg. {X/N} Pangngalan
maantịg {DT01}. Labis na naantịg si A Chuan sa mga sinabi ng katipạn. {W Nanyang 22.19}.

antọk. {X/N} Pangngalan
Talagạng antọk ang bata pagkatapos maglar. Ilạng gabị na, mailạp pa rin sa akin ang pagdalaw ng antọk. {W Estranghera 3.1}.
antukịn {DB00?DT00} {6-2.2}. Inantọk siyạ, subalit hind lubọs na nakatulog.
pag-aantọk {ND}. Napansịn ng mga pasahero ang pag-aantọk ng tsuper.
antukin {U}.

antọt. {X/N} Pangngalan
umantọt {DT00/fy}.
maantọt {U}.

anyaya . {X?} Ugat ng salita yaya
mag-anyaya {DT01, DT10}. Sino ang nag-anyaya sa kanilạ sa miting? Nag-anyaya siyạ ng maraming tao sa salu-salo.
nag-anyaya {N/DT/D} (maybahay.).
anyayahan {DB10}. Inanyayahan kamị ng aming mga kaibigan na magbisita ul sa kanilạ.
paanyaya {N}. Kanina lang, natanggạp ko na ang iyọng paanyaya. {W Madaling Araw 3.12}.

[anyaya] . {X} Ugat ng salita
kapanganyayaan {N}.

any. {X/N} Pangngalan
Sa any ng ibon. Apat na any ng buwạn. Labis kong ikinamangh ang kanyạng nagịng any. {W Angela 3.7}.
any ng bagay.
umany {DT00}. Umany siyạng parang mahirap.
kaanyuạn {N}. Ang parụparọ ay ang kaanyuạn ng maraming kulisap. Bilọg ang kaanyuạn ng bul. [ Physics, Liwayway 16 En 2006 p.45].
palaanyuan {N}.

Wikang Filipino - Wakas ng talasalitaan an - any   22 Setyembre 2016

Simula ng pahina   Telefon   ap - art  Pahinang pamagat na Filipino   Fisyntag