| an - any | |
| Einführung | Walang talahuluganang sa an - any |
| ab ag al am an ang ani ano ant any ap as aw | |
| [anak]. | {X} Ugat ng salita |
| kaanak {U}. pangmag-anak {U}. Salu-salong pangmag-anak. | |
| mag-anak {N} . | ||
| kamag-anak {N} . | ||
Dumatịng na lahạt ang aming
kamag-anak noọng pistạ.
Mayroọn din itọng isạng intransitibong kamag-anak,
ang tumapon (itong = natapon). { Nolasco 2006 p.14}
.magkamag-anak {U}. | ||
| anạk {N}. | |||
| Marami siyạng anạk. viele Kinder. manganạk {DT00/fg/mang+anak/ma-nga-nak, DT10} {14-2.5.2}. Kailạn siyạ nanganạk? Nanganạk siyạ ng babae. mag-anạk {DT00}. Hindị nag-aanạk ang mga bakang iyọn. anakạn {DB10/fp|fg}. Naanakạn ni Kuya ang kaibigan niyạ. {6-6.1.1}. magkaanạk {DT00, DT10}. Hindị nagkaaanạk ang mga bakang iyọn. . Nagkaanạk siya ng kambạl. ipanganạk {DB00/ipang+anak/i-pa-nga-nak}. Ipinanganạk si Juan noọng isạng taọn. Ipinanganạk noọng 22 Oktubre 1939. mag-anạk {N}. kapanganakan {N}. Ngayọn ay ikalabịng-anim na taọn ng kapanganakan ko. anạk-anakan {N}. Anạk-anakan si Gloria ni Juan. inaanạk {N}. panganaganạk {N}. panganakan {N}. | |||
| angkạn {N/anak+an?}. | |||
| Buhat siyạ sa isạng
maharlikang angkạn.ʔ kaangkanạn {N}. | |||
| Mga kamag-anak. | ||
| Mga nuno: Lolo at lola ingkọng at impọ. Mga magulang: Amạ at inạ . |
Kapatịd: Kuya, ate, ..., bunsọ . Anạk. panganay. iho, iha. Apọ. |
Tiyọ at tiyạ. Pịnsan. Pamangkịn. Bayạw at hipag. |
| anạn, an-ạn. | {X/N} Pangngalan |
| :: Sakịt sa balạt (ng mukhạ). . | |
| anay (Isoptera). | {X/N} Pangngalan |
| :: Kulisap na kumakain ng kahoy na
patạy. Maraming anay sa lumang bahay na itọ. anayin {DB00}. Inanay ang poste. . | |
| andạr. | {N/Es} Espanyol |andar| takbọ |
| Hindị maingay ang andạr ng
makinạng itọ. umandạr {DT00}. Umaandạr na ang relọs. magpaandạr {DT10}, | |
| ang | {TS} Pananda {2-2.2} |
| Kumakain ang bata. Nawalạ na ang aking lapis. Siyạ ang magandạ. | |
| angạt. | {X/U} Pang-uri |
| Angạt ang ulunạn ng kama. mag-angạt {DT10/  }. Nag-angạt ng karpenterong magigịng
supervisor ang may-ari.angatịn {DB10}. Angatịn mo ang kahọn. iangạt {DB10/ft|fg}. Iangạt mo ang bakal. maiangạt {DB10/ft|fg} {7-3.3}. Naiangạt ko ang mabigạt na bakal. makapag-angạt {DT10} {7-3.4}. Nakapag-angạt akọ ng mabigạt na bakal. | |
| angaw. | {N/Ch} Intsik milyọn |
| sang-angaw. sanlibong-angaw. | |
| anghạng, hanghạng. | {X/N} Pangngalan |
| maanghạng {U}. Maanghạng ang pamịnta at sili. | |
angkạn → anạk.
| [angkạs]. | {X} Ugat ng salita |
| umangkạs {DT01/fg?|fp?}.
Umangkạs sa akin ang pịnsan ko. mag-angkạs {DT00/fg}. Mag-angkạs tayo. angkasạn {DB10/fp?|fg?}. Huwạg mo siyạng angkasạn sa bisikleta. iangkạs {DB10/fp?|fg?}. Iangkạs mo ngạ siyạ sa kọtse mo. Iniangkạs akọ ni Juạn sa kanyạng kọtse. maiangkạs {DB10/fp?|fg?}. Para namạn may maiangkạs akọ sa aking matuling bisikleta. {W Mumo 3.8}. | |
| Tiwali sa pandiwa ng angkang angkas ang
kaugnayan ng tahasan at balintiyak. Halimbawa: Si Ken ang nagmamaneho, si Lea ang pasahero. Pandiwang tahasang umangkas: Umangkas kay Ken si Lea. Pasahero = Paniyak, Nagmamaneho = Pandako. Pandiwang balintiyak na iangkas: Iniangkas ni Ken si Lea. Pasahero = Paniyak, Nagmamaneho = Pantuwid. Pandiwang balintiyak na angkasan: Inangkasan ni Lea si Ken. Magmamaneho = Paniyak, Pasahero = Pantuwid. |
| magkaangkạs, magkakaangkạs {U} {9K-222}. Magkaangkạs silạng dalawạ sa bisikleta. Naparapạ ang magkaangkạs na bata sa madulạs na daạn. |
| angkạt . | {X/N} Pangngalan |
| Bagong angkạt sa Tsina. umangkạt {DT10}, angkatịn. Umaangkạt ng palay ang Pilipinas. | |
| angkịn. | {X/N} Pangngalan |
| angkịn {U}. ... mapapanatili ni Inạy ang angkịng
gandạ niyạ. {W Tiya Margie 3.4}. umangkịn {DT01/fg|ft}. mag-ankịn {DT10/fg|ft}. ... ang tao na mulịng nag-aangkịn ng dangạl sa sarili upang tunay na makapagsarilị. {W Almario 2006 16.42}. angkinịn. ... mga luha ang aking nagịng pabaon para sa isạng kaligayahang isạng gabị ko lamang inangkịn. maangkịn {DB10/fg|ft}. ... tinahulạn niyạ iyọn nang tinahulạn upang maangkịn din ang butọng pag-aari nito. {W Äsop 3.1}. | |
| angkọp. | {X/U} Pang-uri |
| Angkọp na suọt.
Angkọp na laruan sa mga bata ang pạrke. Angkọp na
sagọt. iangkọp {DB11/ft|fg|fn} {6-3.2.6} . Iniangkọp ng guro ang musikạ sa piyanọ. pag-aangkọp {ND}. pang-angkop {N} Gr . | |
| ani . | {X/N} Pangngalan |
| Hindị kabutihan ang ani
ngayọng taọng itọ. mag-ani {DT00, DT10/fg|ft}. Nag-ani silạ ng palay. anihin {DB10/ft|fg}. pag-anihan, anihan {DB10/fn|fg} {7-5.1}. Pag-aanihan ang palayan. anihạn. Babalịk tayo sa bayan pagkatapos ng anihạn. | |
| [anib]. | {X} Ugat ng salita |
| umanib {DT01}. Umanib
siyạ sa samahạn. aniban {DB10}. magkakaanib {N}. | |
| anim (6). | {N, UB} Pamilang |
| ikaanim, pang-anim (ika-6, pang-6)
{UB}. labịng-anim (16). animnapụ (60). | |
| aninag. | {X/U} Pang-uri |
| Aninag na kurtina. maaninag {DT00}. Sa manipịs na itịm na bestida, naaaninag ang kulay rosas na panloọb na pạlda. {W Nanyang 3.6}. | |
| anino. | {X/N} Pangngalan lilim. |
| Natatakot ang bata sa kanyạng
anino. Pinagmasdạn
niyạ ang ilog at doọ'y nakita niyạ ang
sariling anino. {W Äsop 3.3.1}. manganino (1) {DT00}. manganino (2) {DT00}. panganino, panganganino {N}. | |
| anito. | {X/N} Pangngalan |
| :: Tawag sa banaḷ na tao kung hindị kristyano. | |
| anọ. | {PI} Panghalip na pananong {12-2.1} |
| Anọ ang nangyari?
Anọ ba? Anọ ka? Anọ akọ sa iyọ? Anọ ka ba? ano {U/PI}. Anọng oras na? | |
| umanọ
{DT00?DT01}. | ||
| Umaanọ ka ba
roọn? umanọ {A/DT00/fg/A}, di-umanọ. Paano nga ay di maalịs-alịs ang umanọ'y alitan nilạ ni Rica. {2K-214 Σ}. Di-umanọ'y kinuha ng pulịs ang retrato niyạ. paumanhịn {N/pa+umano+in} → paumanhịn. | ||
| anuhịn, anhịn? {DB10/ft/VI}
{12-2.4}. Inaanọ mo
ang bata? Aanhịn mo ba
iyạn? Aanhịn pa ang bareta,
pag may Tide Ultra. hindị maanọ {A DT00/fy}. Hindị ka maaanọ roọn. maanọ {DT00/fy/N}. Maanọng pumarito ka. Maanọng tulungan mo akọ. . maanọ kung {DT00/fy/N C}. Maanọ kung hindị siyạ dumatịng. maanọ {DT00/N}. Maanọng dumatịng na silạ ngayọn. kung anọ {C PN} {5-4.4.1}. Kung anọ ang magịng pasiyạ ay susundịn ko. . Kainin natin ang nasa mesang kung anọ. anọ man, anumạn {PN C}. Anumạng magịng pasiyạ ay susundịn ko. anọ man, anumạn {PN A}. Kainin natin ang nasa mesang anuạn. Walạng anumạn. kahit anọ {PN C}. Kahit anọng magịng pasiyạ ay susundịn ko. Walạ kahit anọng panandạ. kahit anọ {PN A}. Kainin natin ang nasa mesang kahit anọ. Anọ ang gustọ mong kainin? Kahit anọ. . Hindị akọ maaaring tumanggạp ng kahit anọ. {W Busilak 2} {10-5.1.3 [15]}. anupa't, anupat {A/ano+pa+at, C}. Anupa't si Vilma, ang utusạn, ay tila dating nakapagsasalitạ na naputlạn lamang ng dila kung kayạ napigil. {W Daluyong 15.37}. kaanu-ano {UN/&&/P} {12-2.2}. Kaanu-ano mo ba si Nina? pang-anọ {UN}. Pang-anọ ang sandọk? . | ||
| paano?, papaano?, paanọ?, papaanọ? {AN} {12-2.3}. | ||
| ||
| Paano nangyari iyọn?
Papaano lutuin ang nilagang baka? Paano
lutuin ang nilagang baka? kung paano {C A} {5-4.4.1} . Kung paano pinalakị ang aso ay ganoọn din ang pusa. Hindị niyạ malaman kung paano siyạ nagkamalị. paano man {A C}. Paano man pinalakị ang aso ay ganoọn din ang pusa. Hindị niyạ malaman paano man siyạ nagkamalị. . paano man {A A}. Kaya mong gumawạ nito paano man. kahit paano {C A}. Kahit paano pinalakị ang aso ay ganoọn din ang pusa. kahit paano {A A}. Kaya mong gumawạ nito kahit paano. | ||
| gaanọ?, gaano? {AN} {12-3.2}. | ||
| ||
| Gaanọ ka kataạs? Gaaṇ
katagạl? Gaanọ ang timbạng mo? kung gaanọ {C A} {5-4.4.1} . Kung gaano kabaịt ang reyna ay ganoọn din ang prinsesa. gaanọ man, gaanumạn {A C}. Gaanọ man kabaịt ang reyna ay ganoọn din ang prinsesa. Daratịng akọ gaanọ man ang trabaho ko. kahit gaanọ {A C}. Kahit gaanọ kabaịt ang reyna ay ganoọn din ang prinsesa. | ||
| anod. | {X} Ugat ng salita |
| maanod. Naanod ng agos ang mga troso. | |
| antạ. | {X/N} Pangngalan |
| Naaamọy na ang antạ ng langịs. umantạ {DT00/fy}. Umaantạ ang mantikịlya kapạg matagạl na. maantạ {U}. Maantạ ang langịs. | |
| antạs. | {X/N} Pangngalan yanta''s |
| Antas ng pasahod. Ang tinatayang
agwạt ng temperatura ay mulạ 25 hanggạng 31
antạs ng Celsius. {PAGASA}. kaantasạn {N}= Steigerung (von Adjektiven). | |
| antạy. | {X?} Ugat ng salita hintạy |
| antọk. | {X/N} Pangngalan |
| Talagạng antọk ang bata pagkatapos
maglarọ. Ilạng
gabị na, mailạp pa rin sa akin ang pagdalaw ng
antọk. {W Estranghera 3.1}. antukịn {DB00?DT00} {7-2.2}. Inantọk siyạ, subalit hindị lubọs na nakatulog. pag-aantọk {ND}. Napansịn ng mga pasahero ang pag-aantọk ng tsuper. antukin {U}. | |
| antọt. | {X/N} Pangngalan |
| umantọt {DT00/fy}. maantọt {U}. | |
| anyaya . | {X?} Ugat ng salita
yaya |
| mag-anyaya {DT01, DT10}. Sino ang
nag-anyaya sa kanilạ sa miting? Nag-anyaya siyạ ng maraming tao sa
salu-salo. nag-anyaya {N/DT/D}. anyayahan {DB10}. Inanyayahan kamị ng aming mga kaibigan na magbisita ulị sa kanilạ. paanyaya {N}. Kanina lang, natanggạp ko na ang iyọng paanyaya. {W Madaling Araw 3.12}. | |
| [anyaya] . | {X} Ugat ng salita |
| kapanganyayaan {N}. | |
| anyọ. | {X/N} Pangngalan |
| Sa anyọ ng ibon.
Apat na anyọ ng buwạn. Labis kong
ikinamanghạ ang kanyạng nagịng anyọ.
{W Angela 3.7}. anyọ ng bagay. umanyọ {DT00}. Umanyọ siyạng parang mahirap. kaanyuạn {N}. Ang parụparọ ay ang kaanyuạn ng maraming kulisap. Bilọg ang kaanyuạn ng bulạ. [ Physics, Liwayway
16 En 2006 p.45].palaanyuan {N}. | |