Werkstatt
Arceo, Liwayway A.: Uhaw ang Tigang na Lupa

   
1 Einleitung  
 
3 Originaltext

1 Einleitung

Liwayway A. Arceo (1920-1999)
"Si Liwayway A. Arceo (mangangatha, nobelista, mananaysay, tagasalin–wika, editor), ayon sa isang kritikong gumawa ng isang pag-aaral noong 1979 sa kanyang mga katha ng dekada 40, ay feminista na bago pa 'nauso' ang katagang iyon.
Sa kanyang mga aklat na nasa ika-3 limbag na, namumukod ang sosyo-ekonomikong nobela, ang 'Canal de la Reina' (1995) na isinalin sa Japanese (1990) Tokyo. Samantala, patuloy na muli’t muling inilalathala ang kanyang premyadong maikling katha, ang klasiko nang 'Uhaw ang Tigang na Lupa' (1943), na itinuturing na panulukang-bato ng makabagong maikling kuwentong Tagalog." (Aus einem Nekrolog 1999) Quelle: Bienvenido Lumbera et al.: Paano Magbasa ng Panitikang Filipino
Quezon City, 2000, ISBN 971-542-284-5 { Lumbera 2000}



3 Originaltext

Uhaw ang Tigang na Lupatrocken
1 {3.1}
Ilang gabi nang ako ang kapiling niya sa higaan. Tila musmos akong dumarama sa init ng kanyang dibdib at nakikinig sa pintig ng kanyang puso. Nguni, patuloy akong nagtataka sa malalim na paghinga niya, sa kanyang malungkot na pagtitig sa lahat ng bagay, sa kanyang impit na paghikbi ... anscheinend
naiv
fühlen
fortgesetzt
das Schluchzen

2 {3.2}
Ilang araw ko nang hindi nadadalaw ang aklatan; ilang araw ko nang hindi nasasalamin ang isang larawang mahal sa akin - bilugang mukha, malapad na noo, hati-sa-kaliwang buhok, singkit na mga mata, hindi katangusang ilong, mga labing duyan ng isang ngiting puspos-kasiyahan ... Sa kanya ang aking noo at mga mata. Ang aking hawas na mukha, ilong na kawangki ng tuka ng isang loro, at manipis na labi, ay kay Ina.betrachten
schrägstehend
feingliedrig

3 {3.3}
Si Ina ay hindi palakibo: siya ay babaing bilang at sukat ang pangungusap. Hindi niya ako inuutusan. Bihira siyang magalit sa akin at kung nagkakagayon ay maikli ang kanyang pananalita: Lumigpit ka! ... At kailangang huwag na niya akong makita. Kailangang huwag ko nang masaksihan ang kikislap na poot sa kanyang mga mata. Kailangang huwag ko nang mamalas ang pagkagat niya sa kanyang labi. Kailangang huwag ko nang makita ang panginginig ng kanyang mga daliri. Ito rin ang katumbas ng kanyang mariing huwag kung mayroon siyang ipinagbabawal. Ang ngiti ni Ina ay patak ng ulan kung tag-araw: ang bata kong puso ay tigang na lupang uhaw na uhaw ... umtriebig
ruhig bleiben
Feindseligkeit

4 {3.4}
Minsan man ay hindi ko narinig na may pinagkagalitan sila ni Ama, bagama't hindi ko mapaniwalaang may magkabiyak ng pusong hindi nagkakahinampuhan. Marahil ay sapagkat kapwa sila may maiawak na kaunawaan: ang pagbibigayan sa isa't isa ay hindi nila nalilimot kailan man....

{3.5}
Kung gabi ay hinahanap ko ang kaaliwang idinudulot ng isang amang nagsasalaysay ukol sa mga kapre at nuno at ukol sa magagandang ada at prinsesa, ng isang nagmamasid at nakangiting ina, ng isang pulutong ng nakikinig na magaganda at masasayang bata. ...

{3.6}
Nguni, sa halip niyon ay minamalas ko si Ama sa kanyang pagsusulat, sa kanyang pagmamakinilya, sa kanyang pagbabasa. Minamasdan ko kung paano niya pinapangungunot ang kanyang noo, kung paano niya ibinubuga ang asong nagbubuhat sa kanyang tabako, kung paano siya titingin sa akin na tila may hinahanap, kung paano niya ipipikit ang kanyang mga mata, kung paano siya magpapatuloy sa pagsulat ... ...

{3.7}
Si Ina ay isang magandang tanawin kung nanunulsi ng mga punit na damit, kung nag-aayos ng mga uhales at nagkakabit ng mga butones sa mga damit ni Ama. Sa kanyang pagbuburda ng aking mga kamison at panyolito - sa galaw ng kanyang mga daliri - ay natutunghan ko ang isang kapana-panabik na kuwento. Nguni, ang pananabik na ito'y mapapawi....

{3.8}
Kabagut-bagot ang aking pag-iisa at ako ay naghahanap ng kasama sa bahay - isang batang marahil ay nasa kanyang kasinungalingang gulang o isang sanggol na kalugud-lugod, may ngiti ng kawalang-malay, mabango ang hininga, may maliliit na paa at kamay na nakatutuwang pisiliri, may mga pisngi at labing walang-bahid kasalanan at kasiya-siyang hagkan, o isang kapatid na kahulihan ng gulang, isang maaaring maging katapatan ... ...

{3.9}
Sakali mang hindi nagkakagalit si Ina at Ama, o nagkakagalit man ay sadyang hindi ipinamamalay sa akin, ay hinahanap ko rin ang magiliw na palitan ng mga titig, ng mga ngiti, ng mga biruan. Sapat na ang isang tuyot na aalis na ako sa pagpapaalam ni Ama. Sapat na ang naningil na ang maniningil ng ilaw o ng tubig o ng telepono upang sakupin ang panahong itatagal ng isang hapunan. Sapat na ang panakaw na sulyap ni Ama upang ipadamang may narinig siya. Mabibilang sa mga daliri ng aking dalawang kamay kung makailan kaming namasyal—si Ama, si Ina, at ako. Malimit na ako ang kasama ni Ina: hindi ko na nakitang sinasarili nila ang pag-aaliw....

{3.10}
Inuumaga man si Ama sa pag-uwi kung minsan ay hindi ko kinapapansinan ng kakaibang kilos si Ina. Nahihiga rin siya pagdating ng mga sandali ng pamamahinga at kung nakakatulog siya o hindi ay hindi ko matiyak. Marahil ay ito ang tunay na madarama ng kataling-puso ng isang taong inaangkin ng madla ... Nguni, walang pagsisisi sa kanyang tinig ......

{3.11}
Ilang taon na ngayon ang nakararaan nang minsang may ibinalik na maliit na aklat ang aming tagapaglaba - yaon daw ay nakuha niya sa isang lukbutan ng amerikana ni Ama. Ibinigay ko yaon kay Ina - yaon daw ay talaarawan ni Ama. Kinabukasan ay bakas-luha ang mga mata ni Ina. Kapansin-pansin ang lalong hindi niya pagkibo buhat noon. Lalo siyang naging malungkot sa aking paningin. Ano ang nasa isang talaarawan? ...

{3.12}
Lasing na lasing si Ama. Karaniwan nang umuuwing lasing si Ama, nguni kakaiba ang kalasingan niya ngayong gabi. Hinilamusan siya ni Ina ng malahiningang tsa, nguni wala itong naibigay na ginhawa. Hindi rin kumikibo si Ina: nasa mga mata niya ang hindi maipahayag na pagtutol. Sapagkat may isusulat ako...sapagkat ikamaniatay ko ang pighating ito ... sapagkat ... sapagkat ... sapagkat ... ...

{3.13}
Idinaraing ngayon ni Ama ang kanyang dibdib at ulo: hindi raw siya makahingang mabuti. Marahil ay may sipon ka, ani Ina. Sinisinat ka nga. Isang panyolitong basa ng malamig na tubig ang itinali ko sa ulo ni Ama. Wala siyang tutol sa aking ginawa: sinusundan niya ng tingin ang bawat kilos ko. Ang kanyang mga bisig, buhat sa siko hanggang mga palad, at ang kanyang binti, buhat sa tuhod hanggang sa mga talampakan, ay makailan kong binuhusan ng tubig na mainit na inakala kong matatagalan niya - tubig na pinaglagaan ng mga dahon ng alagaw. ...

{3.14}
Kinulob ko siya ng makakapal na kumot matapos na inumin niya ang ibinigay kong mainit, na tubig na pinigaan ng kalamansi. Nakangiti si Ama: Manggagamot pala ang aking dalaga! Sinuklian ko ng isang mahinang halakhak ang ngiti niyang yaon: hindi ako dating binibiro ni Ama. Sana'y ako si Ina sa mga sandaling iyon: sana'y lalo kong ituturing na mahalaga ang nadarama kong kasiyahan ... ...

{3.15}
Nabigo ako sa aking pag-asa: nakaratay nang may ilang araw si Ama. Hindi siya halos hinihiwalayan ni Ina: sa ilalim ng kanyang mga mata ay may mababakas na namang maiitim na guhit. Anang manggagamot ay gagawin niya ang lahat ng kanyang makakaya. Nguni, ayaw niyang ipagtapat sa akin ang karamdaman ni Ama....

{3.16}
Ipinaayos ngayon ni Ama ang kanyang hapag. Nilinis ko ang kanyang makinilya. Idinikit ko ang kagugupit na kuwentong kalalathala pa lamang. Pinagsama-sama ko ang mga papel sa kanyang mga kahon. Ang pang-ilalim na kahon sa dakong kaliwa ng kanyang hapag ay nagbigay sa akin ng hindi gagaanong pagtataka: may isang kahitang pelus na rosas at isang salansan ng mga liham. Maliliit at mga bilugang titik sa bughaw na tinta sa pangalan ni Ama sa kanyang tanggapan ang nasa mga sobre. ...

{3.17}
Ang larawan sa kahitang pelus ay hindi yaong hawas na mukha, may ilong na kawangki ng tuka ng isang loro, may maninipis na labi. Sa likod niyon ay nasusulat sa maliliit at bilugang mga titik sa bughaw na tinta: Sapagkat ako'y hindi makalimot ... Ang larawan ay walang lagda, nguni nadama ko ang biglang pagkapoot sa kanya at sa mga sandaling yaon ay natutuhan ko ang maghinanakit kay Ama. ...

{3.18}
Bakit sa panahong ito lamang tayo pinaglapit ng pangyayari? Higit marahil ang aking katiwasayan kung hindi ka dumating sa aking buhay, bagama 't hindi ko rin marahil matitiis na hindi maipagpalit ang aking kasiyahan sa isang pusong nagmamahal. Totoong ang kalagayan ng tao sa buhay ang malimit ay maging sagwil sa kanyang kaligayahan ......

{3.19}
Naiwan na natin ang gulang ng kapusukan: hindi na tayo maaaring dayain ng ating nadarama. Ngunit nakapagitan sa atin ngayon ang isang malawak na katotohanang pumipigil sa kaligayahan; ang hindi natin maisakatuparan ay buhayin na lamang natin sa alaala. Panatilihin na lamang natin sa diwa ang katamisan ng isang pangarap; sana 'y huwag tayong magising sa katotohanan ... ...

{3.20}
Nakita ko siya kagabi sa panaginip; sinusumbatan niya ako. Ngunit hindi ko balak ang magwasak ng isang tahanan. Hindi ko maatim na magnakaw ng kanyang kaligayahan; hindi mapababayaang lumuha siya dahil sa akin. Ang sino mang bahagi ng iyong buhay ay mahal sa akin; ang mahal sa akin ay hindi ko maaaring paluhain ... ...

{3.21}
Ang pag-ibig na ito'y isang dulang ako ang gumaganap na pangunahing tauhan; sapagkat ako ang nagsimula ay ako ang magbibigay-wakas. Ipalagay mo nang ako'y isang nasimulang tugtuging nararapat tapusin. Gawin mo akong isang pangarap na naglalaho pagkagising. Tulungan mo akong pumawi sa kalungkutang itong halos ay pumatay sa akin ... Ngunit bakit napakahirap ang lumimot? ...

{3.22}
Nadama ko ang kamay ni Ina sa aking kanang balikat: noon ko lamang namalayan na may pumasok sa aklatan. Nakita niya ang larawang nasa kahitang pelus na rosas. Natunghan niya ang mga liham na nagkalat sa hapag ni Anna. Si Ina ay dumating at lumisang walang binitiwang kataga. Nguni, sa kanyang paglisan ay muling binati ng kanyang palad ang aking balikat at nadarama ko pa ang salat ng kanyang mga daliri; ang init ng mga yaon, ang bigat ng kanilang pagkakadantay ... ...

{3.23}
Ang katahimikang namagitan sa amin ni Ina ay hindi pa napapawi. lniiwasan ko na ngayon pati ang pagsasalubong ng aming mga titig: hindi ko matagalan ang kalungkutang nababasa ko sa mga paninging yaon....

{3.24}
Hiningi ni Ama ang kanyang panulat at aklat-talaan. Nguni, nang mapaniwala ko siyang masama sa kanya ang bumangon ay kanyang sinabi: Ngayon ay ang aking anak ang susulat ng ukol sq atin...At aniya'y isang dalubhasang kamay ang uukit niyon sa itim na marmol. Nguni, hindi ko maisatinig ang pagtutol na halos ay pumugto sa aking hininga. Nasa kalamigan ng lupa ang kaluwalhatian ko! Kailan man ay hindi ko aangkining likha ng aking mga daliri ang ilang salitang ito....

{3.25}
Huwag kang palinlang sa simbuyo ng iyong kalooban; ang unang tibok ng puso ay hindi pag-ibig sa tuwi na ... Halos kasinggulang mo ako nang pagtaliin ang mga puso namin ng iyong Ina... Mura pang lublia ang labingwalong taon ... Huwag ikaw ang magbigay sa iyong sarili ng mga kalungkutang magpapahirap sa iyo habang-buhay ... Muli kong nadama ang tibay ng buhol na nag-uugnay ng damdamin ni Ama sa akin. ...

{3.26}
Kinatatakutan ko na ang malimit na pagkawala ng diwa ni Ama. Si Ina ay patuloy sa kanyang hindi pagkibo sa akin, patuloy sa kanyang hindi pag-idlip, patuloy sa kanyang pagluha kung walang maaaring makakita sa kanya ... ...

{3.27}
Ang kanang kamay ni Ina ay idinantay sa noo ni Ama at ang pagtatanan ng isang nais na tumakas na damdamin sa kanyang dibdib ay tinimpi ng pagdadaop ng kanyang ngipin at labi. Naupo siya sa gilid ng higaan ni Ama at ang kaliwang kamay nito ay kinulong niya sa kanyang mga palad. Magaling na ako, mahal ko ... magaling na ako ... sa muli mong pagparito ay sabihin mo sa akin kung saan tayo maaaring tumungo ... ang moog na itong kinabibilangguan ko'y aking wawasakin ... sa ano mang paraan ... sa ano mang paraan ......

{3.28}
Ang malabubog na tubig na bumabakod sa mga paningin ni Ina ay nabasag at ilang butil niyon ang pumatak sa bisig ni Ama. Mabibigat na talukap ang pinilit na iminulat ni Ama at sa pagtatagpo ng mga titig nila ni Ina ay gumuhit sa nanunuyo niyang labi ang isang ngiting punung-puno ng pag-asa. Muling nalapat ang mga durungawang yaon ng isang kaluluwa at hindi niya namasid ang mga matang binabalungan ng luha: ang mga salamin ng pagdaramdam na hindi mabigkas....

{3.29}
Nasa mga palad pa rin ni Ina ang kaliwang kamay ni Ama: Sabihin mo, mahal ko, na maaangkin ko na ang kaligayahan ko ... Kinagat ni Ina nang mariin ang kanyang labi at nang siya'y mangusap ay hindi ko naaming kay Ina ang tinig na yaon: Maaangkin mo na, mahal ko! Ang init ng mga labi ni Ina ang kasabay ng kapayapaang nanahanan sa mga labi ni Ama at nasa mga mata man niya ang ilaw ng pagkabigo sa pagdurugtong sa isang buhay ay wala nang luhang dumadaloy sa mga iyon: natitiyak niya ang kasiyahang nadama ng kalilisang kaluluwa ......



Die filipinische Sprache von Armin Möller   http://www.germanlipa.de/text/uhaw.htm   14. Februar 2010

Die filipinische Sprache - Werkstatt - Ende Uhaw

Seitenanfang   Titelseite Werkstatt   Syntax   Titelseite Filipino   Mabuhay